Zatarcie skazania za jazdę po alkoholu – terminy, KRK i zakaz

W sprawach o jazdę po alkoholu trzeba przede wszystkim ustalić, czy doszło do skazania za przestępstwo, najczęściej z art. 178a Kodeksu karnego. Prowadzenie pojazdu mechanicznego w stanie nietrzeźwości albo pod wpływem środka odurzającego jest przestępstwem. Stan nietrzeźwości zachodzi między innymi wtedy, gdy zawartość alkoholu we krwi przekracza 0,5 promila albo zawartość alkoholu w 1 dm3 wydychanego powietrza przekracza 0,25 mg. Szerzej odpowiedzialność za taki czyn omawia materiał o odpowiedzialności za jazdę po alkoholu.

Zatarcie skazania oznacza, że z chwilą jego nastąpienia skazanie uważa się za niebyłe, a wpis o skazaniu usuwa się z rejestru skazanych. Nie oznacza to jednak automatycznie skrócenia zakazu prowadzenia pojazdów ani odzyskania prawa jazdy. Termin zatarcia i możliwość legalnego kierowania pojazdem trzeba oceniać osobno.

Zatarcie skazania za jazdę pod wpływem alkoholu

Jeżeli orzeczono karę pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania, podstawową regułę określa art. 76 § 1 Kodeksu karnego. Skazanie ulega zatarciu z mocy prawa z upływem roku od zakończenia okresu próby.

Nie wystarczy jednak samo upłynięcie roku po okresie próby. Jeżeli wobec skazanego orzeczono dodatkowo grzywnę, środek karny, przepadek lub środek kompensacyjny, art. 76 § 2 Kodeksu karnego nie pozwala na zatarcie przed ich wykonaniem, darowaniem albo przedawnieniem wykonania. Tak samo zatarcie nie może nastąpić przed wykonaniem środka zabezpieczającego.

Grzywna, ograniczenie wolności i kara pozbawienia wolności

Aktualne terminy zatarcia są różne w zależności od rodzaju kary. W przypadku grzywny art. 107 § 4a Kodeksu karnego przewiduje zatarcie z mocy prawa po roku od wykonania lub darowania kary albo od przedawnienia jej wykonania. Przy karze ograniczenia wolności art. 107 § 4 przewiduje termin 3-letni. Przy bezwzględnej karze pozbawienia wolności zasadą jest 10 lat od wykonania lub darowania kary albo od przedawnienia jej wykonania.

Przy karze ograniczenia wolności praktyczne zasady obliczania terminu pokazuje osobny materiał o zatarciu skazania przy karze ograniczenia wolności.

W przypadku bezwzględnej kary pozbawienia wolności sąd może, na wniosek skazanego, zarządzić zatarcie już po 5 latach, jeżeli skazany w tym okresie przestrzegał porządku prawnego, a wymierzona kara nie przekraczała 3 lat. Ta możliwość z art. 107 § 2 Kodeksu karnego nie dotyczy grzywny. Obecnie grzywna zaciera się z mocy prawa po roku na podstawie art. 107 § 4a i nie wymaga wniosku o wcześniejsze zatarcie.

Jak liczyć termin zatarcia skazania?

Nie istnieje jedna data właściwa dla wszystkich spraw o jazdę po alkoholu. Trzeba odczytać sentencję prawomocnego wyroku i ustalić, jakie dokładnie kary oraz środki zostały orzeczone. Następnie należy ustalić datę wykonania każdego elementu, który ma znaczenie dla zatarcia.

Przy wyroku w zawieszeniu trzeba znać datę zakończenia okresu próby. Przy grzywnie znaczenie ma jej pełne wykonanie, a więc w praktyce najczęściej zapłata całej należności; przy ratach będzie to co do zasady zapłata ostatniej raty. Jeżeli orzeczono zakaz prowadzenia pojazdów, świadczenie pieniężne, przepadek albo inny środek objęty art. 107 § 6 Kodeksu karnego, trzeba dodatkowo sprawdzić, czy został wykonany. W starszych sprawach warto też zweryfikować przepisy mające zastosowanie do konkretnego wyroku, zamiast mechanicznie przenosić dzisiejsze terminy na historyczny stan prawny.

Czy trzeba składać wniosek o zatarcie skazania?

W typowych przypadkach opisanych wyżej zatarcie następuje z mocy prawa. Dotyczy to między innymi grzywny po upływie roku, kary ograniczenia wolności po 3 latach oraz kary pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem po roku od zakończenia okresu próby, o ile nie ma dodatkowej przeszkody.

Wniosek ma znaczenie przede wszystkim przy bezwzględnej karze pozbawienia wolności, gdy spełnione są warunki wcześniejszego zatarcia z art. 107 § 2 Kodeksu karnego. W takim przypadku sąd może, ale nie musi, uwzględnić wniosek. W postępowaniu wykonawczym co do zasady właściwy jest sąd, który wydał orzeczenie w pierwszej instancji. Przydatne może być wtedy prawidłowe uzasadnienie wniosku o zatarcie skazania.

Jeżeli ustawowy termin już minął, wszystkie środki zostały wykonane, a w zaświadczeniu nadal pojawia się skazanie, trzeba najpierw zweryfikować podstawę wpisu i daty wykonania orzeczenia. Pomocny jest materiał dotyczący usunięcia wpisu z KRK po zatarciu.

Zakaz prowadzenia pojazdów a zatarcie skazania

Zakaz prowadzenia pojazdów jest środkiem karnym. Zgodnie z art. 107 § 6 Kodeksu karnego zatarcie skazania nie może nastąpić przed wykonaniem, darowaniem albo przedawnieniem wykonania środka karnego. Przy karze pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem analogiczną zasadę przewiduje art. 76 § 2 Kodeksu karnego.

Przy skazaniu za prowadzenie pojazdu mechanicznego w stanie nietrzeźwości sąd co do zasady orzeka obecnie zakaz prowadzenia pojazdów na okres nie krótszy niż 3 lata. W kwalifikowanych przypadkach przewidzianych w Kodeksie karnym możliwy jest zakaz dożywotni. W starszych wyrokach okres zakazu może wynikać z wcześniejszego stanu prawnego, dlatego zawsze trzeba odwołać się do konkretnego prawomocnego orzeczenia.

Upływ sądowego zakazu i zatarcie skazania nie są równoznaczne z automatycznym przywróceniem administracyjnego uprawnienia do kierowania. Jeżeli starosta cofnął uprawnienie z powodu sądowego zakazu, po ustaniu przyczyny cofnięcia konieczne jest jego przywrócenie. Jeżeli od cofnięcia uprawnienia upłynął okres przekraczający rok, a cofnięcie wynikało z zakazu prowadzenia pojazdów na okres przekraczający rok, warunkiem przywrócenia jest pozytywny wynik kontrolnego sprawdzenia kwalifikacji.

Zagraniczne prawo jazdy po polskim zakazie prowadzenia pojazdów

Zagraniczne prawo jazdy nie pozwala ominąć prawomocnego polskiego zakazu prowadzenia pojazdów. Jeżeli zakaz nadal obowiązuje, prowadzenie pojazdu w Polsce może stanowić przestępstwo z art. 244 Kodeksu karnego niezależnie od tego, że kierowca posiada dokument wydany w innym państwie. Jeżeli natomiast obowiązuje decyzja właściwego organu o cofnięciu uprawnienia do kierowania, jazda wbrew takiej decyzji może prowadzić do odpowiedzialności z art. 180a Kodeksu karnego.

Po zakończeniu zakazu trzeba odrębnie ocenić, czy kierowca ma skuteczne uprawnienie do kierowania i czy jego zagraniczny dokument jest uznawany w Polsce. Prawo jazdy wydane w państwie UE, Szwajcarii lub państwie EFTA będącym stroną umowy o EOG jest co do zasady uznawane w Polsce przez okres jego ważności. W przypadku dokumentów wydanych na podstawie konwencji genewskiej lub wiedeńskiej ustawa przewiduje możliwość posługiwania się nimi na terytorium Polski przez 6 miesięcy od rozpoczęcia stałego lub czasowego pobytu.

Znaczenie ma więc nie tylko samo zakończenie zakazu, ale również rodzaj zagranicznego dokumentu, jego ważność, państwo wydania i sytuacja pobytowa kierowcy. O skutkach polskiego zakazu poza Polską przeczytasz w materiale o obowiązywaniu zakazu prowadzenia za granicą.

Co może opóźnić zatarcie skazania?

Najczęstsze przeszkody to niewykonany środek karny, przepadek, środek kompensacyjny albo – przy wyroku w zawieszeniu – także niewykonana grzywna. Osobny problem pojawia się wtedy, gdy skazany ma więcej niż jedno skazanie.

Art. 108 Kodeksu karnego przewiduje zasadę jednoczesnego zatarcia. Jeżeli sprawcę skazano za dwa lub więcej przestępstw niepozostających w zbiegu albo po rozpoczęciu, lecz przed upływem okresu wymaganego do zatarcia poprzedniego skazania ponownie popełnił przestępstwo, dopuszczalne jest tylko jednoczesne zatarcie wszystkich skazań. Dlatego przy kilku sprawach nie wolno oceniać każdego wpisu w oderwaniu od pozostałych.

FAQ

Kiedy następuje zatarcie skazania przy wyroku w zawieszeniu?

Co do zasady po roku od zakończenia okresu próby. Jeżeli jednak orzeczono grzywnę, środek karny, przepadek lub środek kompensacyjny, zatarcie nie może nastąpić przed wykonaniem, darowaniem albo przedawnieniem wykonania tych elementów wyroku.

Po jakim czasie zaciera się skazanie na grzywnę?

Obecnie po roku od wykonania lub darowania grzywny albo od przedawnienia jej wykonania. Jeżeli oprócz grzywny orzeczono środek karny, na przykład zakaz prowadzenia pojazdów, zatarcie nie może nastąpić przed wykonaniem tego środka.

Czy można złożyć wniosek o wcześniejsze zatarcie grzywny?

Nie ma obecnie odrębnego trybu wcześniejszego zatarcia grzywny po upływie krótszego terminu. Art. 107 § 4a Kodeksu karnego przewiduje automatyczne zatarcie po roku. Wniosek o wcześniejsze zatarcie po 5 latach dotyczy określonych skazań na bezwzględną karę pozbawienia wolności nieprzekraczającą 3 lat.

Czy zakaz prowadzenia pojazdów blokuje zatarcie?

Tak. Zakaz prowadzenia pojazdów jest środkiem karnym, a zatarcie nie może nastąpić przed jego wykonaniem, darowaniem albo przedawnieniem wykonania. Sam upływ terminu właściwego dla grzywny lub innej kary nie wystarczy, jeżeli zakaz nadal trwa.

Czy po zatarciu wpis znika z KRK?

Tak. Zgodnie z art. 106 Kodeksu karnego z chwilą zatarcia skazanie uważa się za niebyłe, a wpis o skazaniu usuwa się z rejestru skazanych. Jeżeli dane nie odpowiadają stanowi prawnemu, trzeba zweryfikować przyczynę pozostawania wpisu.

Czy zagraniczne prawo jazdy pozwala jeździć w Polsce mimo zakazu?

Nie. Ważny dokument zagraniczny nie uchyla polskiego sądowego zakazu prowadzenia pojazdów. Po zakończeniu zakazu trzeba dodatkowo sprawdzić, czy nie obowiązuje decyzja o cofnięciu uprawnienia oraz czy zagraniczne prawo jazdy jest uznawane w Polsce w konkretnej sytuacji.

Czy kolejne skazanie może przesunąć termin zatarcia?

Tak. Art. 108 Kodeksu karnego może prowadzić do konieczności jednoczesnego zatarcia wszystkich skazań. Przy kilku wyrokach termin trzeba więc ustalać z uwzględnieniem całej historii skazań, a nie tylko jednego wyroku.

Podsumowanie

Zatarcie skazania za jazdę po alkoholu zależy przede wszystkim od rodzaju kary oraz wykonania dodatkowych środków. Przy grzywnie podstawowy termin wynosi rok od jej wykonania, przy ograniczeniu wolności 3 lata, a przy karze pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem – rok od zakończenia okresu próby. Zakaz prowadzenia pojazdów lub inny niewykonany środek może przesunąć moment zatarcia.

Osobno trzeba sprawdzić uprawnienia do kierowania. Zatarcie nie skraca zakazu, nie zastępuje decyzji o przywróceniu uprawnienia i nie powoduje, że zagraniczne prawo jazdy automatycznie daje prawo do jazdy w Polsce. Przy kilku skazaniach trzeba dodatkowo uwzględnić zasadę jednoczesnego zatarcia z art. 108 Kodeksu karnego.

Źródła

• Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny, w szczególności art. 42, art. 76, art. 106–108, art. 115 § 16, art. 178a, art. 180a i art. 244 – aktualny tekst Kodeksu karnego w ELI.
• Ustawa z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami, w szczególności art. 4, art. 5 oraz art. 103 – aktualny tekst ustawy o kierujących pojazdami w ELI.
• Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny wykonawczy, w szczególności art. 3 – tekst jednolity Kodeksu karnego wykonawczego w ELI.