Darowizna dla osoby za granicą – czy darczyńca płaci podatek?

Darowizna dla osoby za granicą – kto płaci podatek według polskich przepisów?

Z punktu widzenia prawa polskiego najważniejsza zasada jest prosta: w podatku od spadków i darowizn podatnikiem jest co do zasady obdarowany, a nie darczyńca. Wynika to wprost z art. 5 ustawy z 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn, zgodnie z którym obowiązek podatkowy ciąży na nabywcy własności rzeczy i praw majątkowych.

Oznacza to, że samo przekazanie pieniędzy przez osobę mieszkającą w Polsce nie powoduje po stronie darczyńcy obowiązku zapłaty polskiego podatku od darowizny ani złożenia deklaracji SD-3 czy zgłoszenia SD-Z2. Te formularze dotyczą sytuacji po stronie obdarowanego, jeżeli dana darowizna podlega polskiej ustawie.

Jednocześnie nie można powiedzieć automatycznie, że każda darowizna wysłana za granicę jest całkowicie „poza prawem podatkowym”. Trzeba odróżnić brak obowiązku po stronie darczyńcy od pytania, czy w ogóle w konkretnej sprawie polska ustawa ma zastosowanie do obdarowanego.

Kiedy polska ustawa o podatku od spadków i darowizn ma zastosowanie?

Zakres ustawy określają przede wszystkim art. 1 ust. 1 pkt 2 oraz art. 2 ustawy z 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn.

Z art. 1 ust. 1 pkt 2 wynika, że podatkowi podlega nabycie przez osoby fizyczne własności rzeczy znajdujących się na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub praw majątkowych wykonywanych na terytorium RP tytułem darowizny.

Natomiast art. 2 tej ustawy rozszerza jej stosowanie także na nabycie własności rzeczy znajdujących się za granicą lub praw majątkowych wykonywanych za granicą, ale tylko wtedy, gdy w chwili otwarcia spadku lub zawarcia umowy darowizny nabywca był obywatelem polskim albo miał miejsce stałego pobytu na terytorium RP.

W praktyce oznacza to:

Jeżeli więc przekazuje Pan pieniądze rodzinie w Kenii, która nie ma obywatelstwa polskiego i nie ma miejsca stałego pobytu w Polsce, to z perspektywy polskiego darczyńcy zasadniczy wniosek pozostaje taki sam: po Pana stronie nie powstaje obowiązek zapłaty podatku od darowizny w Polsce.

Zobacz również:

darowizny do rodziny za granicą

Czy darczyńca ma obowiązki w PIT?

Nie. Darowizna nie jest dla darczyńcy przychodem i nie powoduje u niego podatku dochodowego. Dodatkowo art. 2 ust. 1 pkt 3 ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych stanowi, że przepisów ustawy o PIT nie stosuje się do przychodów podlegających przepisom o podatku od spadków i darowizn.

W praktyce oznacza to, że samo przekazanie pieniędzy obcej rodzinie za granicą nie jest czynnością, którą darczyńca wykazuje w swoim rocznym zeznaniu PIT tylko dlatego, że przekazał środki.

Trzeba jednak odróżnić to od prawa do odliczenia darowizny. Zwykła darowizna dla osoby fizycznej nie daje prawa do ulgi podatkowej. Odliczenia darowizn od dochodu dotyczą tylko sytuacji przewidzianych w art. 26 ust. 1 pkt 9 ustawy o PIT, czyli m.in. darowizn na cele pożytku publicznego, kultu religijnego czy krwiodawstwa, oraz na zasadach i w granicach wskazanych dalej w tej ustawie. Z kolei dokumentowanie takich odliczeń regulują m.in. art. 26 ust. 6b–7 ustawy o PIT.

Jeżeli więc pomoc trafia bezpośrednio do konkretnej rodziny lub osoby fizycznej, nie można jej odliczyć od dochodu w PIT. Inaczej może wyglądać sytuacja przy przekazywaniu środków na rzecz uprawnionej organizacji prowadzącej działalność pożytku publicznego lub w formie wsparcia organizacji charytatywnych, ale to jest już odrębny przypadek.

Jak udokumentować darowiznę wysyłaną przez PayPal lub przelew?

Choć po stronie darczyńcy co do zasady nie ma podatku, warto zadbać o dokumenty. Nie wynika to z obowiązku zgłoszenia darowizny przez darczyńcę, lecz z potrzeby wykazania, że przelewy były nieodpłatną pomocą, a nie:

• zapłatą za towar lub usługę,
• pożyczką,
• rozliczeniem prywatnego zobowiązania,
• transferem związanym z działalnością gospodarczą.

W praktyce warto zachować:

• potwierdzenia transakcji z PayPal albo banku,
• korespondencję e-mailową lub komunikator potwierdzającą cel pomocy,
• krótki opis przelewu, np. „darowizna”, „pomoc finansowa”, „wsparcie rodziny”,
• zestawienie dat i kwot przekazywanych środków,
• jeżeli to możliwe – imię i nazwisko obdarowanego oraz kraj zamieszkania.

Jeżeli nie zna Pan pełnych danych odbiorcy, sama darowizna nie staje się przez to nieważna. W razie pytań ze strony operatora płatności, banku albo organu podatkowego trudniej jednak wykazać charakter transferu. Z tego powodu bezpieczniej jest stopniowo uzupełnić dane identyfikujące odbiorcę.

Czy brak tytułu przelewu albo pełnych danych obdarowanego jest problemem?

Nie ma przepisu, który nakazywałby, aby darowizna pieniężna dla osoby fizycznej za granicą zawsze zawierała konkretny tytuł przelewu albo pełne dane w takiej formie, jakiej wymaga np. akt notarialny. Umowa darowizny może być zawarta także w sposób dorozumiany, a w przypadku środków pieniężnych jej wykonanie następuje przez przekazanie pieniędzy. Podstawą cywilnoprawną jest tu art. 888 § 1 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny.

Trzeba jednak pamiętać o art. 890 § 1 Kodeksu cywilnego, zgodnie z którym oświadczenie darczyńcy powinno być złożone w formie aktu notarialnego, ale umowa darowizny zawarta bez zachowania tej formy staje się ważna, jeżeli przyrzeczone świadczenie zostało spełnione. Przy zwykłych przelewach pieniężnych dojdzie więc zazwyczaj do ważnej darowizny przez jej wykonanie.

Z punktu widzenia praktyki najlepiej:

• używać stałego opisu przelewów,
• zachowywać wiadomości od odbiorcy,
• ustalić przynajmniej podstawowe dane odbiorcy,
• unikać oznaczania przelewów w sposób sugerujący zapłatę handlową.

Czy trzeba sporządzić pisemną umowę darowizny?

W opisanej sytuacji nie ma ustawowego obowiązku sporządzania odrębnej pisemnej umowy tylko po to, by darowizna była skuteczna między stronami. Przy darowiźnie wykonanej przelewem zwykle wystarcza sam transfer środków i możliwość odtworzenia jego celu.

Jeżeli jednak planowana pomoc ma być:

• regularna,
• wysoka kwotowo,
• przeznaczona na konkretny cel, np. szkołę, leczenie, remont,
• realizowana przez dłuższy czas,

warto przygotować choćby prosty dokument lub wymianę e-maili potwierdzającą, że chodzi o darowiznę, a nie o pożyczkę czy usługę. Taki materiał dowodowy bywa przydatny nie tylko podatkowo, ale też wobec banku lub operatora płatniczego.

Czy trzeba badać prawo państwa, do którego trafiają pieniądze?

Tak, jeżeli chce Pan mieć pełną pewność co do całej operacji. Polski darczyńca zwykle nie zapłaci w Polsce podatku od darowizny, ale państwo obdarowanego może przewidywać własne zasady opodatkowania darowizn, obowiązki zgłoszeniowe albo limity dotyczące przyjmowania pomocy z zagranicy.

To szczególnie ważne, gdy:

• odbiorca dostaje większe lub regularne kwoty,
• środki wpływają przez międzynarodowego operatora płatności,
• lokalne przepisy wymagają ujawnienia zagranicznych wpływów,
• pomoc ma charakter stały i może zostać oceniona np. jako źródło utrzymania.

Z polskiej perspektywy nie oznacza to powstania podatku po stronie darczyńcy, ale dla zgodności całej pomocy z prawem warto sprawdzić przepisy kraju odbiorcy.

Co najlepiej zrobić w praktyce, aby pomoc była zgodna z prawem?

Najbezpieczniejszy model działania wygląda następująco:

1. Przekazywać środki z własnego rachunku lub własnego konta PayPal, tak aby historia transakcji była czytelna.
2. Przy każdym przekazie wpisywać krótki opis: „darowizna” albo „pomoc finansowa”.
3. Zachować potwierdzenia transakcji i korespondencję z odbiorcą.
4. Jeżeli to możliwe, ustalić dane odbiorcy: imię, nazwisko, państwo i przyczynę wsparcia.
5. Przy wyższych kwotach albo regularnych transferach rozważyć krótkie pisemne potwierdzenie celu darowizny.
6. Sprawdzić lokalne przepisy państwa odbiorcy, jeżeli chce Pan mieć pewność także po stronie obdarowanego.

Jeżeli pomoc ma mieć charakter stały i większą skalę, warto też rozważyć przekazywanie środków przez wiarygodną organizację pomocową. Wtedy łatwiejsze jest zarówno dokumentowanie celu, jak i ocena skutków podatkowych.

Podsumowanie

W przedstawionej sytuacji zasadnicza odpowiedź brzmi: jako darczyńca mieszkający w Polsce nie ma Pan co do zasady obowiązku zapłaty podatku od darowizny ani składania z tego tytułu deklaracji w Polsce. Wynika to z art. 5 ustawy o podatku od spadków i darowizn, ponieważ podatnikiem jest obdarowany.

Nie oznacza to jednak, że można całkowicie pominąć kwestie formalne. Dla własnego bezpieczeństwa warto dobrze dokumentować przekazy, używać jasnych opisów płatności oraz – zwłaszcza przy regularnym wsparciu – sprawdzić także przepisy kraju, w którym mieszka odbiorca.

FAQ

Czy darczyńca z Polski musi zgłaszać darowiznę wysłaną za granicę do urzędu skarbowego?

Co do zasady nie. W podatku od spadków i darowizn obowiązek podatkowy ciąży na obdarowanym, zgodnie z art. 5 ustawy o podatku od spadków i darowizn.

Czy mogę odliczyć taką pomoc od PIT?

Nie, jeśli pieniądze trafiają bezpośrednio do osoby fizycznej. Odliczeniu podlegają tylko darowizny na cele wskazane w art. 26 ust. 1 pkt 9 ustawy o PIT i przy spełnieniu warunków dokumentacyjnych z tej ustawy.

Czy brak pełnych danych obdarowanego unieważnia darowiznę?

Zwykle nie. Przy darowiźnie pieniężnej wykonanej przelewem ważność może wynikać z art. 890 § 1 Kodeksu cywilnego, ale brak danych osłabia wartość dowodową dokumentacji.

Czy PayPal jest dopuszczalną formą przekazania darowizny?

Tak, o ile transfer rzeczywiście ma charakter nieodpłatny. Warto jednak zachować historię operacji i opisać płatność jako darowiznę lub pomoc finansową.

Czy trzeba sprawdzać prawo kraju odbiorcy?

Tak, jeżeli chce Pan mieć pełną pewność. Brak podatku po stronie darczyńcy w Polsce nie wyklucza obowiązków po stronie obdarowanego według prawa państwa, w którym mieszka.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn – ISAP.

2. Ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych – ISAP, w tym art. 26.

3. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny – ISAP, w szczególności art. 888 § 1 i art. 890 § 1.