Środki z projektu UE a zajęcie komornicze

Na czym polega problem przy środkach z projektu UE?

W praktyce często pojawia się sytuacja, w której osoba objęta egzekucją komorniczą ma otrzymać pieniądze za wykonanie usługi w projekcie finansowanym z udziałem środków Unii Europejskiej. Powstaje wtedy pytanie, czy beneficjent projektu może wypłacić należność usługodawcy, czy powinien przekazać ją komornikowi po otrzymaniu zajęcia.

Odpowiedź zależy od charakteru płatności. Inaczej należy oceniać zaliczkę przekazaną beneficjentowi na realizację projektu, a inaczej wynagrodzenie należne wykonawcy, zleceniobiorcy lub usługodawcy za wykonaną pracę. Sam fakt, że źródłem finansowania są środki UE, nie przesądza jeszcze o całkowitej ochronie przed egzekucją.

Jakie środki z projektów UE są wyłączone spod egzekucji?

Podstawowe znaczenie ma art. 831 § 1 pkt 2a ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego. Przepis ten wyłącza spod egzekucji środki pochodzące z programów finansowanych z udziałem środków, o których mowa w art. 5 ust. 1 pkt 2 i pkt 3 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych, wypłacone w formie zaliczki, chyba że wierzytelność egzekwowana powstała w związku z realizacją projektu, na który środki te były przeznaczone.

Art. 5 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych zalicza do środków publicznych środki pochodzące z budżetu Unii Europejskiej oraz niepodlegające zwrotowi środki z pomocy udzielanej przez państwa członkowskie Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu. Art. 5 ust. 1 pkt 3 tej ustawy obejmuje natomiast inne środki pochodzące ze źródeł zagranicznych niepodlegające zwrotowi.

Oznacza to, że ochrona przewidziana w art. 831 § 1 pkt 2a Kodeksu postępowania cywilnego dotyczy przede wszystkim środków publicznych przekazanych na realizację określonego programu lub projektu w formie zaliczki. Nie jest to ogólna zasada, że każda płatność powiązana z projektem UE jest wolna od zajęcia.

Zaliczka z projektu UE a wynagrodzenie usługodawcy

Najważniejsze jest rozróżnienie między środkami otrzymanymi przez beneficjenta projektu na jego realizację a wierzytelnością usługodawcy wobec beneficjenta o zapłatę wynagrodzenia. Art. 831 § 1 pkt 2a Kodeksu postępowania cywilnego mówi o środkach wypłaconych w formie zaliczki, a nie o każdej należności wypłacanej później wykonawcom projektu.

Jeżeli dłużnikiem w egzekucji jest usługodawca, który wygrał konkurs, wykonał usługę i ma otrzymać wynagrodzenie od beneficjenta projektu, to przedmiotem zajęcia jest zwykle jego wierzytelność o zapłatę. Taka wierzytelność co do zasady może zostać zajęta na podstawie przepisów o egzekucji z innych wierzytelności, w szczególności art. 896 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego.

Nie można jednak wykluczyć odmiennych ocen w konkretnym stanie faktycznym. Znaczenie mogą mieć: treść umowy o dofinansowanie, regulamin projektu, umowa z wykonawcą, sposób przekazania środków, opis przelewu, status dłużnika oraz to, czy dochodzona przez wierzyciela należność powstała w związku z realizacją tego samego projektu.

Co powinien zrobić beneficjent po otrzymaniu zajęcia wierzytelności?

Jeżeli beneficjent projektu otrzymał od komornika zajęcie wierzytelności przysługującej dłużnikowi, powinien traktować siebie jako dłużnika zajętej wierzytelności. Art. 896 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego przewiduje, że komornik wzywa taki podmiot, aby należnego świadczenia nie uiszczał dłużnikowi egzekwowanemu, lecz przekazał je zgodnie z zajęciem.

Po doręczeniu zajęcia beneficjent nie powinien samodzielnie wypłacać pieniędzy dłużnikowi, jeżeli komornik nie uchylił zajęcia albo sąd nie rozstrzygnął sprawy inaczej. Wypłata dokonana mimo zajęcia może narazić beneficjenta na odpowiedzialność wobec wierzyciela egzekwującego, ponieważ przepisy o egzekucji z wierzytelności nakładają na dłużnika zajętej wierzytelności obowiązek respektowania zajęcia.

W praktyce warto w pierwszej kolejności przesłać komornikowi pismo z wyjaśnieniem, że należność jest finansowana ze środków projektu UE, oraz dołączyć dokumenty potwierdzające źródło finansowania i charakter płatności. Komornik powinien wtedy ocenić, czy zajęcie obejmuje daną wierzytelność i czy zachodzi wyłączenie z art. 831 § 1 pkt 2a Kodeksu postępowania cywilnego.

Czy dług związany z projektem też jest chroniony przed egzekucją?

Nie. Art. 831 § 1 pkt 2a Kodeksu postępowania cywilnego zawiera wyraźny wyjątek: ochrona nie działa, jeżeli wierzytelność egzekwowana powstała w związku z realizacją projektu, na który środki były przeznaczone. W takim przypadku środki mogą być zajęte mimo ich projektowego pochodzenia.

Przykładowo, jeżeli wykonawca dochodzi zapłaty za usługę wykonaną w projekcie, a egzekucja jest prowadzona przeciwko beneficjentowi z tytułu tej właśnie usługi, powołanie się na wyłączenie z art. 831 § 1 pkt 2a Kodeksu postępowania cywilnego może być nieskuteczne. Przepis ma chronić prawidłową realizację projektu, a nie uniemożliwiać zaspokojenie roszczeń powstałych w związku z jego wykonaniem.

W podobnych sprawach istotne może być również prawidłowe rozpoznanie, czy komornik zajął rachunek bankowy, wierzytelność z umowy, wynagrodzenie, dotację czy inną należność. Inne konsekwencje praktyczne może mieć zajęcie wierzytelności, a inne egzekucja z rachunku bankowego lub świadczeń okresowych.

Jak zakwestionować zajęcie środków z projektu UE?

Jeżeli dłużnik uważa, że komornik zajął środki wyłączone spod egzekucji, może złożyć skargę na czynność komornika na podstawie art. 767 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego. Co do zasady skargę wnosi się w terminie tygodnia od dnia dokonania czynności, gdy strona była przy niej obecna lub została o jej terminie zawiadomiona, a w innych przypadkach od dnia zawiadomienia o czynności albo od dnia, w którym skarżący dowiedział się o czynności.

Skargę należy uzasadnić konkretnymi dokumentami. Przy środkach z projektu UE szczególnie ważne są: umowa o dofinansowanie, harmonogram płatności, dowód przekazania zaliczki, regulamin projektu, umowa z wykonawcą, opis przelewu oraz informacja, czy egzekwowany dług ma związek z realizacją projektu.

Równolegle można wystąpić do komornika o ograniczenie lub uchylenie zajęcia w zakresie środków wyłączonych spod egzekucji. Jeżeli sprawa dotyczy rachunku bankowego, pomocne bywa również wykazanie, że na rachunek wpływają wyłącznie środki o określonym, projektowym przeznaczeniu.

FAQ

Podsumowanie

Środki z projektu UE mogą być chronione przed egzekucją, ale ochrona nie obejmuje automatycznie każdej płatności finansowanej z takiego projektu. Kluczowe znaczenie ma art. 831 § 1 pkt 2a Kodeksu postępowania cywilnego, który dotyczy środków wypłaconych w formie zaliczki oraz przewiduje wyjątek dla długów powstałych w związku z realizacją projektu.

Jeżeli komornik zajął wynagrodzenie należne usługodawcy od beneficjenta projektu, najczęściej mamy do czynienia z zajęciem wierzytelności dłużnika o zapłatę. W takiej sytuacji beneficjent powinien zachować ostrożność, nie wypłacać środków dłużnikowi bez wyjaśnienia sprawy i przedstawić komornikowi pełną dokumentację dotyczącą płatności.

Źródła

• Art. 831 § 1 pkt 2a oraz art. 767 § 1 i art. 896 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego.
• Art. 5 ust. 1 pkt 2 i pkt 3 oraz art. 5 ust. 3 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych.