Przejęcie sklepu spożywczego od rodziny

Na czym polega przejęcie sklepu prowadzonego jako jednoosobowa działalność?

W opisanej sytuacji ciocia prowadzi sklep jako jednoosobową działalność gospodarczą. Takiej działalności nie da się po prostu „przepisać” na inną osobę, ponieważ wpis w CEIDG jest związany z konkretną osobą fizyczną, jej numerem NIP i odpowiedzialnością za zobowiązania. Można natomiast przenieść na Pana składniki przedsiębiorstwa, czyli zorganizowany zespół rzeczy, praw i umów służących do prowadzenia sklepu.

Przedsiębiorstwo w rozumieniu Kodeksu cywilnego może obejmować w szczególności nazwę sklepu, towary, wyposażenie, urządzenia, kasę fiskalną, wagę, regały, prawa z umów, wierzytelności, dokumentację, a czasem także prawa do lokalu lub samą nieruchomość. To, czy w danej sprawie mamy do czynienia ze zbyciem całego przedsiębiorstwa, zorganizowanej części przedsiębiorstwa czy tylko pojedynczych składników majątku, ma duże znaczenie podatkowe i formalne.

Sprzedaż sklepu jako przedsiębiorstwa

Najbardziej typowym rozwiązaniem jest sprzedaż przedsiębiorstwa albo jego zorganizowanej części. W praktyce oznacza to zawarcie umowy, w której strony dokładnie opisują, co jest przedmiotem sprzedaży: towar handlowy, wyposażenie, środki trwałe, nazwa sklepu, prawa z umów, ewentualnie prawa do lokalu, należności i dokumentacja związana z działalnością.

Umowa sprzedaży przedsiębiorstwa powinna być zawarta co najmniej w formie pisemnej z notarialnie poświadczonymi podpisami. Jeżeli w skład przejmowanego majątku ma wejść nieruchomość, lokal stanowiący odrębną własność albo udział w nieruchomości, konieczny będzie akt notarialny. Jeżeli lokal ma pozostać własnością cioci, a Pan ma tylko prowadzić w nim sklep, należy dodatkowo zawrzeć umowę najmu, dzierżawy albo użyczenia lokalu.

W umowie warto precyzyjnie wskazać przede wszystkim:

• nazwę sklepu i ewentualne oznaczenia używane w obrocie,
• towary, urządzenia, meble, kasy, wagi, regały i pozostałe wyposażenie,
• środki trwałe oraz wartości niematerialne, jeżeli występują,
• prawa i obowiązki z umów z dostawcami, operatorami terminali, mediami, ubezpieczycielami i innymi kontrahentami,
• wierzytelności, zobowiązania oraz zasady ich przejęcia albo wyłączenia,
• dokumentację księgową, podatkową, pracowniczą i handlową,
• zezwolenia, koncesje albo decyzje administracyjne, o ile mogą zostać przeniesione albo wymagają uzyskania nowych decyzji.

Nowa działalność gospodarcza nabywcy sklepu

Osoba przejmująca sklep powinna rozpocząć własną działalność gospodarczą, jeżeli ma prowadzić sklep we własnym imieniu. Wpis w CEIDG powinien obejmować właściwe kody PKD, adres wykonywania działalności, formę opodatkowania oraz dane potrzebne do rozliczeń z ZUS i urzędem skarbowym. Od momentu przejęcia sklepu faktury, paragony i umowy powinny być wystawiane już na nowego przedsiębiorcę.

Należy także sprawdzić kasę fiskalną. Kasa jest powiązana z konkretnym podatnikiem i jego NIP, dlatego przy zmianie właściciela zwykle trzeba przeprowadzić czynności serwisowe, fiskalizację albo zakup i zgłoszenie kasy przez nowego przedsiębiorcę. W sklepie spożywczym szczególnie ważne jest również ustalenie, czy działalność wymaga zgłoszenia lub aktualizacji danych w sanepidzie.

Jeżeli sklep sprzedaje alkohol, dotychczasowe zezwolenie co do zasady nie przechodzi automatycznie na nowego przedsiębiorcę. Trzeba wystąpić o własne zezwolenie w gminie i spełnić warunki przewidziane dla sprzedaży napojów alkoholowych. Bez takiego zezwolenia nie wolno kontynuować sprzedaży alkoholu.

Przeniesienie umów, zobowiązań i relacji z kontrahentami

Przejęcie sklepu wymaga uporządkowania umów z dostawcami towaru, firmą odbierającą odpady, operatorem terminala płatniczego, dostawcą Internetu, ubezpieczycielem i innymi kontrahentami. Samo zbycie przedsiębiorstwa nie zawsze powoduje automatyczne przejście wszystkich praw i obowiązków. W wielu umowach znajdują się postanowienia wymagające zgody kontrahenta na cesję albo podpisania nowej umowy.

Trzeba też odróżnić przejęcie praw od przejęcia długów. Przejęcie długu wymaga zgody wierzyciela. Jeżeli kupujący ma odpowiadać za określone zobowiązania sklepu, powinno to być opisane w umowie, ale wobec wierzycieli konieczne mogą być dodatkowe zgody. Z perspektywy nabywcy ważne jest zbadanie, czy sklep nie ma zaległości wobec dostawców, ZUS, urzędu skarbowego, pracowników albo wspólnoty mieszkaniowej.

Przy zakupie sklepu obciążonego długami należy szczególnie dokładnie uregulować odpowiedzialność za zobowiązania. Więcej na podobny temat omawiamy w artykule o zakupie przedsiębiorstwa z zadłużeniem.

Sprzedaż przedsiębiorstwa a VAT, PCC i podatek dochodowy

Jeżeli przedmiotem transakcji jest całe przedsiębiorstwo albo zorganizowana część przedsiębiorstwa zdolna do samodzielnego działania, transakcja jest wyłączona z opodatkowania VAT na podstawie art. 6 pkt 1 ustawy o VAT. To ważna różnica względem sprzedaży pojedynczych składników majątku, która może podlegać VAT według właściwych stawek.

Wyłączenie z VAT nie oznacza jednak braku innych podatków. Przy sprzedaży przedsiębiorstwa kupujący powinien liczyć się z podatkiem od czynności cywilnoprawnych. Stawka PCC wynosi zasadniczo 2% od sprzedaży nieruchomości, rzeczy ruchomych i określonych praw związanych z lokalami oraz 1% od innych praw majątkowych. W praktyce przy sprzedaży przedsiębiorstwa trzeba przypisać wartości do poszczególnych składników i prawidłowo ustalić podstawę opodatkowania.

Po stronie sprzedającego powstaje przychód podatkowy z działalności gospodarczej. Nie można automatycznie zakładać jednej stawki podatku dla każdego przypadku. Rozliczenie zależy od wybranej formy opodatkowania, rodzaju składników majątku, kosztów podatkowych oraz tego, czy sprzedawca rozlicza się według skali podatkowej, podatkiem liniowym czy w inny sposób przewidziany przepisami. Warto więc przed transakcją skonsultować wycenę i skutki podatkowe z księgowym albo doradcą podatkowym.

Jeżeli interesuje Pana szersze ujęcie tej problematyki, zobacz także omówienie dotyczące zbycia przedsiębiorstwa.

Darowizna sklepu od cioci

Drugim rozwiązaniem jest darowizna przedsiębiorstwa. Darowizna może być korzystna, gdy strony nie chcą rozliczać ceny sprzedaży, ale trzeba pamiętać o podatku od spadków i darowizn oraz o wymogach formalnych. Darowizna przedsiębiorstwa powinna zostać właściwie udokumentowana, a jeżeli obejmuje nieruchomość, musi zostać dokonana w formie aktu notarialnego.

Siostrzeniec albo bratanek należy wobec cioci do II grupy podatkowej, ponieważ jest zstępnym rodzeństwa. Aktualna kwota wolna dla II grupy podatkowej wynosi 27 090 zł, liczona łącznie od tej samej osoby w okresie 5 lat i doliczana do ostatniego nabycia. Od nadwyżki ponad kwotę wolną stosuje się skalę dla II grupy podatkowej:

• do 11 833 zł nadwyżki ponad kwotę wolną – 7%,
• powyżej 11 833 zł do 23 665 zł – 828,40 zł i 9% od nadwyżki ponad 11 833 zł,
• powyżej 23 665 zł – 1893,30 zł i 12% od nadwyżki ponad 23 665 zł.

Jeżeli umowa darowizny jest zawarta w formie aktu notarialnego, notariusz jako płatnik co do zasady pobiera i rozlicza podatek. Jeżeli czynność nie jest dokonywana u notariusza, mogą powstać obowiązki zgłoszeniowe po stronie obdarowanego. Trzeba też pamiętać, że darowizna od cioci nie korzysta ze zwolnienia przewidzianego dla tzw. grupy zerowej, bo ciocia nie należy do tej grupy.

Podobne zagadnienie, ale dotyczące najbliższej rodziny, omawia artykuł o tym, jak wygląda zbycie przedsiębiorstwa w rodzinie.

Obowiązki dotychczasowego właściciela po przekazaniu sklepu

Po sprzedaży albo darowiźnie przedsiębiorstwa dotychczasowy właściciel musi zdecydować, czy zamyka działalność gospodarczą, czy będzie ją kontynuował w innym zakresie. Jeżeli działalność ma zostać zakończona, należy złożyć wniosek o wykreślenie wpisu z CEIDG. Informacja z CEIDG jest przekazywana do właściwych instytucji, ale część obowiązków podatkowych i ewidencyjnych nadal trzeba wykonać samodzielnie lub z pomocą księgowego.

W szczególności trzeba zamknąć księgi, rozliczyć przychody i koszty, sporządzić wymagane spisy z natury, rozliczyć środki trwałe, towary i ewentualny VAT, złożyć odpowiednie deklaracje oraz dokonać czynności związanych z kasą fiskalną. Jeżeli dotychczasowy właściciel był czynnym podatnikiem VAT i kończy wykonywanie czynności opodatkowanych, należy pamiętać o zgłoszeniu VAT-Z.

Jeżeli przedsiębiorca umiera albo działalność kończą spadkobiercy, procedura może wyglądać inaczej, zwłaszcza gdy ustanowiony był zarząd sukcesyjny. Taką sytuację omawia osobny artykuł o tym, jak wygląda zamknięcie po sukcesji.

Co będzie najprostsze i najtańsze?

Nie da się wskazać jednej najtańszej formy przejęcia sklepu bez znajomości wartości towarów, wyposażenia, lokalu, statusu VAT, formy opodatkowania cioci, ewentualnych zezwoleń, długów oraz tego, czy lokal ma zostać sprzedany, wynajęty czy użyczony. Co do zasady sprzedaż przedsiębiorstwa jest przejrzysta biznesowo, ale może powodować PIT po stronie sprzedającej i PCC po stronie kupującego. Darowizna może być prostsza rodzinnie, lecz przy relacji ciocia – siostrzeniec lub bratanek może oznaczać podatek od darowizny według II grupy.

Najbezpieczniej przygotować transakcję w kilku krokach: sporządzić spis składników majątku, ustalić ich wartość rynkową, sprawdzić umowy i długi, ustalić status VAT, zdecydować, co stanie się z lokalem, a następnie dobrać formę umowy. Dobrze przygotowana umowa powinna chronić obie strony: dotychczasowego właściciela przed niejasnościami podatkowymi i nabywcę przed przejęciem nieujawnionych problemów.

FAQ

Źródła

• Kodeks cywilny, w szczególności art. 55¹ i art. 75¹.
• Ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług, w szczególności art. 6 pkt 1.
• Ustawa z dnia 9 września 2000 r. o podatku od czynności cywilnoprawnych, w szczególności art. 7 ust. 1 pkt 1.
• Ustawa z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn, w szczególności przepisy o grupach podatkowych, kwotach wolnych i skali podatkowej.
• Serwis podatki.gov.pl, aktualne stawki i limity podatku od spadków i darowizn oraz PCC.
• Serwis Biznes.gov.pl, informacje o zmianach właścicielskich w przedsiębiorstwie oraz wykreśleniu działalności z CEIDG.