Grzywna za przemyt papierosów w kraju UE

Zatrzymanie za przemyt papierosów na terenie UE

W potocznym języku mówi się o „przemycie papierosów”, ale z prawnego punktu widzenia trzeba rozdzielić kilka kwestii: podatek akcyzowy, odpowiedzialność karną skarbową oraz ewentualną karę nałożoną przez organ państwa, w którym doszło do kontroli. Jeżeli sprawa toczy się na Węgrzech albo w innym kraju UE, podstawą nałożenia grzywny będą przede wszystkim przepisy tego państwa. Polskie przepisy mają znaczenie wtedy, gdy chodzi o posiadanie, przewóz lub ujawnienie wyrobów na terytorium Polski albo o wykonanie w Polsce zagranicznej kary pieniężnej.

Nie można przyjąć, że każdy pasażer samochodu odpowiada za znajdujące się w nim papierosy. Inna jest sytuacja osoby, która nic nie wiedziała o ładunku, a inna osoby, która pomagała w przewozie, ukryciu, rozładunku, sprzedaży albo miała udział w zakupie wyrobów. W sprawach tego typu decydują szczegóły: ilość papierosów, sposób ukrycia, relacje z kierowcą, przebieg podróży, treść wyjaśnień i dokumenty z kontroli.

Akcyza od papierosów i tytoniu bez polskich znaków akcyzy

Wyroby tytoniowe są wyrobami akcyzowymi. Wynika to z art. 2 ust. 1 pkt 1 oraz załącznika nr 1 do ustawy z dnia 6 grudnia 2008 r. o podatku akcyzowym. Papierosy, tytoń do palenia, cygara i cygaretki podlegają szczególnym zasadom obrotu, a w wielu sytuacjach muszą być oznaczone znakami akcyzy.

W Polsce obowiązek podatkowy może powstać także z samego nabycia lub posiadania wyrobów akcyzowych. Zgodnie z art. 8 ust. 2 pkt 4 ustawy z dnia 6 grudnia 2008 r. o podatku akcyzowym przedmiotem opodatkowania akcyzą jest nabycie lub posiadanie wyrobów akcyzowych znajdujących się poza procedurą zawieszenia poboru akcyzy, jeżeli od tych wyrobów nie została zapłacona akcyza w należnej wysokości, a w wyniku kontroli podatkowej, postępowania podatkowego albo kontroli celno-skarbowej nie ustalono, że podatek został zapłacony.

Jeżeli nie można ustalić dnia powstania obowiązku podatkowego, zastosowanie ma art. 10 ust. 10 ustawy z dnia 6 grudnia 2008 r. o podatku akcyzowym. Przepis ten pozwala przyjąć za dzień powstania obowiązku podatkowego dzień, w którym organ podatkowy lub organ kontroli celno-skarbowej stwierdził dokonanie czynności albo istnienie stanu faktycznego podlegającego opodatkowaniu.

Praktycznie oznacza to, że organ może próbować dochodzić akcyzy od osoby, którą uzna za nabywcę albo posiadacza wyrobów. Samo przebywanie w samochodzie nie powinno jednak zastępować ustalenia, że dana osoba rzeczywiście posiadała papierosy, miała nad nimi kontrolę albo współuczestniczyła w przewozie.

Kiedy przewóz papierosów może być legalny?

Nie każdy przewóz papierosów pomiędzy państwami UE jest nielegalny. Dla osób fizycznych istotne jest, czy wyroby zostały nabyte na własny użytek i są przemieszczane osobiście. Zasady te wynikają z art. 32 dyrektywy Rady (UE) 2020/262 z dnia 19 grudnia 2019 r. ustanawiającej ogólne zasady dotyczące podatku akcyzowego oraz z art. 36 ustawy z dnia 6 grudnia 2008 r. o podatku akcyzowym.

Przy ocenie, czy wyroby są przeznaczone na własny użytek, bierze się pod uwagę między innymi status posiadacza, powód posiadania, miejsce przechowywania, sposób transportu, dokumenty handlowe oraz ilość wyrobów. W prawie unijnym funkcjonują ilości orientacyjne, które nie działają jak bezwzględne zwolnienie, ale są ważną wskazówką dla organów. Dla papierosów jest to 800 sztuk, dla cygaretek 400 sztuk, dla cygar 200 sztuk, a dla tytoniu do palenia 1 kg.

Paserstwo akcyzowe i kara grzywny

W polskim prawie karnym skarbowym podstawowe znaczenie ma art. 65 § 1 ustawy z dnia 10 września 1999 r. – Kodeks karny skarbowy. Przepis ten obejmuje między innymi nabywanie, przechowywanie, przewożenie, przesyłanie, przenoszenie, przyjmowanie lub pomoc w ukryciu wyrobów akcyzowych stanowiących przedmiot czynu zabronionego określonego w art. 63, art. 64 lub art. 73 Kodeksu karnego skarbowego. Za czyn z art. 65 § 1 Kodeksu karnego skarbowego grozi kara grzywny do 720 stawek dziennych, kara pozbawienia wolności albo obie te kary łącznie.

Jeżeli sprawca na podstawie okoliczności powinien i może przypuszczać, że wyroby pochodzą z czynu zabronionego, znaczenie może mieć art. 65 § 2 Kodeksu karnego skarbowego. Ten przepis dotyczy łagodniejszej postaci paserstwa akcyzowego, ale nadal może prowadzić do odpowiedzialności karnej skarbowej.

Wysokość stawki dziennej grzywny ustala sąd zgodnie z art. 23 § 1 i § 3 Kodeksu karnego skarbowego. Sąd bierze pod uwagę dochody sprawcy, jego warunki osobiste, rodzinne, stosunki majątkowe oraz możliwości zarobkowe. Jeżeli czyn zostanie zakwalifikowany jako wykroczenie skarbowe, grzywna jest wymierzana kwotowo na zasadach z art. 48 § 1–4 Kodeksu karnego skarbowego. To, czy mamy do czynienia z przestępstwem skarbowym czy wykroczeniem skarbowym, zależy między innymi od wartości uszczuplonej lub narażonej na uszczuplenie należności publicznoprawnej oraz ustawowego progu z art. 53 § 6 Kodeksu karnego skarbowego.

W sprawach, w których pojawia się paserstwo akcyzowe, bardzo ważne jest konsekwentne odróżnienie roli świadka, podejrzanego i osoby, od której organ podatkowy żąda zapłaty akcyzy. To, że ktoś był najpierw przesłuchany jako świadek, nie wyklucza późniejszej zmiany jego statusu, ale organ musi wykazać podstawy takiej zmiany.

Czy pasażer może uniknąć odpowiedzialności?

Jeżeli pasażer nie wiedział, że w samochodzie są papierosy bez akcyzy, nie organizował przewozu, nie pomagał w ukryciu towaru i nie miał faktycznego władztwa nad wyrobami, powinien kwestionować przypisanie mu odpowiedzialności. W postępowaniu karnym skarbowym istotny jest art. 4 § 1 Kodeksu karnego skarbowego, zgodnie z którym przestępstwo skarbowe lub wykroczenie skarbowe można popełnić umyślnie, a nieumyślnie tylko wtedy, gdy Kodeks tak stanowi. Dla postaci umyślnej znaczenie ma art. 4 § 2 Kodeksu karnego skarbowego, który definiuje zamiar bezpośredni i ewentualny.

W postępowaniu podatkowym organ również nie powinien poprzestać na stwierdzeniu, że dana osoba siedziała w pojeździe. Aby obciążyć ją akcyzą, musi ustalić przesłanki wynikające z art. 8 ust. 2 pkt 4 ustawy o podatku akcyzowym, czyli w szczególności nabycie albo posiadanie wyrobów, od których nie zapłacono akcyzy w należnej wysokości.

Grzywna z kraju UE a możliwość umorzenia lub wykonania w Polsce

Jeżeli grzywna została nałożona przez organ innego państwa UE, na przykład na Węgrzech, to zasadniczo trzeba stosować procedurę odwoławczą i wykonawczą tego państwa. Informacja uzyskana w urzędzie, że kara może zostać umorzona z powodu braku możliwości spłaty, powinna być potwierdzona pisemnie. Samo ustne zapewnienie urzędnika nie daje bezpieczeństwa.

W zależności od rodzaju rozstrzygnięcia możliwe są: odwołanie od decyzji, wniosek o rozłożenie grzywny na raty, odroczenie płatności, umorzenie w całości lub części albo zamiana sposobu wykonania kary. Warunki tych ulg określa prawo państwa, które karę nałożyło. Należy dokładnie sprawdzić pouczenie dołączone do pisma.

W Unii Europejskiej istnieją mechanizmy wzajemnego uznawania kar pieniężnych. Z art. 1 lit. a, art. 4, art. 6 i art. 7 decyzji ramowej Rady 2005/214/WSiSW z dnia 24 lutego 2005 r. w sprawie stosowania zasady wzajemnego uznawania kar o charakterze pieniężnym wynika możliwość przekazania prawomocnego orzeczenia o karze pieniężnej do wykonania w innym państwie członkowskim, przy jednoczesnym istnieniu określonych podstaw odmowy uznania lub wykonania. Dlatego nie należy zakładać, że zagraniczna kara „zniknie” tylko dlatego, że ukarany mieszka w Polsce.

Co zrobić po otrzymaniu decyzji lub wezwania?

Po pierwsze, trzeba ustalić, jaki dokument został doręczony: mandat, decyzja podatkowa, wyrok, wezwanie do zapłaty, zawiadomienie o wszczęciu postępowania czy pismo egzekucyjne. Po drugie, należy sprawdzić organ, sygnaturę, datę doręczenia, termin i tryb zaskarżenia. Po trzecie, warto zebrać dowody potwierdzające brak wiedzy o ładunku albo brak faktycznego udziału w przewozie.

Przydatne mogą być: bilety i potwierdzenia podróży, korespondencja z kierowcą, dane innych pasażerów, protokół kontroli, tłumaczenie dokumentów, nagrania, potwierdzenie celu podróży oraz dokumenty dotyczące sytuacji finansowej, jeżeli składany jest wniosek o raty lub umorzenie.

FAQ

Źródła

• Art. 2 ust. 1 pkt 1, art. 8 ust. 2 pkt 4, art. 10 ust. 10, art. 36 ustawy z dnia 6 grudnia 2008 r. o podatku akcyzowym.
• Art. 4 § 1–2, art. 23 § 1 i § 3, art. 48 § 1–4, art. 53 § 6, art. 63, art. 64, art. 65 § 1–2 i art. 73 ustawy z dnia 10 września 1999 r. – Kodeks karny skarbowy.
• Art. 32 dyrektywy Rady (UE) 2020/262 z dnia 19 grudnia 2019 r. ustanawiającej ogólne zasady dotyczące podatku akcyzowego.
• Art. 1 lit. a, art. 4, art. 6 i art. 7 decyzji ramowej Rady 2005/214/WSiSW z dnia 24 lutego 2005 r. w sprawie stosowania zasady wzajemnego uznawania kar o charakterze pieniężnym.