Zgłoszenie darowizny po terminie – czynny żal i podatek

Pani Malwina otrzymała od mamy 160 000 zł. Minął 6-miesięczny termin na zgłoszenie darowizny na SD-Z2, a w tytule przelewu nie wpisano słowa „darowizna”. W takiej sytuacji nie należy od razu zakładać, że jedynym wyjściem jest SD-3 i zapłata podatku. Najpierw trzeba ustalić, kiedy nastąpiło nabycie, kiedy upłynął termin na SD-Z2 i czy można skorzystać z obowiązującej od 7 stycznia 2026 r. procedury przywrócenia terminu.

Niezgłoszenie darowizny w terminie

Najbliższa rodzina, czyli m.in. małżonek, dzieci i dalsi zstępni, rodzice i dalsi wstępni, rodzeństwo, pasierb, ojczym i macocha, może korzystać ze zwolnienia z podatku przewidzianego w art. 4a ustawy o podatku od spadków i darowizn. Jeżeli wartość nabyć od tej samej osoby przekracza kwotę wolną, jednym z warunków zwolnienia jest zasadniczo zgłoszenie nabycia na formularzu SD-Z2 w terminie 6 miesięcy. Przy darowiźnie pieniędzy konieczne jest ponadto udokumentowanie ich otrzymania w sposób przewidziany w ustawie.

Przy typowej darowiźnie pieniężnej przekazanej przelewem 6-miesięczny termin liczy się od dnia powstania obowiązku podatkowego, a przy darowiźnie spełnionej bez zachowania szczególnej formy będzie to co do zasady chwila spełnienia przyrzeczonego świadczenia. Więcej o zasadach rozliczeń znajdziesz w dziale podatek od spadków i darowizn. Przy ocenie starszych spraw pomocny jest też materiał o spóźnionym zgłoszeniu darowizny od rodziców.

Samo złożenie SD-Z2 po terminie nie przywraca automatycznie zwolnienia. Od 7 stycznia 2026 r. trzeba jednak przed przejściem do SD-3 sprawdzić, czy w konkretnej sprawie można złożyć wniosek o przywrócenie terminu na podstawie art. 4c ustawy.

Przywrócenie terminu SD-Z2 od 7 stycznia 2026 r.

Art. 4c ustawy o podatku od spadków i darowizn pozwala przywrócić terminy wskazane m.in. w art. 4a ust. 1 pkt 1 i ust. 2, jeżeli podatnik uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Nie wystarczy zatem samo stwierdzenie, że podatnik zapomniał o zgłoszeniu. We wniosku trzeba opisać konkretną przyczynę spóźnienia i okoliczności wskazujące, że mimo dochowania należytej staranności nie można było złożyć zgłoszenia na czas.

Do tej procedury stosuje się odpowiednio art. 162 § 2–3 i art. 163 § 1 i 3 Ordynacji podatkowej. Wniosek składa się do właściwego organu podatkowego w ciągu 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia. Równocześnie trzeba dopełnić spóźnionej czynności, czyli złożyć SD-Z2. Terminu 7 dni na złożenie samego wniosku o przywrócenie terminu nie można następnie przywrócić. W sprawie organ wydaje postanowienie, a na rozstrzygnięcie dotyczące przywrócenia terminu przysługuje zażalenie na zasadach wynikających z Ordynacji podatkowej.

Istotne są przepisy przejściowe. Nowa procedura ma zastosowanie do nabyć dokonanych od 7 stycznia 2026 r. oraz do nabyć wcześniejszych, jeżeli termin na zgłoszenie nabycia nie upłynął przed 7 stycznia 2026 r. Jeżeli więc 6-miesięczny termin zakończył się jeszcze w 2025 r., art. 4c nie otwiera ponownie drogi do zwolnienia tylko dlatego, że od 2026 r. zmieniły się przepisy.

Kiedy po spóźnionym SD-Z2 trzeba złożyć SD-3?

SD-3 staje się potrzebny wtedy, gdy nabycie nie korzysta ze zwolnienia i powinno być opodatkowane na zasadach ogólnych. Po zmianie przepisów nie należy więc automatycznie przechodzić do SD-3 natychmiast po stwierdzeniu spóźnienia. Najpierw trzeba ustalić, czy sprawa mieści się w art. 4c i czy istnieją podstawy do przywrócenia terminu.

Dla spraw objętych nowymi zasadami art. 17a ust. 1a ustawy wprost określa termin na SD-3. Jeżeli podatnik nie zgłosił nabycia w terminie przewidzianym dla SD-Z2 i nie składa wniosku o przywrócenie terminu, zeznanie podatkowe składa w ciągu miesiąca od upływu terminu na zgłoszenie. Jeżeli natomiast złożył wniosek o przywrócenie terminu, miesięczny termin na SD-3 biegnie od dnia, w którym postanowienie o odmowie przywrócenia terminu stało się ostateczne.

Jeżeli termin zostanie skutecznie przywrócony, samo wcześniejsze spóźnienie nie pozbawia podatnika zwolnienia, o ile spełnia on także pozostałe warunki z art. 4a. W starszych sprawach, do których przepisy przejściowe nie pozwalają zastosować art. 4c i art. 17a ust. 1a, trzeba ocenić obowiązek złożenia SD-3 według przepisów właściwych dla danego nabycia. Jeżeli urząd już wyznaczył termin w wezwaniu, nie należy go ignorować.

Brak słowa „darowizna” w tytule przelewu nie przesądza jeszcze, że darowizny nie było. Znaczenie mają rzeczywiste ustalenia stron, obowiązek albo brak obowiązku zwrotu pieniędzy, korespondencja oraz inne dowody. Tytuł przelewu darowizny może pomóc dowodowo, ale nie jest jedynym elementem przesądzającym o charakterze świadczenia.

Kwota wolna i zasady łączenia darowizn od tej samej osoby

Kwota wolna dla I grupy podatkowej wynosi 36 120 zł. Limit dotyczy nabyć od jednej osoby. Jeżeli podatnik otrzymuje od tego samego darczyńcy kolejne darowizny, do wartości ostatniego nabycia dolicza się wartość rzeczy i praw majątkowych nabytych od tej osoby w roku ostatniego nabycia oraz w okresie 5 lat poprzedzających ten rok.

Jeżeli córka otrzymała od matki 160 000 zł i nie miała innych nabyć od tej matki w okresie doliczanym, po odjęciu kwoty wolnej 36 120 zł nadwyżka wynosi 123 880 zł. Podatek według I grupy podatkowej oblicza się od tej nadwyżki. Gdy wcześniej były inne nabycia od tego samego rodzica, trzeba uwzględnić je przy obliczeniu podatku.

Stawki podatku w I grupie podatkowej

Jeżeli zwolnienia dla najbliższej rodziny nie można zachować, podatek ustala się według skali właściwej dla I grupy podatkowej. Aktualna skala wygląda następująco:

Nadwyżka ponad kwotę wolną	Podatek
do 11 833 zł	3%
ponad 11 833 zł do 23 665 zł	355 zł + 5% od nadwyżki ponad 11 833 zł
ponad 23 665 zł	946 zł 60 gr + 7% od nadwyżki ponad 23 665 zł

Czynny żal a przywrócenie terminu SD-Z2

Wniosek o przywrócenie terminu i czynny żal to dwa różne instrumenty. Wniosek z art. 4c służy zachowaniu zwolnienia podatkowego, jeżeli spełnione są jego warunki. Czynny żal z Kodeksu karnego skarbowego dotyczy natomiast odpowiedzialności za czyn zabroniony i sam w sobie nie przywraca zwolnienia ani nie zastępuje SD-Z2, SD-3 lub zapłaty należnego podatku.

Jeżeli zachowanie podatnika może rodzić odpowiedzialność karnoskarbową, trzeba osobno ocenić, czy czynny żal jest potrzebny i czy może być skuteczny. Zawiadomienie powinno ujawniać istotne okoliczności czynu, a podatnik powinien dopełnić zaległych obowiązków i uiścić wymaganą należność publicznoprawną, jeżeli przepisy tego wymagają. Czynny żal może być nieskuteczny m.in. wtedy, gdy organ miał już wyraźnie udokumentowaną wiadomość o czynie albo rozpoczął czynności służbowe bezpośrednio zmierzające do jego ujawnienia, z zastrzeżeniami wynikającymi z Kodeksu karnego skarbowego.

Czy można potraktować darowiznę jako pożyczkę?

Nie należy deklarować pożyczki tylko po to, aby uniknąć skutków spóźnionej darowizny. Pożyczka i darowizna to różne czynności prawne. Pożyczka zakłada obowiązek zwrotu pieniędzy, a darowizna jest przysporzeniem bezzwrotnym. Jeżeli w chwili przekazania pieniędzy strony nie uzgodniły zwrotu, późniejsze przedstawianie przelewu jako pożyczki może zostać zakwestionowane.

Pożyczka podlega własnym zasadom podatku od czynności cywilnoprawnych. Podstawowa stawka PCC od umowy pożyczki wynosi 0,5%, a deklarację PCC-3 składa się co do zasady w terminie 14 dni od powstania obowiązku podatkowego. Dla niektórych pożyczek w najbliższej rodzinie przewidziane są zwolnienia, ale wymagają spełnienia ustawowych warunków.

Także powołanie się dopiero przed organem na niezgłoszoną pożyczkę może w ustawowo określonych okolicznościach prowadzić do zastosowania sankcyjnej stawki PCC. Dlatego kwalifikacja przelewu powinna odpowiadać temu, co strony rzeczywiście uzgodniły w chwili przekazania pieniędzy.

Co zrobić po spóźnionym SD-Z2?

Kolejność działań ma znaczenie, ponieważ od daty nabycia i momentu upływu terminu zależy, czy zwolnienie można jeszcze uratować.

• ustal dokładną datę nabycia i dzień, w którym upłynął albo upływał 6-miesięczny termin na SD-Z2,
• sprawdź, czy sprawa mieści się w przepisach przejściowych obowiązujących od 7 stycznia 2026 r.,
• jeżeli art. 4c może mieć zastosowanie, ustal przyczynę spóźnienia, datę jej ustania i przygotuj wniosek o przywrócenie terminu wraz z SD-Z2,
• zgromadź potwierdzenia przelewów, ewentualną umowę, korespondencję i informacje o wcześniejszych nabyciach od tego samego darczyńcy,
• jeżeli zwolnienia nie można zachować albo organ ostatecznie odmówi przywrócenia terminu, ustal termin i zakres rozliczenia na SD-3,
• osobno oceń ewentualne ryzyko karnoskarbowe i zasadność czynnego żalu,
• nie zmieniaj opisu czynności na pożyczkę, jeżeli w rzeczywistości była to darowizna.

FAQ

Czy spóźnione SD-Z2 samo przywraca zwolnienie z podatku?

Nie. Samo złożenie formularza po terminie nie przywraca zwolnienia. Od 7 stycznia 2026 r. możliwe jest jednak przywrócenie terminu na wniosek podatnika, jeżeli spełnione są warunki art. 4c i przepisy przejściowe.

Jak długo jest czas na wniosek o przywrócenie terminu?

Wniosek trzeba złożyć w ciągu 7 dni od ustania przyczyny uchybienia. Równocześnie należy złożyć SD-Z2. Tego 7-dniowego terminu na złożenie wniosku nie można przywrócić.

Czy przywrócenie terminu działa także dla starszej darowizny?

Tak, ale tylko w zakresie wskazanym w przepisach przejściowych. Nowe zasady obejmują również nabycia sprzed 7 stycznia 2026 r., jeżeli 6-miesięczny termin na zgłoszenie nie upłynął przed tą datą. Jeżeli upłynął wcześniej, art. 4c nie otwiera ponownie terminu.

Kiedy po spóźnieniu trzeba złożyć SD-3?

Jeżeli sprawa jest objęta nowymi zasadami i podatnik nie składa wniosku o przywrócenie terminu, termin na SD-3 wynosi miesiąc od upływu terminu na SD-Z2. Gdy wniosek został złożony i organ odmówił przywrócenia terminu, miesiąc liczy się od dnia, w którym postanowienie o odmowie stało się ostateczne.

Czy czynny żal zwalnia z podatku od darowizny?

Nie. Czynny żal dotyczy odpowiedzialności karnoskarbowej. Nie zastępuje wniosku o przywrócenie terminu, nie przywraca zwolnienia i nie usuwa obowiązku rozliczenia podatku, jeżeli podatek jest należny.

Czy tytuł przelewu musi zawierać słowo „darowizna”?

Nie jest to ustawowy warunek zwolnienia, ale taki tytuł ułatwia wykazanie charakteru przelewu. Przy neutralnym tytule większe znaczenie mogą mieć umowa, korespondencja i inne dowody potwierdzające, że pieniądze miały charakter bezzwrotny.

Czy za nieujawnioną darowiznę urząd zawsze nalicza 20%?

Nie. Sama zwłoka w złożeniu SD-Z2 nie oznacza automatycznie stawki 20%. Szczególna stawka może mieć zastosowanie, gdy podatnik powołuje się na darowiznę dopiero w toku czynności sprawdzających, postępowania podatkowego, kontroli podatkowej lub kontroli celno-skarbowej, a należny podatek od tego nabycia nie został zapłacony.

Źródła

• Ustawa z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn, tekst jednolity: Dz.U. 2026 poz. 478, z późn. zm. – ELI.
• Ustawa z dnia 21 listopada 2025 r. o zmianie ustawy o podatku od spadków i darowizn, Dz.U. 2025 poz. 1854 – ELI.
• Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa, tekst jednolity: Dz.U. 2026 poz. 622, z późn. zm. – ELI.
• Ministerstwo Finansów, podatki.gov.pl: nowe zasady rozliczania podatku od spadków i darowizn od 7 stycznia 2026 r..
• Ministerstwo Finansów, podatki.gov.pl: stawki i limity w podatku od spadków i darowizn.
• Ustawa z dnia 10 września 1999 r. – Kodeks karny skarbowy, tekst jednolity: Dz.U. 2025 poz. 633, z późn. zm. – ELI.
• Ustawa z dnia 9 września 2000 r. o podatku od czynności cywilnoprawnych, tekst jednolity: Dz.U. 2026 poz. 191, z późn. zm. – ELI.