Jazda po alkoholu w recydywie – jaka kara grozi?

Jaka kara grozi za jazdę pod wpływem alkoholu osobie popełniającej ten czyn po raz kolejny?

Podstawą odpowiedzialności za prowadzenie pojazdu mechanicznego w stanie nietrzeźwości jest art. 178a Kodeksu karnego. Stan nietrzeźwości zachodzi wtedy, gdy zawartość alkoholu we krwi przekracza 0,5 promila albo prowadzi do stężenia przekraczającego tę wartość, albo gdy zawartość alkoholu w 1 dm³ wydychanego powietrza przekracza 0,25 mg albo prowadzi do stężenia przekraczającego tę wartość.

Jeżeli ktoś po raz pierwszy prowadzi pojazd mechaniczny w stanie nietrzeźwości, odpowiada z art. 178a § 1 K.k. W aktualnym stanie prawnym przepis ten przewiduje karę pozbawienia wolności do 3 lat. W typowych sprawach sąd bada jednak również możliwość zastosowania innych instytucji prawa karnego, np. art. 37a K.k., który w określonych warunkach pozwala orzec zamiast krótkiej kary pozbawienia wolności grzywnę albo karę ograniczenia wolności.

Inaczej wygląda sytuacja osoby, która była już prawomocnie skazana za prowadzenie pojazdu mechanicznego w stanie nietrzeźwości albo popełnia nowy czyn w okresie obowiązywania zakazu prowadzenia pojazdów. Wtedy sprawa zwykle nie jest traktowana jako zwykły pierwszy czyn z art. 178a § 1 K.k., lecz jako czyn z art. 178a § 4 K.k. To kwalifikacja znacznie surowsza.

Art. 178a § 4 K.k. przewiduje karę pozbawienia wolności od 3 miesięcy do 5 lat. Co istotne, art. 37a § 2 K.k. wyłącza stosowanie zamiany kary na grzywnę albo ograniczenie wolności wobec sprawców przestępstwa z art. 178a § 4 K.k. Oznacza to, że w sprawie ponownej jazdy po alkoholu punktem wyjścia jest realne zagrożenie karą pozbawienia wolności.

Kiedy ponowna jazda po alkoholu będzie czynem z art. 178a § 4 K.k.?

Nie każde wcześniejsze zdarzenie drogowe automatycznie oznacza kwalifikację z art. 178a § 4 K.k. Kluczowe jest to, czy sprawca był wcześniej prawomocnie skazany za prowadzenie pojazdu mechanicznego w stanie nietrzeźwości lub pod wpływem środka odurzającego, albo za określone przestępstwa przeciwko bezpieczeństwu w komunikacji popełnione w takim stanie. Znaczenie ma także to, czy nowy czyn został popełniony w czasie obowiązywania zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych orzeczonego w związku ze skazaniem za przestępstwo.

W praktyce sąd i prokurator sprawdzą dane z Krajowego Rejestru Karnego. Jeżeli wcześniejsze skazanie nadal figuruje w rejestrze, a zwłaszcza gdy nie wykonano jeszcze środka karnego w postaci zakazu prowadzenia pojazdów, ryzyko przyjęcia art. 178a § 4 K.k. jest bardzo wysokie. W razie wątpliwości warto sprawdzić status wpisu w KRK, korzystając z procedury opisanej w materiale o sprawdzeniu informacji w Krajowym Rejestrze Karnym.

Znaczenie może mieć zatarcie skazania. Z chwilą zatarcia skazanie uważa się za niebyłe, a wpis usuwa się z rejestru skazanych. Jednak jeżeli oprócz kary orzeczono środek karny, np. zakaz prowadzenia pojazdów, zatarcie skazania nie może nastąpić przed wykonaniem, darowaniem albo przedawnieniem wykonania tego środka. Dlatego osoba, wobec której nadal trwa zakaz prowadzenia pojazdów, co do zasady nie może skutecznie powoływać się na to, że poprzednie skazanie zostało już zatarte. Więcej o tym zagadnieniu wyjaśnia artykuł o tym, kiedy następuje zatarcie skazania za jazdę po alkoholu.

Czy motorower jest pojazdem mechanicznym?

Tak, w sprawach z art. 178a K.k. prowadzenie motoroweru może być traktowane jako prowadzenie pojazdu mechanicznego. Nie należy tu automatycznie przenosić definicji pojazdu silnikowego z Prawa o ruchu drogowym, bo pojęcie pojazdu mechanicznego na gruncie prawa karnego jest rozumiane szerzej. W orzecznictwie Sądu Najwyższego wskazuje się, że motorower poruszany silnikiem może być pojazdem mechanicznym.

W praktyce oznacza to, że jazda motorowerem po alkoholu, zwłaszcza po wcześniejszym skazaniu za jazdę w stanie nietrzeźwości, może skutkować takimi samymi konsekwencjami karnymi jak prowadzenie samochodu. Nie ma więc znaczenia samo przekonanie sprawcy, że motorower jest pojazdem „mniej poważnym” niż samochód.

Dożywotni zakaz prowadzenia pojazdów

W razie skazania za czyn z art. 178a § 4 K.k. sąd co do zasady orzeka dożywotni zakaz prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych. Wynika to z art. 42 § 3 K.k. Przepis przewiduje wyjątek tylko wtedy, gdy zachodzi wyjątkowy wypadek uzasadniony szczególnymi okolicznościami.

Ten wyjątek należy rozumieć wąsko. Nie wystarczy samo twierdzenie, że prawo jazdy jest potrzebne do pracy, że rodzina utrzymuje się z dochodów kierowcy albo że sprawca żałuje czynu. Sąd będzie oceniał całokształt sprawy: poziom alkoholu, porę i miejsce jazdy, długość trasy, sposób prowadzenia, ewentualne zagrożenie dla innych uczestników ruchu, wcześniejszą karalność oraz zachowanie po zatrzymaniu.

Jeżeli wcześniejszy zakaz prowadzenia pojazdów nadal obowiązywał, sytuacja staje się jeszcze poważniejsza. Prowadzenie pojazdu mimo sądowego zakazu może dodatkowo rodzić odpowiedzialność z art. 244 K.k., a to wzmacnia argumenty za surowszą reakcją sądu.

Świadczenie pieniężne i przepadek pojazdu

Przy skazaniu za art. 178a § 4 K.k. sąd ma obowiązek orzec świadczenie pieniężne na rzecz Funduszu Pomocy Pokrzywdzonym oraz Pomocy Postpenitencjarnej. Minimalna kwota wynosi 10 000 zł, a górna granica to 60 000 zł. To świadczenie jest niezależne od kary pozbawienia wolności i zakazu prowadzenia pojazdów.

Od 2024 r. szczególne znaczenie ma również przepadek pojazdu. Zgodnie z art. 44b K.k. przy skazaniu m.in. za art. 178a § 1 lub § 4 K.k. sąd może orzec przepadek pojazdu, a przy stężeniu co najmniej 1,5 promila alkoholu we krwi albo 0,75 mg/dm³ w wydychanym powietrzu sąd orzeka przepadek pojazdu, chyba że zachodzi wyjątkowy wypadek uzasadniony szczególnymi okolicznościami.

Jeżeli pojazd nie stanowił wyłącznej własności sprawcy albo orzeczenie przepadku nie jest możliwe lub celowe, w szczególności z powodu zbycia, utraty, zniszczenia lub znacznego uszkodzenia pojazdu, sąd orzeka albo może orzec nawiązkę na rzecz Skarbu Państwa w wysokości od 5000 zł do 500 000 zł. W praktyce może to być jeden z najdotkliwszych finansowo skutków sprawy.

Czy można złagodzić karę za ponowną jazdę po alkoholu?

Możliwość złagodzenia odpowiedzialności zależy od konkretnego stanu faktycznego. W sprawie o art. 178a § 4 K.k. nie należy zakładać, że sąd poprzestanie na symbolicznej karze, ale można przygotować argumenty, które będą miały znaczenie przy wymiarze kary i przy ewentualnym wniosku o szczególnie uzasadnione warunkowe zawieszenie wykonania kary.

Znaczenie mogą mieć zwłaszcza: przyznanie się i rzeczowe wyjaśnienia, podjęcie terapii uzależnień, udokumentowana abstynencja, opinia z miejsca pracy, stabilna sytuacja rodzinna, brak szkody i brak kolizji, krótki odcinek jazdy, dobrowolne podporządkowanie się obowiązkom oraz realny plan leczenia problemu alkoholowego. Samo zapewnienie, że sytuacja się nie powtórzy, zwykle nie wystarcza.

Warunkowe zawieszenie kary przy art. 178a § 4 K.k. jest możliwe tylko w szczególnie uzasadnionych wypadkach. Co do zasady sąd może zawiesić wykonanie kary pozbawienia wolności nieprzekraczającej roku, jeżeli sprawca w czasie popełnienia przestępstwa nie był skazany na karę pozbawienia wolności i cele kary zostaną osiągnięte mimo jej niewykonywania. Przy art. 178a § 4 K.k. ustawodawca dodatkowo podnosi próg – sprawa musi być szczególna.

Jeżeli zapadnie kara bezwzględnego pozbawienia wolności, trzeba odrębnie ocenić możliwość jej wykonania w systemie dozoru elektronicznego. Nie jest to rozstrzygane automatycznie w wyroku za jazdę po alkoholu i zależy m.in. od wymiaru kary, warunków technicznych oraz oceny sądu penitencjarnego. Praktyczne omówienie tej kwestii znajdziesz w artykule o tym, kiedy możliwy jest dozór elektroniczny zamiast więzienia.

Jak wygląda postępowanie po zatrzymaniu?

Po zatrzymaniu kierującego pod wpływem alkoholu policja sporządza dokumentację badania, przesłuchuje świadków, zabezpiecza dane dotyczące pojazdu i przekazuje sprawę do prokuratury. Jeżeli z materiału wynika podejrzenie popełnienia przestępstwa, osobie zatrzymanej przedstawia się zarzut, np. z art. 178a § 4 K.k.

Na dalszym etapie możliwe są różne tryby zakończenia sprawy. Prokurator może skierować akt oskarżenia do sądu albo, jeżeli okoliczności nie budzą wątpliwości i oskarżony wyraża zgodę, złożyć wniosek o wydanie wyroku skazującego bez przeprowadzania rozprawy. Nie zawsze jednak warto automatycznie zgadzać się na pierwszą propozycję kary. Trzeba sprawdzić, czy prawidłowo ustalono kwalifikację czynu, wynik badania, wcześniejsze skazanie, okres zakazu, własność pojazdu oraz skutki finansowe.

W sprawach o ponowną jazdę po alkoholu szczególnie ważne jest szybkie zabezpieczenie dokumentów: poprzedniego wyroku, informacji o wykonaniu grzywny lub świadczenia, decyzji dotyczących prawa jazdy, dokumentów pojazdu, zaświadczeń o terapii, opinii z pracy i potwierdzeń abstynencji. Te materiały mogą mieć znaczenie przy rozmowie z prokuratorem i przy wymiarze kary.

FAQ

Źródła

• Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny, tekst jednolity w ISAP
• Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego, ISAP
• Wyrok Sądu Najwyższego z 25 października 2016 r., V KK 259/16