Zmiana organu prowadzącego szkołę niepubliczną – kto odpowiada za wcześniejsze zobowiązania?

Zmiana osoby prowadzącej szkołę niepubliczną – co wynika z Prawa oświatowego?

Szkołę lub placówkę niepubliczną może założyć osoba prawna albo osoba fizyczna po uzyskaniu wpisu do ewidencji prowadzonej przez właściwą jednostkę samorządu terytorialnego. Wynika to z art. 168 ust. 1 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. – Prawo oświatowe. Zgłoszenie do ewidencji obejmuje między innymi oznaczenie osoby zamierzającej prowadzić szkołę lub placówkę, co wynika z art. 168 ust. 4 pkt 1 ustawy – Prawo oświatowe.

Prawo oświatowe nie zawiera szczegółowej procedury „sprzedaży” szkoły niepublicznej ani pełnej procedury cesji wpisu do ewidencji. W praktyce zmiana osoby prowadzącej jest dokonywana przez zgłoszenie zmiany danych objętych wpisem, jeżeli organ ewidencyjny uzna, że w danym stanie faktycznym możliwe jest dokonanie takiej zmiany bez zakładania nowej szkoły. Podstawą zgłoszenia jest art. 168 ust. 13 ustawy – Prawo oświatowe, zgodnie z którym osoba prowadząca szkołę lub placówkę ma obowiązek zgłosić organowi ewidencyjnemu zmiany danych zawartych w zgłoszeniu w terminie 14 dni od ich powstania. Dla przedszkola ten sam problem warto przeanalizować łącznie z umową przejęcia placówki; osobno omawiamy zakup niepublicznego przedszkola wraz ze zmianą organu prowadzącego.

Jeżeli zmiana obejmuje realne przejęcie prowadzenia szkoły przez inny podmiot, organ ewidencyjny zwykle wymaga dokumentów potwierdzających zgodną wolę dotychczasowej i nowej osoby prowadzącej, na przykład umowy, uchwały, oświadczeń stron, dokumentów rejestrowych oraz danych wymaganych przy wpisie. W sprawach podobnych do przejęcia przedszkola warto zwrócić uwagę, jak w praktyce wygląda zmiana właściciela placówki niepublicznej.

Czy sama umowa przejęcia szkoły wystarczy?

Umowa między dotychczasową i nową osobą prowadzącą jest ważna dla wzajemnych rozliczeń stron, ale sama w sobie nie zastępuje czynności wobec organu ewidencyjnego. Dopóki zmiana nie zostanie prawidłowo zgłoszona i ujawniona w ewidencji, wobec organów administracji nadal istotne znaczenie ma aktualny wpis oraz dokumenty znajdujące się w ewidencji prowadzonej na podstawie art. 168 ustawy – Prawo oświatowe.

Trzeba też odróżnić zmianę osoby prowadzącej od zmiany reprezentacji tej samej osoby prawnej. Jeżeli szkołę prowadzi spółka, fundacja albo stowarzyszenie i zmienia się tylko zarząd, prezes lub dyrektor, nie dochodzi do zmiany osoby prowadzącej. Podmiot prowadzący pozostaje ten sam i zachowuje ciągłość praw oraz obowiązków. Inaczej jest wtedy, gdy prowadzenie szkoły przejmuje inna osoba fizyczna, inna spółka, fundacja, stowarzyszenie lub inna osoba prawna prowadząca placówkę.

Kto odpowiada za działalność szkoły po zmianie?

Zgodnie z art. 10 ust. 1 ustawy – Prawo oświatowe organ prowadzący szkołę lub placówkę odpowiada za jej działalność. W odniesieniu do szkół niepublicznych pojęcie „organ prowadzący” oznacza w praktyce osobę fizyczną albo osobę prawną prowadzącą szkołę. Odpowiedzialność ta obejmuje w szczególności obowiązki organizacyjne, finansowe, kadrowe i materialne związane z funkcjonowaniem szkoły.

Nowa osoba prowadząca odpowiada więc za bieżące prowadzenie szkoły od momentu, od którego przejęła jej prowadzenie i została ujawniona albo powinna zostać ujawniona w ewidencji. Odpowiada między innymi za zapewnienie warunków działania szkoły, zgodność dokumentacji z wymaganiami prawa oświatowego, prawidłowe wykonywanie obowiązków wobec uczniów, rodziców, pracowników oraz organów administracji.

Nie oznacza to jednak automatycznego przejęcia odpowiedzialności za wszystkie zdarzenia sprzed zmiany. Odpowiedzialność za wcześniejszy okres trzeba oceniać osobno dla każdego rodzaju zobowiązania: dotacji, wynagrodzeń pracowników, umów cywilnych, zaległości publicznoprawnych, dokumentacji przebiegu nauczania czy ewentualnych naruszeń nadzoru pedagogicznego.

Odpowiedzialność za okres sprzed zmiany – najważniejsze warianty

Nie ma jednej zasady, zgodnie z którą nowy prowadzący zawsze odpowiada albo nigdy nie odpowiada za okres wcześniejszy. Decydują przepisy właściwe dla danego zobowiązania oraz treść dokumentów przejęcia. Szczególnie ważne są art. 369 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny, art. 519 § 1 i § 2 Kodeksu cywilnego, art. 55⁴ Kodeksu cywilnego oraz art. 23¹ § 2 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy.

Czy nowy prowadzący odpowiada solidarnie z poprzednim?

Odpowiedzialność solidarna nie może być przyjmowana automatycznie ani wyłącznie przez analogię. Zgodnie z art. 369 Kodeksu cywilnego zobowiązanie jest solidarne tylko wtedy, gdy wynika to z ustawy albo z czynności prawnej. Dlatego sama zmiana wpisu w ewidencji szkoły niepublicznej nie przesądza jeszcze o solidarnej odpowiedzialności za wszystkie wcześniejsze zobowiązania.

Solidarna odpowiedzialność może jednak pojawić się w konkretnych sytuacjach. Jeżeli przejęcie szkoły stanowi nabycie przedsiębiorstwa albo jego zorganizowanej części, zastosowanie może mieć art. 55⁴ Kodeksu cywilnego. Przepis ten przewiduje solidarną odpowiedzialność nabywcy przedsiębiorstwa ze zbywcą za zobowiązania związane z prowadzeniem przedsiębiorstwa, chyba że nabywca mimo zachowania należytej staranności nie wiedział o tych zobowiązaniach. Odpowiedzialność nabywcy jest ograniczona do wartości nabytego przedsiębiorstwa według stanu z chwili nabycia i cen z chwili zaspokojenia wierzyciela.

Jeżeli przejęcie szkoły wiąże się z przejściem zakładu pracy albo jego części na nowego pracodawcę, zastosowanie może mieć art. 23¹ § 1 i § 2 Kodeksu pracy. Zgodnie z art. 23¹ § 1 Kodeksu pracy nowy pracodawca staje się z mocy prawa stroną w dotychczasowych stosunkach pracy, a zgodnie z art. 23¹ § 2 Kodeksu pracy za zobowiązania wynikające ze stosunku pracy powstałe przed przejściem części zakładu pracy dotychczasowy i nowy pracodawca odpowiadają solidarnie.

Kontrola dotacji oświatowej po zmianie osoby prowadzącej

Dotacje dla szkół i placówek niepublicznych są regulowane przede wszystkim przez ustawę z dnia 27 października 2017 r. o finansowaniu zadań oświatowych. Zgodnie z art. 35 ust. 1 tej ustawy dotacje są przeznaczone na dofinansowanie realizacji zadań szkoły, przedszkola lub placówki w zakresie kształcenia, wychowania i opieki, w tym profilaktyki społecznej. Przepis ten określa także kategorie wydatków, na które dotacja może być wykorzystana.

Organ dotujący ma prawo kontrolować prawidłowość pobrania i wykorzystania dotacji. Wynika to z art. 36 ust. 1 ustawy o finansowaniu zadań oświatowych. Szczegółowy tryb udzielania i rozliczania dotacji oraz tryb kontroli określa uchwała organu stanowiącego jednostki samorządu terytorialnego, wydana na podstawie art. 38 ust. 1 ustawy o finansowaniu zadań oświatowych.

Jeżeli kontrola dotyczy okresu sprzed zmiany osoby prowadzącej, organ dotujący powinien badać dokumenty i rozliczenia dotyczące tego okresu. Odpowiedzialność za zwrot dotacji wykorzystanej niezgodnie z przeznaczeniem, pobranej nienależnie albo w nadmiernej wysokości wynika z art. 252 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych. Co do zasady adresatem żądania zwrotu powinien być podmiot, który dotację otrzymał, pobrał lub wykorzystał nieprawidłowo. Jeżeli jednak nastąpiła sukcesja prawna, przekształcenie tego samego podmiotu albo przejęcie przedsiębiorstwa, trzeba ocenić skutki tej konkretnej czynności.

W praktyce kontrolerzy mogą żądać dokumentów znajdujących się u aktualnej osoby prowadzącej, jeżeli przejęła ona dokumentację szkoły. Nie oznacza to jeszcze, że aktualna osoba prowadząca automatycznie odpowiada finansowo za wszystkie nieprawidłowości poprzednika. Znaczenie ma to, kto był beneficjentem dotacji, kto ją rozliczał i czy nowy podmiot przejął zobowiązania poprzednika. Przy planowaniu wynagrodzeń i rozliczeń warto pamiętać, że dotacja oświatowa może być wydatkowana tylko w granicach określonych w ustawie o finansowaniu zadań oświatowych.

Przejęcie zobowiązań w umowie między stronami

Dotychczasowa i nowa osoba prowadząca mogą w umowie ustalić, kto ponosi ekonomiczny ciężar zobowiązań sprzed zmiany. Takie postanowienia są bardzo ważne dla wzajemnych rozliczeń, ale nie zawsze są skuteczne wobec osób trzecich. Zgodnie z art. 519 § 1 Kodeksu cywilnego przejęcie długu polega na tym, że osoba trzecia wstępuje na miejsce dłużnika, który zostaje z długu zwolniony. Zgodnie z art. 519 § 2 Kodeksu cywilnego może to nastąpić przez umowę między wierzycielem a osobą trzecią za zgodą dłużnika albo przez umowę między dłużnikiem a osobą trzecią za zgodą wierzyciela.

Oznacza to, że zapis w umowie przejęcia szkoły, zgodnie z którym nowy prowadzący przejmuje wszystkie długi, nie zawsze zwolni poprzedniego prowadzącego wobec wierzyciela. Jeżeli wierzyciel nie wyraził wymaganej zgody, poprzedni dłużnik nadal może odpowiadać wobec wierzyciela, a rozliczenia między stronami będą miały charakter wewnętrzny.

Co powinno znaleźć się w dokumentach przejęcia szkoły?

Dobrze przygotowane przejęcie szkoły niepublicznej powinno obejmować co najmniej: umowę albo porozumienie stron, protokół przekazania dokumentacji, wykaz umów i zobowiązań, wykaz pracowników, informację o dotacjach i kontrolach, dokumenty księgowe, dane uczniów, statut, arkusze organizacyjne, dokumentację przebiegu nauczania oraz ustalenie, od jakiej daty nowy podmiot faktycznie prowadzi szkołę.

W umowie warto wprost wskazać, kto odpowiada za zobowiązania sprzed dnia przejęcia, kto pokrywa ewentualny zwrot dotacji za wcześniejsze lata, kto udziela wyjaśnień przy kontrolach, kto przechowuje dokumentację oraz jakie odszkodowanie lub regres przysługuje stronie, która zapłaci za cudze zobowiązanie. Jeżeli przejęcie nie jest możliwe lub strony rezygnują z dalszego prowadzenia szkoły, alternatywą może być likwidacja placówki zgodnie z wymogami prawa oświatowego.

FAQ

Źródła

• Art. 10 ust. 1 oraz art. 168 ust. 1, ust. 4 i ust. 13 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. – Prawo oświatowe.
• Art. 35, art. 36 ust. 1 oraz art. 38 ust. 1 ustawy z dnia 27 października 2017 r. o finansowaniu zadań oświatowych.
• Art. 252 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych.
• Art. 369, art. 519 § 1 i § 2 oraz art. 55⁴ ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny.
• Art. 23¹ § 1 i § 2 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy.