Najważniejsze:
- Syn może skorzystać ze zwolnienia dla najbliższej rodziny z art. 4a ustawy o podatku od spadków i darowizn, ale synowa nie jest objęta tym pełnym zwolnieniem jako osoba z tzw. grupy zerowej.
- Darowizna otrzymana przez jednego małżonka co do zasady trafia do jego majątku osobistego, nawet gdy w małżeństwie obowiązuje wspólność ustawowa.
- Bezpośrednie dopisanie synowej do darowizny od teściowej może oznaczać podatek od wartości udziału przekraczającej 36 120 zł, liczonej łącznie z darowiznami od tej samej osoby z ostatnich 5 lat.
- Prawa żony można zabezpieczyć później przez darowiznę udziału od męża albo przez notarialną umowę rozszerzającą wspólność majątkową.
- Nakłady poniesione na lokal należący do majątku osobistego męża warto dokumentować, bo w razie rozstania mogą być rozliczane w zależności od źródła środków i konkretnego stanu faktycznego.
Czy synowa zapłaci podatek od darowizny mieszkania od teściowej?
Jeżeli teściowa daruje mieszkanie wyłącznie synowi, syn jako zstępny może korzystać z pełnego zwolnienia przewidzianego w art. 4a ustawy o podatku od spadków i darowizn. Przepis ten obejmuje nabycie przez małżonka, zstępnych, wstępnych, pasierba, rodzeństwo, ojczyma i macochę, po spełnieniu warunków formalnych. Synowa nie znajduje się w tym katalogu.
Synowa jest natomiast zaliczana do I grupy podatkowej, ponieważ ustawa wymienia w tej grupie m.in. teściów, zięcia i synową. To oznacza, że może korzystać z kwoty wolnej dla I grupy podatkowej, ale nie z pełnego zwolnienia dla grupy zerowej. Aktualnie kwota wolna wynosi 36 120 zł i obejmuje łączną wartość rzeczy oraz praw nabytych od tej samej osoby w roku ostatniego nabycia i w okresie 5 lat poprzedzających ten rok.
W praktyce przy darowiźnie mieszkania udział przypadający synowej zwykle przekracza kwotę wolną. Wtedy podatek pobiera notariusz przy akcie notarialnym, ponieważ darowizna nieruchomości wymaga formy aktu notarialnego. Jeżeli celem jest uniknięcie podatku po stronie synowej, najprostszym podatkowo rozwiązaniem jest darowizna od matki wyłącznie na rzecz syna, a następnie odrębne uregulowanie praw żony.
Masz problem prawny podobny do opisanego w artykule?
Opisz swoją sprawę prawnikowi ›
Wycena zwykle w ciągu 1 godziny • Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje
Darowizna tylko dla syna a majątek osobisty małżonka
Jeżeli matka przekaże mieszkanie wyłącznie synowi, lokal nie wejdzie automatycznie do majątku wspólnego małżonków. Zgodnie z art. 33 pkt 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego do majątku osobistego każdego z małżonków należą przedmioty majątkowe nabyte przez dziedziczenie, zapis lub darowiznę, chyba że darczyńca inaczej postanowił.
Wspólność ustawowa małżeńska nie zmienia więc samego faktu, że mieszkanie darowane tylko mężowi będzie jego majątkiem osobistym. Żona nie stanie się współwłaścicielem lokalu tylko dlatego, że małżonkowie pozostają we wspólności majątkowej. Nie będzie też współdecydować o zbyciu mieszkania jako właściciel, choć w konkretnych sytuacjach znaczenie mogą mieć przepisy o zaspokajaniu potrzeb rodziny, korzystaniu z mieszkania rodzinnego oraz rozliczaniu nakładów.
Jeżeli rodzice pomagają dziecku w nabyciu lokalu, trzeba odróżnić darowiznę na rzecz jednego małżonka od darowizny na rzecz obojga. W podobnych sprawach znaczenie mają także darowizny od rodziców na zakup mieszkania, bo sposób wskazania obdarowanego wpływa później na własność i rozliczenia między małżonkami.
Jak zabezpieczyć prawa żony do mieszkania po darowiźnie dla męża?
Po otrzymaniu mieszkania przez męża można rozważyć dwa podstawowe rozwiązania. Pierwszym jest darowizna udziału w nieruchomości przez męża na rzecz żony. W takim wariancie żona staje się współwłaścicielką oznaczonego udziału, np. 1/2. Darowizna między małżonkami może korzystać ze zwolnienia z art. 4a ustawy o podatku od spadków i darowizn. Ponieważ chodzi o nieruchomość, umowa musi być zawarta u notariusza, a przy akcie notarialnym co do zasady odpada obowiązek osobnego zgłaszania darowizny na formularzu SD-Z2.
Drugim rozwiązaniem jest zawarcie u notariusza umowy majątkowej małżeńskiej rozszerzającej wspólność ustawową na mieszkanie stanowiące dotąd majątek osobisty męża. Taka umowa nie jest zwykłą darowizną, lecz czynnością z zakresu ustroju majątkowego małżeńskiego. Jej skutkiem jest objęcie lokalu wspólnością łączną małżonków, czyli bez wyodrębnionych udziałów w czasie trwania wspólności.
Różnica jest praktyczna. Przy darowiźnie udziału każde z małżonków ma określony udział w nieruchomości. Przy rozszerzeniu wspólności lokal wchodzi do majątku wspólnego i w razie rozwodu będzie rozliczany w podziale majątku wspólnego. Wybór zależy od tego, czy małżonkowie chcą mieć udziały ułamkowe, czy wolą objąć lokal wspólnością małżeńską.
Jeżeli małżonkowie rozważają włączenie lokalu do majątku wspólnego, przydatna może być także analiza, jak działa darowizna mieszkania I grupa oraz czym różni się opodatkowanie darowizny na rzecz dziecka od późniejszych przesunięć majątkowych między małżonkami.
Ważne:
Przy darowiźnie nieruchomości kolejność czynności, treść aktu notarialnego i wskazanie majątku, do którego trafia lokal, mają realne skutki podatkowe i majątkowe. Przed podpisaniem aktu warto sprawdzić projekt umowy, zwłaszcza gdy w lokal były już inwestowane wspólne pieniądze małżonków.
Czy trzeba czekać z drugą darowizną dla żony?
Przepisy nie przewidują minimalnego okresu, który musi upłynąć między darowizną od matki na rzecz syna a późniejszą darowizną udziału przez męża na rzecz żony. Sama krótka przerwa między aktami notarialnymi nie powoduje automatycznie podatku dochodowego ani utraty zwolnienia z podatku od spadków i darowizn.
Trzeba jednak zadbać, aby czynności były rzeczywiste, prawidłowo opisane i zgodne z wolą stron. Jeżeli celem pierwszej darowizny jest wyłącznie przekazanie własności synowi, a dopiero potem syn decyduje o uregulowaniu praw żony, należy jasno odzwierciedlić to w dokumentach. Jeżeli natomiast teściowa od początku chce obdarować także synową, bezpośrednia darowizna udziału dla synowej może skutkować podatkiem.
Co z nakładami małżonków na mieszkanie należące do męża?
Jeżeli mieszkanie należy do majątku osobistego męża, a remonty, modernizacje lub spłaty były finansowane ze środków wspólnych małżonków, w razie ustania wspólności ustawowej można żądać rozliczenia nakładów z majątku wspólnego na majątek osobisty. Podstawowe znaczenie ma tu art. 45 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.
Inaczej może wyglądać sytuacja, gdy żona finansowała nakłady ze swojego majątku osobistego, np. z oszczędności sprzed ślubu albo darowizny otrzymanej od własnych rodziców. Wtedy podstawa i zakres roszczeń zależą od konkretnych okoliczności, sposobu finansowania i dowodów. Warto zachować faktury, potwierdzenia przelewów, umowy z wykonawcami oraz dokumenty pokazujące, z jakich środków pokryto wydatki.
Najbezpieczniej nie opierać ochrony wyłącznie na późniejszych roszczeniach o zwrot nakładów. Jeżeli lokal ma realnie służyć obojgu małżonkom jako wspólny składnik majątku, lepiej zawczasu uregulować własność przez darowiznę udziału albo umowę majątkową małżeńską.
Darowizna a podatek dochodowy
Samo otrzymanie mieszkania lub udziału w mieszkaniu w drodze darowizny nie jest opodatkowane PIT. Wynika to z art. 2 ust. 1 pkt 3 ustawy o PIT, zgodnie z którym przepisów ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych nie stosuje się do przychodów podlegających ustawie o podatku od spadków i darowizn.
Inną kwestią jest późniejsza sprzedaż nieruchomości. Jeżeli obdarowany sprzeda lokal przed upływem 5 lat, liczonych od końca roku kalendarzowego nabycia, może powstać obowiązek rozliczenia PIT od odpłatnego zbycia, chyba że znajdzie zastosowanie zwolnienie, np. ulga mieszkaniowa. Przy rozszerzeniu wspólności majątkowej kwestia daty nabycia bywa korzystniej oceniana w praktyce podatkowej, ale przy planowanej sprzedaży warto sprawdzić skutki przed podpisaniem aktu.
Przykłady
Poniższe przykłady pokazują, jak różne warianty darowizny wpływają na podatek i prawa małżonków do mieszkania.
PRZYKŁAD 1
Pani Maria daruje mieszkanie wyłącznie synowi Adamowi. Umowa jest zawarta u notariusza. Adam korzysta ze zwolnienia dla najbliższej rodziny, a lokal trafia do jego majątku osobistego. Po kilku miesiącach Adam i jego żona podpisują u notariusza umowę rozszerzającą wspólność majątkową na to mieszkanie. Od tej chwili lokal należy do majątku wspólnego małżonków, a sama umowa rozszerzająca wspólność nie jest bezpośrednią darowizną od teściowej dla synowej.
PRZYKŁAD 2
Teściowa daruje mieszkanie synowi i synowej po 1/2 udziału. Syn korzysta ze zwolnienia z art. 4a ustawy, ale synowa nie jest objęta grupą zerową. Jeżeli wartość jej udziału przekracza 36 120 zł, notariusz obliczy i pobierze podatek od nadwyżki według zasad dla I grupy podatkowej.
PRZYKŁAD 3
Małżonkowie przez kilka lat remontują lokal, który formalnie należy tylko do męża, bo otrzymał go w darowiźnie od matki. Część wydatków była opłacana z konta wspólnego, a część z oszczędności żony sprzed ślubu. W razie rozwodu samo twierdzenie, że żona pomagała w remoncie, może nie wystarczyć. Potrzebne będą dowody przelewów, faktury i ustalenie, czy środki pochodziły z majątku wspólnego, czy osobistego.
FAQ
Czy synowa należy do grupy zerowej?
Nie. Synowa należy do I grupy podatkowej, ale nie do tzw. grupy zerowej objętej pełnym zwolnieniem z art. 4a ustawy o podatku od spadków i darowizn. Pełne zwolnienie obejmuje m.in. małżonka, dzieci, rodziców, rodzeństwo, pasierba, ojczyma i macochę.
Czy darowizna dla syna wchodzi do majątku wspólnego małżonków?
Co do zasady nie. Rzeczy nabyte przez darowiznę przez jednego małżonka należą do jego majątku osobistego, chyba że darczyńca wyraźnie postanowi inaczej. Sam fakt istnienia wspólności ustawowej nie czyni żony współwłaścicielką mieszkania darowanego mężowi.
Czy mąż może podarować żonie udział w mieszkaniu?
Tak. Mąż może darować żonie udział w nieruchomości, a żona jako małżonek może korzystać ze zwolnienia dla najbliższej rodziny. Przy nieruchomości konieczny jest akt notarialny.
Czy lepsza jest darowizna udziału czy rozszerzenie wspólności?
To zależy od celu małżonków. Darowizna udziału daje żonie określony udział we współwłasności. Rozszerzenie wspólności powoduje, że lokal wchodzi do majątku wspólnego bez udziałów ułamkowych w czasie trwania małżeństwa. Skutki są inne przy sprzedaży, rozwodzie i podziale majątku.
Czy trzeba zgłaszać darowiznę mieszkania na formularzu SD-Z2?
Przy darowiźnie nieruchomości umowa jest zawierana w formie aktu notarialnego. W takim przypadku obowiązek zgłoszenia na SD-Z2 co do zasady nie występuje, ponieważ czynność dokumentuje notariusz. Inaczej może być przy darowiźnie pieniędzy lub rzeczy dokonanej bez aktu notarialnego.
Podsumowanie
Najbezpieczniejszy podatkowo wariant to darowizna mieszkania przez teściową wyłącznie na rzecz syna, a następnie odrębne zabezpieczenie praw żony. Bezpośrednie obdarowanie synowej przez teściową może być kosztowne, bo synowa nie korzysta z pełnego zwolnienia dla grupy zerowej.
Jeżeli żona ma mieć realne prawa do lokalu, warto nie poprzestawać na ustnych ustaleniach rodzinnych ani na samym fakcie wspólności majątkowej. Należy wybrać odpowiedni instrument: darowiznę udziału albo umowę rozszerzającą wspólność. Oba rozwiązania wymagają aktu notarialnego i powinny być dopasowane do planów małżonków, zwłaszcza jeżeli w przyszłości możliwa jest sprzedaż mieszkania, rozwód albo rozliczanie nakładów.
Źródła:
1. Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy - Dz.U. 1964 nr 9 poz. 59
2. Ustawa z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn - Dz.U. 1983 nr 45 poz. 207
3. Ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych - Dz.U. 1991 nr 80 poz. 350
4. Portal Podatkowy Ministerstwa Finansów - stawki i kwoty wolne w podatku od spadków i darowizn
Darowizna pieniężna od żonatego brata a podatek
