Przedawnienie kosztów sądowych w sprawie karnej

Po jakim czasie przedawniają się koszty sądowe w sprawie karnej?

Jeżeli chodzi wyłącznie o koszty sądowe zasądzone w postępowaniu karnym, podstawowy przepis to art. 641 § 1 ustawy z 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego. Zgodnie z tym przepisem prawo do ściągnięcia zasądzonych kosztów procesu przedawnia się z upływem 3 lat od dnia, kiedy należało je uiścić. Jeżeli trzeba ustalić nie tylko przedawnienie, ale również zasady ich zasądzania i ponoszenia, warto sprawdzić materiał o kosztach sądowych w procesie karnym.

To oznacza, że samo zasądzenie kosztów w wyroku nie powoduje jeszcze, że termin biegnie „zawsze od daty wyroku”. Decydujące jest ustalenie, od kiedy należność była wymagalna, czyli od kiedy powinna była zostać zapłacona.

W sprawach karnych wykonanie należności sądowych reguluje także art. 206 § 1 ustawy z 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny wykonawczy. Przepis ten stanowi, że sąd wzywa osobę zobowiązaną do uiszczenia kosztów sądowych do zapłaty w terminie 30 dni, a po bezskutecznym upływie tego terminu należności ściąga się w drodze egzekucji.

Z praktycznego punktu widzenia najbezpieczniej przyjąć, że 3-letni termin z art. 641 § 1 Kodeksu postępowania karnego należy liczyć od dnia, w którym minął termin zapłaty wskazany w wezwaniu, chyba że w konkretnej sprawie obowiązek zapłaty stał się wymagalny wcześniej lub później. Ocena ta może zależeć od treści orzeczenia i dokumentów wykonawczych.

Czy wszczęcie egzekucji przerywa bieg przedawnienia?

W odniesieniu do kosztów procesu karnego nie należy automatycznie przenosić zasad z prawa cywilnego. Tu podstawą jest szczególny przepis art. 641 § 1 Kodeksu postępowania karnego, który mówi o przedawnieniu prawa do ściągnięcia zasądzonych kosztów procesu.

W orzecznictwie podkreślano, że po upływie tego terminu odpada sama podstawa dalszego ściągania należności. Istotna jest tu uchwała Sądu Najwyższego z 9 czerwca 2006 r., sygn. I KZP 12/06, w której wskazano, że po upływie terminu z art. 641 k.p.k. nie ma podstaw do dalszego dochodzenia tych należności w postępowaniu wykonawczym.

Jeżeli więc od daty wymagalności kosztów minęły ponad 3 lata, warto sprawdzić akta wykonawcze i ustalić, czy nie doszło do błędnego dalszego prowadzenia egzekucji. Sama odpowiedź może jednak zależeć od przebiegu konkretnej sprawy, w tym od tego, jak oznaczono należność i jakie czynności wykonawcze podejmowano.

Koszty sądowe to nie to samo co grzywna, nawiązka albo świadczenie pieniężne

W opisanej sytuacji trzeba bardzo uważać na jedną rzecz: inne zasady dotyczą kosztów sądowych, a inne innych obowiązków finansowych z wyroku karnego.

Jeżeli wyrok przewidywał:

Jeżeli więc w wyroku nałożono obowiązek wpłaty określonej kwoty na rzecz fundacji, trzeba najpierw ustalić, jak ta należność została nazwana w sentencji wyroku. Może to być np. świadczenie pieniężne, nawiązka albo inny środek przewidziany przez ustawę karną. Wtedy 3-letni termin z art. 641 § 1 k.p.k. nie dotyczy tej kwoty, lecz tylko kosztów procesu.

Co dzieje się po upływie 3 lat?

Jeżeli upłynął termin z art. 641 § 1 Kodeksu postępowania karnego, prawo do ściągnięcia kosztów procesu wygasa. W konsekwencji dalsze prowadzenie postępowania wykonawczego w tym zakresie nie powinno mieć miejsca.

W praktyce oznacza to, że można domagać się uwzględnienia przedawnienia, jeżeli mimo jego upływu nadal prowadzone są czynności zmierzające do ściągnięcia kosztów. W starszym orzecznictwie wskazywano również na potrzebę umorzenia postępowania wykonawczego z uwagi na przeszkodę w jego dalszym prowadzeniu, przy odwołaniu do art. 15 § 1 ustawy z 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny wykonawczy.

Jeżeli egzekucja nadal trwa, warto ustalić:

• jaką dokładnie należność egzekwuje organ,
• kiedy doręczono wezwanie do zapłaty,
• kiedy upłynął termin płatności,
• czy egzekucja dotyczy wyłącznie kosztów sądowych, czy także innych świadczeń z wyroku.

Jak sprawdzić, czy należność jest już przedawniona?

Najlepiej przejść przez to w czterech krokach:

1. Sprawdź sentencję wyroku – ustal, co dokładnie zostało orzeczone: koszty sądowe, grzywna, świadczenie pieniężne, nawiązka czy jeszcze inna należność.
2. Ustal datę wymagalności – najczęściej będzie to data upływu terminu z wezwania do zapłaty wystawionego na podstawie art. 206 § 1 k.k.w.
3. Policz 3 lata – ale tylko dla kosztów procesu karnego, bo tylko one podlegają art. 641 § 1 k.p.k.
4. Zweryfikuj akta wykonawcze lub pismo od organu egzekucyjnego – to pozwala potwierdzić, czy dochodzona należność rzeczywiście jest tą, która mogła się przedawnić.

FAQ

Czy koszty sądowe w sprawie karnej zawsze przedawniają się po 3 latach?

Tak, ale chodzi tylko o zasądzone koszty procesu karnego w rozumieniu art. 641 § 1 k.p.k. Najpierw trzeba ustalić, czy dochodzona należność rzeczywiście jest kosztem procesu, a nie innym świadczeniem z wyroku.

Od kiedy liczy się termin przedawnienia kosztów?

Od dnia, kiedy należało je uiścić. W praktyce najczęściej będzie to dzień następujący po upływie terminu wskazanego w wezwaniu do zapłaty wystawionym na podstawie art. 206 § 1 k.k.w.

Czy wpłata na fundację też przedawnia się po 3 latach?

Niekoniecznie. Jeżeli była to nawiązka albo świadczenie pieniężne, nie stosuje się do niej art. 641 § 1 k.p.k. Trzeba sprawdzić dokładną podstawę orzeczenia w wyroku.

Czy po upływie terminu można jeszcze dobrowolnie zapłacić koszty?

W orzecznictwie Sądu Najwyższego wskazywano, że przedawnienie z art. 641 k.p.k. dotyczy samego prawa do ściągnięcia należności. W praktyce po upływie terminu nie powinno już dochodzić do dalszego egzekwowania kosztów.

Co zrobić, gdy organ nadal egzekwuje przedawnione koszty?

Trzeba ustalić, jaka należność jest egzekwowana i złożyć pismo powołujące się na przedawnienie wynikające z art. 641 § 1 k.p.k. W sprawach spornych warto oprzeć się na analizie wyroku, wezwania do zapłaty i akt wykonawczych.

Źródła

• ustawa z 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego, w szczególności art. 616 i nast., art. 641 § 1
• ustawa z 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny wykonawczy, w szczególności art. 15 § 1, art. 206 § 1
• uchwała Sądu Najwyższego z 9 czerwca 2006 r., I KZP 12/06
• uchwała Sądu Najwyższego z 20 listopada 1975 r., VI KZP 30/75