Wykonawca nie uznał reklamacji remontu – co zrobić?

Jaki charakter ma umowa na remont?

Przy remoncie pokoju, łazienki czy mieszkania najczęściej mamy do czynienia z umową o dzieło albo z umową o roboty budowlane. W praktyce drobniejsze i typowe prace wykończeniowe zwykle ocenia się jako umowę o dzieło, do której stosuje się art. 627 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny, zgodnie z którym przyjmujący zamówienie zobowiązuje się do wykonania oznaczonego dzieła, a zamawiający do zapłaty wynagrodzenia.

To rozróżnienie ma znaczenie, ale w opisanej sytuacji najważniejsze są skutki wadliwego wykonania prac i zasady odbioru. Przy remoncie liczy się konkretny rezultat: równe ściany, prawidłowo położona podłoga, brak uszkodzeń i wykonanie zgodne z umową, projektem albo uzgodnionym standardem.

Kiedy powstaje obowiązek zapłaty za remont?

Zasadą jest, że wynagrodzenie za dzieło staje się wymagalne z chwilą oddania dzieła, a jeżeli dzieło ma być oddawane częściami i wynagrodzenie zostało obliczone za każdą część osobno – z chwilą spełnienia każdego świadczenia częściowego. Wynika to z art. 642 § 1 ustawy – Kodeks cywilny.

Z kolei art. 643 Kodeksu cywilnego stanowi, że zamawiający obowiązany jest odebrać dzieło, które przyjmujący zamówienie wydaje mu zgodnie ze swym zobowiązaniem. To oznacza, że obowiązek odbioru dotyczy dzieła wykonanego zgodnie z umową. Jeżeli prace mają wady istotne, zamawiający może odmówić odbioru i zapłaty.

Samo wystawienie faktury nie przesądza jeszcze automatycznie, że prace zostały prawidłowo wykonane i odebrane. Faktura jest dowodem księgowym i może potwierdzać, że wykonawca żąda zapłaty, ale nie zastępuje oceny, czy dzieło zostało wykonane zgodnie z umową.

Czy brak podpisanego protokołu odbioru oznacza brak odbioru?

Niekoniecznie. W praktyce sądy często badają, czy nie doszło do tzw. odbioru dorozumianego. Może on wynikać z zachowania stron, np. gdy zamawiający korzysta już z wyremontowanego pomieszczenia, zleca dalsze prace innym osobom albo nie zgłasza zastrzeżeń przy zakończeniu prac.

Jednak to nie działa automatycznie na korzyść wykonawcy. Jeżeli od razu po zakończeniu prac zostały zgłoszone zastrzeżenia, wysłano reklamację, wskazano konkretne wady i domagano się ich usunięcia, to argument o pełnym i bezspornym odbiorze jest znacznie słabszy.

Znaczenie ma więc konkretny stan faktyczny: treść umowy, ustalenia stron, korespondencja, termin zgłoszenia wad, sposób korzystania z lokalu i to, czy wady były istotne.

Wady istotne i nieistotne – jaka jest różnica?

To jedna z najważniejszych kwestii w sporze z wykonawcą. Jeżeli wada jest istotna, zamawiający może odmówić odbioru dzieła i zapłaty wynagrodzenia. Jeżeli wada jest nieistotna, co do zasady odbiór powinien nastąpić, ale zamawiający zachowuje roszczenia z tytułu nienależytego wykonania umowy.

Za wadę istotną uznaje się taką, która powoduje, że dzieło nie nadaje się do zwykłego użytku albo jest wyraźnie sprzeczne z umową. Przy remoncie mogą to być np. poważnie krzywe ściany uniemożliwiające prawidłowe wykończenie, zniszczenie podłogi, odspajanie materiałów, rażące odstępstwa od ustalonej technologii lub efekt odbiegający od uzgodnionego standardu.

Jeżeli wada jest nieistotna, zwykle otwiera to drogę do żądania usunięcia wad, obniżenia wynagrodzenia lub odszkodowania, ale nie zawsze uzasadnia całkowitą odmowę zapłaty.

Jakie roszczenia przysługują wobec wykonawcy?

Jeżeli remont wykonano wadliwie, można rozważyć kilka podstaw prawnych – zależnie od tego, czy doszło do odbioru, jakie są wady i czy zostały już poprawione przez inną firmę.

W praktyce bardzo często podstawą roszczeń jest art. 471 Kodeksu cywilnego. Zgodnie z nim dłużnik obowiązany jest do naprawienia szkody wynikłej z niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania, chyba że niewykonanie albo nienależyte wykonanie jest następstwem okoliczności, za które dłużnik odpowiedzialności nie ponosi.

Jeżeli więc wadliwy remont spowodował konieczność poniesienia dodatkowych kosztów, np. naprawy podłogi, ponownego gipsowania ścian, zakupu nowych materiałów albo wynagrodzenia dla innej ekipy, można dochodzić od wykonawcy zwrotu tych kosztów jako odszkodowania.

Czy można powoływać się na rękojmię?

W aktualnym stanie prawnym przy umowie o dzieło przepisy o rękojmi przy sprzedaży nie mają już takiego znaczenia praktycznego jak dawniej. W sporach dotyczących wadliwego remontu bezpieczniej jest opierać roszczenia przede wszystkim na przepisach o umowie o dzieło oraz na odpowiedzialności kontraktowej z art. 471 Kodeksu cywilnego.

Jeżeli wykonawca jest przedsiębiorcą, a zamawiający konsumentem, znaczenie mogą mieć także przepisy o niedozwolonych postanowieniach umownych i ogólnej ochronie konsumenta, ale sam spór o wady remontu nadal najczęściej rozstrzyga się przez ocenę należytego wykonania umowy.

Co zrobić po odrzuceniu reklamacji przez wykonawcę?

Jeżeli wykonawca nie uznał reklamacji, warto wykonać następujące kroki:

1. Zachować pełną dokumentację – umowę, kosztorys, wiadomości SMS, e-maile, zdjęcia, nagrania, fakturę, potwierdzenia przelewów.
2. Sporządzić szczegółowy wykaz wad – najlepiej z datami, zdjęciami i opisem, jak dana wada wpływa na korzystanie z pomieszczenia.
3. Wezwać wykonawcę na piśmie do usunięcia wad albo do uznania obniżenia wynagrodzenia, wyznaczając rozsądny termin.
4. Zabezpieczyć dowód z opinii specjalisty – prywatna opinia rzeczoznawcy nie zastępuje opinii biegłego sądowego, ale może bardzo pomóc w sporze.
5. Nie usuwać pochopnie wszystkich śladów wad przed ich udokumentowaniem – po naprawie część dowodów może zniknąć.

Jeżeli wykonawca już żąda zapłaty całej kwoty, a prace były wadliwe, można też rozważyć potrącenie własnych roszczeń odszkodowawczych z jego roszczeniem o zapłatę, jeżeli spełnione są warunki z art. 498 § 1 ustawy – Kodeks cywilny. Wymaga to jednak ostrożności, bo błędne potrącenie nie zawsze wywoła zamierzony skutek.

Jak bronić się, jeśli wykonawca wniesie pozew o zapłatę?

Jeżeli otrzyma Pan/Pani pozew albo nakaz zapłaty, nie wolno tego pisma zignorować. Trzeba zareagować w terminie wskazanym przez sąd. Sposób działania zależy od rodzaju pisma:

• przy nakazie zapłaty w postępowaniu upominawczym zwykle wnosi się sprzeciw w terminie 14 dni od doręczenia;
• przy nakazie zapłaty w postępowaniu nakazowym wnosi się zarzuty – również co do zasady w terminie 14 dni od doręczenia;
• przy zwykłym pozwie sąd najczęściej zobowiązuje do złożenia odpowiedzi na pozew w wyznaczonym terminie.

Podstawą prawną obowiązku dochowania terminów są odpowiednie przepisy ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego, w szczególności art. 344 § 1, art. 480(2) i art. 505 § 1, zależnie od trybu postępowania i rodzaju wydanego orzeczenia.

W odpowiedzi do sądu warto podnieść w szczególności:

• że prace zostały wykonane wadliwie,
• że wady były istotne albo co najmniej uzasadniają obniżenie wynagrodzenia,
• że reklamacja była zgłaszana terminowo i konkretnie,
• że wykonawca spowodował dodatkową szkodę,
• że żądana kwota jest zawyżona albo nienależna.

Trzeba też od razu zgłosić dowody: zdjęcia, korespondencję, świadków, rachunki za poprawki, umowę i ewentualną prywatną opinię fachowca. W sprawach o jakość remontu sąd bardzo często powołuje biegłego budowlanego.

Jakie dowody są najważniejsze?

W tego typu sprawach samo przekonanie, że remont został źle wykonany, nie wystarczy. Liczy się możliwość wykazania tego przed sądem. Największe znaczenie mają:

• umowa, kosztorys, zamówienie lub ustalenia mailowe,
• zdjęcia i filmy pokazujące wady, najlepiej z datą,
• pisemne reklamacje i odpowiedzi wykonawcy,
• wezwania do usunięcia wad,
• protokół odbioru albo dowody jego braku,
• faktury i rachunki za naprawy po innej ekipie,
• opinia rzeczoznawcy lub kosztorys naprawczy,
• zeznania świadków, którzy widzieli stan prac.

Jeżeli podłoga została zniszczona, a ściany są nierówne, dobrze jest udokumentować zarówno sam efekt, jak i koszt doprowadzenia pomieszczenia do prawidłowego stanu.

Czy wykonawca może żądać odsetek?

Tak, ale tylko wtedy, gdy jego roszczenie o zapłatę jest wymagalne i istnieje co do zasady oraz wysokości. Zgodnie z art. 481 § 1 i § 2 ustawy – Kodeks cywilny wierzyciel może żądać odsetek za czas opóźnienia, nawet jeżeli nie poniósł żadnej szkody. Jeżeli jednak kwestionują Państwo sam obowiązek zapłaty albo wysokość wynagrodzenia z uwagi na wady, to wykonawca nie ma automatycznie racji tylko dlatego, że powołuje się na odsetki ustawowe.

Inaczej mówiąc: straszenie odsetkami nie przesądza wyniku sprawy. Najpierw trzeba ustalić, czy i w jakiej części wynagrodzenie rzeczywiście się należy.

Przykłady

Poniższe sytuacje pokazują, jak w praktyce mogą wyglądać różne warianty sporu z wykonawcą remontu.

FAQ

Czy po odrzuceniu reklamacji muszę zapłacić całą fakturę?

Nie. Jeżeli prace były wadliwe, można kwestionować obowiązek zapłaty w całości albo w części. Decydujące są: charakter wad, kwestia odbioru i dowody.

Czy mogę odmówić odbioru remontu?

Tak, jeżeli wady są istotne, czyli dzieło nie nadaje się do zwykłego użytku albo jest wyraźnie sprzeczne z umową. Wtedy można odmówić odbioru i zapłaty.

Czy warto zamówić opinię rzeczoznawcy przed sądem?

Najczęściej tak. Prywatna opinia nie zastąpi opinii biegłego sądowego, ale pomaga uporządkować zarzuty i bywa bardzo przydatna w negocjacjach oraz w procesie.

Co zrobić po otrzymaniu nakazu zapłaty od wykonawcy?

Trzeba zareagować w terminie, zwykle 14 dni od doręczenia, i wnieść odpowiedni środek zaskarżenia albo odpowiedź do sądu. Brak reakcji może doprowadzić do uprawomocnienia się nakazu.

Czy mogę żądać zwrotu kosztów poprawy przez inną ekipę?

Tak, jeżeli wadliwy remont spowodował konieczność poniesienia takich wydatków i potrafi Pan/Pani wykazać ich wysokość oraz związek z nienależytym wykonaniem umowy.

Źródła

• art. 471, art. 481 § 1–2, art. 498 § 1, art. 627, art. 636 § 1, art. 642 § 1, art. 643 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny
• art. 344 § 1, art. 505 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego
• wyrok Sądu Najwyższego z 7 października 2010 r., IV CSK 173/10
• postanowienie Sądu Najwyższego z 17 kwietnia 2015 r., III CZP 8/15
• wyrok Sądu Najwyższego z 23 sierpnia 2012 r., II CSK 21/12
• wyrok Sądu Najwyższego z 26 lutego 1998 r., I CKN 520/97