Przelew na konto mamy: depozyt czy darowizna?

Na czym polega problem podatkowy przy przelewie na konto mamy?

Sam fakt, że pieniądze z polisolokaty zostały przelane na rachunek bankowy mamy, nie przesądza jeszcze o podatku. Dla urzędu skarbowego kluczowe będą okoliczności faktyczne: kto jest właścicielem środków, kto może nimi dysponować, czy mama ma obowiązek zwrotu pieniędzy oraz czy część pieniędzy została jej przekazana definitywnie.

W opisanej sytuacji trzeba rozważyć trzy możliwe kwalifikacje:

• zwykłe techniczne przechowanie pieniędzy należących nadal do córki,
• depozyt nieprawidłowy, jeżeli mama może rozporządzać pieniędzmi i ma zwrócić ich równowartość,
• darowiznę, jeżeli mama może zatrzymać środki albo ich część bez obowiązku zwrotu.

Depozyt nieprawidłowy – kiedy powstaje?

Zgodnie z art. 845 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny, jeżeli z przepisów szczególnych, z umowy albo z okoliczności wynika, że przechowawca może rozporządzać oddanymi na przechowanie pieniędzmi albo rzeczami oznaczonymi tylko co do gatunku, do takiego przechowania stosuje się odpowiednio przepisy o pożyczce. Jest to tzw. depozyt nieprawidłowy.

Dla depozytu nieprawidłowego istotne są dwa elementy:

1. pieniądze zostają oddane innej osobie na przechowanie,
2. osoba ta może nimi rozporządzać, czyli może je wydawać lub wykorzystywać, ale powinna zwrócić taką samą ilość pieniędzy.

Nie wystarczy więc samo przelanie pieniędzy na konto mamy. Jeżeli mama nie miała prawa korzystać z pieniędzy dla siebie, a rachunek służył wyłącznie jako techniczne miejsce przechowania środków córki, trudno mówić o depozycie nieprawidłowym. Jeżeli jednak mama regulowała z tych pieniędzy swoje wydatki i działo się to za zgodą córki, ryzyko zakwalifikowania czynności jako depozytu nieprawidłowego wyraźnie rośnie.

Takie podejście potwierdza wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 7 lutego 2018 r., sygn. II FSK 165/16, w którym wskazano, że dla zastosowania art. 845 Kodeksu cywilnego konieczne jest ustalenie, iż przechowawca został uprawniony do rozporządzania oddanymi na przechowanie pieniędzmi. Samo oddanie pieniędzy na przechowanie nie tworzy jeszcze depozytu nieprawidłowego.

Zobacz również: przechowanie pieniędzy – podobny problem dotyczący przechowywania cudzych środków na rachunku bankowym.

PCC od depozytu nieprawidłowego

Umowa depozytu nieprawidłowego jest czynnością opodatkowaną podatkiem od czynności cywilnoprawnych na podstawie art. 1 ust. 1 pkt 1 lit. j ustawy z dnia 9 września 2000 r. o podatku od czynności cywilnoprawnych.

Podatnikiem PCC przy depozycie nieprawidłowym jest przechowawca, czyli osoba przyjmująca pieniądze – wynika to z art. 4 pkt 7 ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych. W opisanej sytuacji, przy kwalifikacji jako depozyt nieprawidłowy, podatnikiem byłaby więc mama.

Podstawą opodatkowania jest wartość depozytu, co wynika z art. 6 ust. 1 pkt 7 ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych. Stawka PCC od depozytu nieprawidłowego wynosi 0,5% na podstawie art. 7 ust. 1 pkt 4 tej ustawy. Deklarację PCC-3 i podatek należy zasadniczo złożyć i zapłacić w terminie 14 dni od powstania obowiązku podatkowego, zgodnie z art. 10 ust. 1 ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych.

Jeżeli podatnik nie zgłosi depozytu nieprawidłowego, a następnie powoła się na tę czynność przed organem podatkowym w toku kontroli, czynności sprawdzających lub postępowania podatkowego, może pojawić się ryzyko sankcyjnej stawki 20% na podstawie art. 7 ust. 5 ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych. Przepis ten ma znaczenie zwłaszcza wtedy, gdy podatnik nie złożył deklaracji PCC-3 i nie zapłacił podatku w terminie.

Zobacz również: własność pieniędzy na wspólnym koncie – wyjaśnienie, dlaczego sam rachunek bankowy nie zawsze przesądza o własności środków.

Czy przelew na konto mamy może być darowizną?

Darowizna została zdefiniowana w art. 888 § 1 Kodeksu cywilnego. Z przepisu tego wynika, że przez umowę darowizny darczyńca zobowiązuje się do bezpłatnego świadczenia na rzecz obdarowanego kosztem swojego majątku.

Jeżeli córka przekazała mamie pieniądze po to, aby mama mogła z nich korzystać bezzwrotnie, np. opłacać własne wydatki, utrzymanie domu, media lub inne potrzeby, w tej części urząd skarbowy może traktować środki jako darowiznę. Nie ma wtedy znaczenia, że przelew formalnie pochodził z firmy ubezpieczeniowej, jeżeli ekonomicznie były to środki należące do córki i zostały przeznaczone dla mamy.

Nabycie pieniędzy tytułem darowizny podlega podatkowi od spadków i darowizn na podstawie art. 1 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn. Obowiązek podatkowy przy darowiźnie powstaje co do zasady z chwilą złożenia przez darczyńcę oświadczenia w formie aktu notarialnego, a przy darowiźnie dokonanej bez tej formy – z chwilą spełnienia przyrzeczonego świadczenia, zgodnie z art. 6 ust. 1 pkt 4 tej ustawy.

Matka i córka należą do najbliższej rodziny. W relacji córka–matka możliwe jest pełne zwolnienie z podatku na podstawie art. 4a ust. 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn, ponieważ przepis obejmuje m.in. nabycie od zstępnych i wstępnych. Zwolnienie wymaga jednak zasadniczo:

• zgłoszenia nabycia na formularzu SD-Z2 właściwemu naczelnikowi urzędu skarbowego w terminie 6 miesięcy od dnia powstania obowiązku podatkowego,
• udokumentowania otrzymania pieniędzy dowodem przekazania na rachunek płatniczy nabywcy, rachunek bankowy, rachunek w SKOK albo przekazem pocztowym, jeżeli wartość darowizn od tej samej osoby przekracza kwotę wolną.

Jeżeli termin 6 miesięcy na SD-Z2 upłynął, pełne zwolnienie z art. 4a ust. 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn co do zasady przepada. Wtedy nabycie może być opodatkowane według zasad dla I grupy podatkowej, z uwzględnieniem kwoty wolnej z art. 9 ust. 1 pkt 1 tej ustawy. Aktualnie kwota wolna dla I grupy podatkowej wynosi 36 120 zł od jednej osoby w okresie wskazanym w art. 9 ust. 2 ustawy, czyli z doliczeniem nabyć od tej samej osoby z roku ostatniego nabycia i z 5 lat poprzedzających ten rok.

Jeżeli podatnik powoła się przed organem podatkowym na niezgłoszoną darowiznę, a podatek nie został zapłacony, należy też uwzględnić ryzyko stawki 20% przewidzianej w art. 15 ust. 4 ustawy o podatku od spadków i darowizn.

Czy mama ma przychód w PIT?

Jeżeli pieniądze są depozytem nieprawidłowym albo darowizną, nie rozlicza się ich jako zwykłego przychodu w podatku dochodowym od osób fizycznych. W przypadku darowizn wynika to z art. 2 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych, zgodnie z którym przepisów ustawy o PIT nie stosuje się do przychodów podlegających ustawie o podatku od spadków i darowizn.

Nie oznacza to jednak braku obowiązków podatkowych. W zależności od kwalifikacji mogą powstać obowiązki w PCC albo w podatku od spadków i darowizn. Organ podatkowy będzie badał faktyczne ustalenia między córką i mamą, a nie sam tytuł przelewu.

Co zrobić, jeżeli przelew nie został zgłoszony?

Najpierw trzeba ustalić, jaki był rzeczywisty charakter przekazania pieniędzy. Inaczej postępuje się przy depozycie nieprawidłowym, a inaczej przy darowiźnie. Pomocne będzie przygotowanie pisemnego oświadczenia stron, historii rachunku bankowego i zestawienia wydatków.

Jeżeli strony uznają, że była to darowizna, a termin SD-Z2 upłynął, należy rozważyć złożenie SD-3 i zapłatę podatku według zasad dla I grupy podatkowej. Jeżeli strony uznają, że był to depozyt nieprawidłowy, należy rozważyć złożenie zaległej deklaracji PCC-3 i zapłatę PCC wraz z odsetkami. W konkretnych sprawach warto przed złożeniem dokumentów przeanalizować ryzyko sankcyjnych stawek oraz ewentualnej odpowiedzialności karnoskarbowej.

Jeżeli pieniądze były tylko przechowywane, a mama nie mogła ich używać albo działała wyłącznie jako pomoc techniczna przy braku polskiego rachunku córki, warto zadbać o dowody potwierdzające, że właścicielem środków pozostawała córka. Mogą to być: dokumenty z polisolokaty, korespondencja z ubezpieczycielem, pisemne oświadczenie mamy i córki, historia wypłat oraz dowody wydatków ponoszonych na rzecz córki.

Zobacz również: korzystanie z konta innej osoby – przykład rozliczeń rodzinnych i przelewów na cudzym rachunku.

Jak ograniczyć ryzyko na przyszłość?

Najbezpieczniej jest założyć własny rachunek bankowy w Polsce albo korzystać z rachunku zagranicznego, jeżeli instytucja finansowa pozwala na wypłatę środków za granicę. Jeżeli pieniądze mają być przechowywane przez członka rodziny, warto sporządzić prostą umowę albo oświadczenie, w którym strony wyraźnie określą:

• kto jest właścicielem pieniędzy,
• czy osoba przyjmująca środki może z nich korzystać,
• czy istnieje obowiązek zwrotu pieniędzy,
• czy jakakolwiek część pieniędzy jest darowizną,
• na jakie cele środki mogą być wydawane.

Jeżeli córka chce pomagać mamie finansowo, najbezpieczniejszym rozwiązaniem podatkowym jest przekazywanie darowizn przelewem i pilnowanie formularza SD-Z2 w terminie 6 miesięcy, o ile spełnione są warunki zwolnienia z art. 4a ust. 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn.

FAQ

Źródła

• Art. 845, art. 888 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny.
• Art. 1 ust. 1 pkt 1 lit. j, art. 4 pkt 7, art. 6 ust. 1 pkt 7, art. 7 ust. 1 pkt 4, art. 7 ust. 5, art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 9 września 2000 r. o podatku od czynności cywilnoprawnych.
• Art. 1 ust. 1 pkt 2, art. 4a ust. 1–2, art. 6 ust. 1 pkt 4, art. 9 ust. 1 pkt 1 i ust. 2, art. 15 ust. 4 ustawy z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn.
• Art. 2 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych.
• Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 7 lutego 2018 r., sygn. II FSK 165/16.