Nie ma możliwości, aby najpierw z dwuosobowej spółki cywilnej wystąpił jeden ze wspólników, a dopiero potem wstąpił w jego miejsce następny wspólnik. Zgodnie z art. 860 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 ze zm.):
„Art. 860. § 1. Przez umowę spółki wspólnicy zobowiązują się dążyć do osiągnięcia wspólnego celu gospodarczego przez działanie w sposób oznaczony, w szczególności przez wniesienie wkładów”.
Z przepisu tego wynika, że spółka cywilna to twór, który obejmuje więcej niż jedną osobę. Jeżeli zostanie w spółce (nawet na chwilę) jedna osoba – spółka ulega likwidacji z mocy prawa.
Dlatego też sugeruję, aby najpierw trzeci wspólnik przystąpił do spółki, a dopiero później wystąpił z niej dotychczasowy wspólnik. Wtedy Państwo unikną takiej konstrukcji, która spowoduje, że przez jakiś czas (nawet przez jeden dzień) spółka nie będzie istniała.
W zaproponowanej przeze mnie konstrukcji (najpierw przystępuje nowy wspólnik, a później występuje wspólnik dotychczasowy) znaczenie – dla podatku dochodowego od osób fizycznych – będzie miał wyłącznie etap drugi (wystąpienie wspólnika).
Zgodnie bowiem z treścią art. 24 ust. 3a ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2010 r. Nr 51, poz. 307 ze zm.):
„Art. 24. (…)
3a. W razie likwidacji działalności gospodarczej, w tym także w formie spółki niebędącej osobą prawną, lub wystąpienia wspólnika ze spółki niebędącej osobą prawną, sporządza się wykaz składników majątku na dzień likwidacji działalności gospodarczej lub na dzień wystąpienia wspólnika z takiej spółki. Wykaz powinien zawierać co najmniej następujące dane: liczbę porządkową, określenie (nazwę) składnika majątku, datę nabycia składnika majątku, kwotę wydatków poniesionych na nabycie składnika majątku oraz kwotę wydatków poniesionych na nabycie składnika majątku zaliczoną do kosztów uzyskania przychodów, wartość początkową, metodę amortyzacji, sumę odpisów amortyzacyjnych oraz wysokość wypłaconych środków pieniężnych należnych wspólnikom z tytułu udziału w spółce niebędącej osobą prawną na dzień wystąpienia lub likwidacji”.
Na datę wystąpienia wspólnika należy zatem tylko sporządzić wyżej przytoczony wykaz (dla potrzeb PIT).
W przypadku gdy najpierw wystąpi ze spółki dotychczasowy wspólnik, a później wstąpi do niej nowy powstaje pewne niebezpieczeństwo także na gruncie ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz. U. z 2004 r. Nr 54, poz. 535 ze zm.). Zgodnie bowiem z treścią art. 14 ust. 1 pkt 1 wspomnianej ustawy:
„Art. 14. 1. Opodatkowaniu podatkiem podlegają towary własnej produkcji i towary, które po nabyciu nie były przedmiotem dostawy towarów, w przypadku:
1) rozwiązania spółki cywilnej lub handlowej niemającej osobowości prawnej”.
Przepis ten ustanawia konieczność opodatkowywania tzw. spisu z natury. Obowiązek jego sporządzenia i opodatkowania powstaje wtedy, gdy spółka ulegnie likwidacji. Zatem mamy kolejny argument przeciwko uprzedniemu występowaniu ze spółki wspólnika, a następnie przystępowaniu nowego.
W przypadku uprzedniego przystąpienia nowego wspólnika obowiązek sporządzenia i opodatkowania spisu z natury nie powstanie.
Odchodzącego wspólnika należy rozliczyć zgodnie z treścią ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Jak podaje art. 14 ust. 2 pkt 16 tejże ustawy, przychodem z działalności gospodarczej są również środki pieniężne otrzymane przez wspólnika spółki niebędącej osobą prawną z tytułu wystąpienia z takiej spółki.
Jednak na podstawie art. 14 ust. 3 pkt 11 omawianej ustawy:
„Art. 14. (…)
3. Do przychodów, o których mowa w ust. 1 i 2, nie zalicza się:
11) środków pieniężnych otrzymanych przez wspólnika spółki niebędącej osobą prawną z tytułu wystąpienia z takiej spółki, w części odpowiadającej uzyskanej przed wystąpieniem przez wspólnika nadwyżce przychodów nad kosztami ich uzyskania, o których mowa w art. 8, pomniejszonej o wypłaty dokonane z tytułu udziału w tej spółce”.
Zestawienie cytowanych powyżej przepisów prowadzi do wniosku, że opodatkowaniu PIT podlegają tylko te środki pieniężne, które przekraczają (wartościowo) cały dochód osiągnięty w trakcie trwania spółki pomniejszony o wypłaty dokonane z tytułu udziału danego wspólnika w tejże spółce.
Rozliczenie odchodzącego wspólnika – bez likwidacji spółki – jest neutralne z punktu widzenia VAT.
Konkluzje
- Nie ma możliwości, aby najpierw z dwuosobowej spółki cywilnej wystąpił jeden ze wspólników, a dopiero potem wstąpił w jego miejsce następny wspólnik.
- Sugeruję, aby najpierw trzeci wspólnik przystąpił do spółki, a dopiero później wystąpił z niej dotychczasowy wspólnik.
- W zaproponowanej przeze mnie konstrukcji na datę wystąpienia wspólnika należy sporządzić tylko wcześniej przytoczony wykaz (dla potrzeb PIT).
- Obowiązek sporządzenia i opodatkowania spisu z natury powstaje wtedy, gdy spółka ulegnie likwidacji.
- W przypadku uprzedniego przystąpienia nowego wspólnika obowiązek sporządzenia i opodatkowania spisu z natury nie powstanie.
- Odchodzącego wspólnika należy rozliczyć zgodnie z treścią ustawy o PIT.
* Stan prawny z dnia 22.08.2011 r.
Od jakiego momentu należy posiadać kasę fiskalną?
