Bezprawne zajęcie konta przez urząd skarbowy

Co zrobić, gdy urząd skarbowy zajął konto mimo zapłaty podatku?

Jeżeli urząd skarbowy zajął rachunek bankowy, mimo że należność podatkowa została już uregulowana, najważniejsze jest szybkie rozdzielenie dwóch spraw. Pierwsza to usunięcie skutków egzekucji, czyli uchylenie zajęcia, umorzenie postępowania egzekucyjnego w całości albo w części, zwrot nienależnie pobranych kwot oraz ewentualne oprocentowanie nadpłaty. Druga to ocena, czy błąd urzędu uzasadnia skargę służbową, odszkodowanie albo roszczenia z tytułu naruszenia dóbr osobistych.

W praktyce w pierwszej kolejności należy złożyć do organu egzekucyjnego pismo z żądaniem pilnego uchylenia zajęcia rachunku, wskazaniem dat zapłaty, numerów przelewów i dowodami zapłaty. W egzekucji podatków organem egzekucyjnym najczęściej jest naczelnik urzędu skarbowego. Jeżeli urząd skarbowy jest jednocześnie wierzycielem, powinien z urzędu uwzględnić zapłatę, ale warto nie czekać na wewnętrzne przeksięgowania i od razu przedstawić dokumenty.

W takim piśmie można żądać: wstrzymania dalszych czynności, uchylenia zajęcia rachunku bankowego, umorzenia egzekucji w zakresie zapłaconej kwoty, zwrotu ewentualnie pobranej nadwyżki, zwrotu albo korekty kosztów egzekucyjnych, jeżeli zostały naliczone niezasadnie, oraz informacji, kto i na jakiej podstawie skierował sprawę do egzekucji.

Zarzuty w postępowaniu egzekucyjnym administracyjnym

Podstawowym środkiem obrony zobowiązanego są zarzuty w sprawie egzekucji administracyjnej. Wnosi się je do wierzyciela za pośrednictwem organu egzekucyjnego. Podstawy zarzutów są określone w art. 33 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. W sprawie zajęcia konta mimo zapłaty podatku najczęściej znaczenie mają: nieistnienie obowiązku, wygaśnięcie obowiązku w całości albo w części, brak wymagalności obowiązku, błąd co do zobowiązanego albo brak wymaganego upomnienia.

Jeżeli zapłata nastąpiła przed zajęciem rachunku, najczęściej należy powołać się na wygaśnięcie obowiązku wskutek zapłaty. Jeżeli zapłacono tylko część należności, zarzuty powinny dotyczyć tej części, która wygasła. Jeżeli urząd naliczył koszty egzekucyjne po zapłacie, trzeba osobno wskazać, dlaczego ich naliczenie jest niezasadne lub powinno zostać skorygowane.

Termin na zarzuty zależy od etapu sprawy. Co do zasady trzeba działać jak najszybciej. Ustawa przewiduje m.in. możliwość wniesienia zarzutów do dnia zapłaty w całości należności, odsetek, kosztów upomnienia i kosztów egzekucyjnych, a także w terminie 30 dni od dnia wyegzekwowania ich w całości. Jeżeli zarzut zostanie wniesiony nie później niż w terminie 7 dni od doręczenia odpisu tytułu wykonawczego, może prowadzić do zawieszenia postępowania egzekucyjnego w zakresie objętym zarzutem do czasu rozstrzygnięcia.

Skarga na czynność egzekucyjną przy zajęciu rachunku

Drugim ważnym środkiem jest skarga na czynność egzekucyjną z art. 54 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Przysługuje ona zobowiązanemu, gdy czynność egzekucyjna została dokonana z naruszeniem ustawy albo zastosowano zbyt uciążliwy środek egzekucyjny. W przypadku rachunku bankowego skarga może dotyczyć samego zajęcia, sposobu jego dokonania, zakresu blokady albo dalszego utrzymywania zajęcia mimo zapłaty.

Skargę wnosi się do organu egzekucyjnego, który dokonał czynności, nie później niż w terminie 7 dni od dnia doręczenia zobowiązanemu odpisu dokumentu stanowiącego podstawę dokonania zaskarżonej czynności. Skarga powinna wskazywać zaskarżoną czynność, zakres żądania oraz uzasadnienie. Warto dołączyć potwierdzenia przelewów, korespondencję z urzędem, wyciąg bankowy i informację, kiedy podatnik dowiedział się o blokadzie.

Samo wniesienie skargi na czynność egzekucyjną nie zawsze wstrzymuje dalszą realizację środka egzekucyjnego. Dlatego w piśmie należy wprost zawrzeć wniosek o wstrzymanie dalszej realizacji zajęcia do czasu rozpatrzenia sprawy. Jeżeli organ uwzględni skargę, powinien uchylić zaskarżoną czynność w całości albo w części albo usunąć stwierdzoną wadę.

Skarga na urząd skarbowy lub pracownika urzędu

Niezależnie od środków egzekucyjnych można złożyć skargę w trybie działu VIII Kodeksu postępowania administracyjnego. Przedmiotem takiej skargi może być w szczególności zaniedbanie, nienależyte wykonywanie zadań przez organ albo jego pracowników, naruszenie praworządności lub interesów skarżącego oraz przewlekłe albo biurokratyczne załatwianie spraw.

Jeżeli skarga dotyczy pracownika urzędu skarbowego, kieruje się ją co do zasady do naczelnika tego urzędu. Jeżeli zarzuty dotyczą naczelnika urzędu skarbowego albo działania całego urzędu, właściwym adresatem będzie zasadniczo dyrektor właściwej izby administracji skarbowej. Aktualnie nie funkcjonują już dawne izby skarbowe w poprzednim modelu organizacyjnym; w strukturze Krajowej Administracji Skarbowej działają izby administracji skarbowej.

Skarga powinna zawierać imię i nazwisko albo nazwę skarżącego, adres, opis sprawy, wskazanie urzędu, daty czynności, numer sprawy lub tytułu wykonawczego, żądanie wyjaśnienia przyczyn zajęcia mimo zapłaty oraz żądanie informacji o sposobie załatwienia skargi. Organ powinien załatwić skargę bez zbędnej zwłoki, nie później niż w ciągu miesiąca, a w razie przekazania do organu właściwego powinien zawiadomić skarżącego.

Trzeba jednak pamiętać, że skarga z K.p.a. ma przede wszystkim charakter kontrolno-organizacyjny. Może doprowadzić do wyjaśnień, przeprosin, zmiany praktyki, pouczenia pracownika albo konsekwencji służbowych, ale nie jest środkiem, który samodzielnie uchyla zajęcie rachunku ani zasądza odszkodowanie.

Czy można żądać odszkodowania od Skarbu Państwa?

Odszkodowanie za niezgodne z prawem działanie organu podatkowego można rozważać na podstawie art. 417 Kodeksu cywilnego. Przepis ten przewiduje odpowiedzialność Skarbu Państwa za szkodę wyrządzoną przez niezgodne z prawem działanie lub zaniechanie przy wykonywaniu władzy publicznej. Nie wystarczy jednak samo stwierdzenie, że urząd popełnił błąd. Trzeba wykazać konkretną szkodę, bezprawność działania oraz normalny związek przyczynowy między działaniem organu a szkodą.

Szkodą może być np. koszt odsetek od niezrealizowanego przelewu, kara umowna zapłacona kontrahentowi, utracony rabat, prowizje bankowe, koszt finansowania zastępczego albo inna realna strata majątkowa. Każdą z tych kwot trzeba udokumentować. Sam fakt czasowego zablokowania środków, stresu albo konieczności wyjaśniania sprawy z bankiem zwykle nie wystarcza do zasądzenia odszkodowania, jeżeli nie da się przypisać mu wymiernej szkody.

Jeżeli szkoda wynika z ostatecznej decyzji albo prawomocnego orzeczenia, zastosowanie może mieć art. 417¹ Kodeksu cywilnego, który co do zasady wymaga wcześniejszego stwierdzenia niezgodności tego rozstrzygnięcia z prawem we właściwym postępowaniu. W praktyce oznacza to konieczność ustalenia, czym jest prejudykat i czy w danej sprawie jest potrzebny przed pozwem o odszkodowanie.

Naruszenie dóbr osobistych przez błędne zajęcie konta

Roszczenia z tytułu dóbr osobistych są możliwe, ale w sprawach takich jak błędne zajęcie konta należy podchodzić do nich ostrożnie. Art. 23 Kodeksu cywilnego chroni m.in. cześć, dobre imię, prywatność, wolność, nazwisko i inne dobra osobiste. Art. 24 Kodeksu cywilnego pozwala żądać zaniechania naruszeń, usunięcia ich skutków, zadośćuczynienia albo zapłaty na cel społeczny, jeżeli doszło do bezprawnego zagrożenia lub naruszenia dobra osobistego.

Nie każde zajęcie rachunku, nawet błędne, będzie naruszeniem dóbr osobistych. Sąd ocenia sprawę obiektywnie, a nie wyłącznie przez pryzmat subiektywnego poczucia krzywdy. Większe znaczenie mogą mieć sytuacje, w których wskutek działania organu doszło do publicznego podważenia wiarygodności osoby albo przedsiębiorcy, ujawnienia informacji osobom trzecim, utraty zaufania kontrahentów lub szczególnie dotkliwego naruszenia prywatności. Podobna ostrożna ocena występuje w sprawach o odpowiedzialność za komentarze, gdzie samo niezadowolenie z cudzej wypowiedzi nie przesądza jeszcze o naruszeniu dobra osobistego.

Jeżeli celem jest jedynie stwierdzenie niekompetencji urzędu i wyciągnięcie konsekwencji służbowych, właściwsza będzie skarga administracyjna. Jeżeli celem jest odzyskanie pieniędzy, zwrot kosztów lub naprawienie szkody, trzeba przygotować sprawę dowodowo pod kątem roszczeń odszkodowawczych.

Jak przygotować pismo do urzędu?

W piśmie do urzędu warto zachować prostą strukturę. Najpierw należy wskazać dane podatnika, numer sprawy, numer tytułu wykonawczego albo zawiadomienia o zajęciu rachunku, datę zajęcia oraz nazwę banku. Następnie trzeba opisać chronologię: kiedy powstała należność, kiedy doręczono decyzję albo wezwanie, kiedy złożono wniosek o ulgę, kiedy zapłacono podatek oraz kiedy bank poinformował o zajęciu.

Do pisma należy dołączyć potwierdzenia przelewów, potwierdzenie zaksięgowania środków, korespondencję z urzędem, decyzję odmowną, zawiadomienie o zajęciu rachunku i dokumenty z banku. Jeżeli podatnik poniósł szkodę, trzeba dołączyć faktury, noty odsetkowe, wezwania do zapłaty, potwierdzenia opłat bankowych lub inne dokumenty pokazujące konkretną kwotę.

Warto też jasno sformułować żądania: uchylenie zajęcia, umorzenie egzekucji w całości albo w części, zwrot nadpłaty, zwrot niezasadnie pobranych kosztów, wyjaśnienie przyczyn błędu, wskazanie osoby odpowiedzialnej za skierowanie sprawy do egzekucji oraz doręczenie pisemnej odpowiedzi.

FAQ

Czy skarga na urząd skarbowy wystarczy, aby odblokować konto?

Nie zawsze. Skarga w trybie K.p.a. służy kontroli działania urzędu, ale nie zastępuje zarzutów w egzekucji administracyjnej ani skargi na czynność egzekucyjną. Jeżeli rachunek jest zajęty, trzeba użyć środka właściwego dla postępowania egzekucyjnego.

Do kogo złożyć skargę na pracownika urzędu skarbowego?

Skargę na pracownika urzędu skarbowego składa się co do zasady do naczelnika tego urzędu. Jeżeli skarga dotyczy naczelnika albo działania urzędu jako jednostki, właściwy będzie zwykle dyrektor właściwej izby administracji skarbowej.

Ile czasu ma organ na rozpatrzenie skargi administracyjnej?

Zgodnie z Kodeksem postępowania administracyjnego skarga powinna zostać załatwiona bez zbędnej zwłoki, nie później niż w ciągu miesiąca. O sposobie jej załatwienia organ powinien zawiadomić skarżącego.

Czy można żądać zadośćuczynienia za stres po zajęciu konta?

Można takie roszczenie rozważać, ale jego skuteczność zależy od wykazania naruszenia konkretnego dobra osobistego i realnej krzywdy. Sam stres, zdenerwowanie lub poczucie niesprawiedliwości zwykle nie wystarczą, jeżeli nie doszło do obiektywnie uchwytnego naruszenia dobra osobistego.

Czy urząd musi zwrócić pieniądze pobrane po zapłacie podatku?

Jeżeli należność została zapłacona, a mimo to pobrano ją ponownie albo pobrano kwotę nienależną, trzeba żądać zwrotu nadpłaty lub nienależnie pobranej kwoty oraz rozliczenia kosztów egzekucyjnych. Oprocentowanie nadpłaty zależy od spełnienia warunków przewidzianych w Ordynacji podatkowej.

Źródła

• Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, w szczególności art. 33, art. 35 i art. 54 – tekst jednolity w Dzienniku Ustaw.
• Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego, w szczególności dział VIII oraz art. 227, art. 237 i art. 238 – tekst jednolity w Dzienniku Ustaw.
• Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny, w szczególności art. 23, art. 24, art. 417 i art. 417¹ – tekst jednolity w Dzienniku Ustaw.
• Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa, w szczególności przepisy o nadpłacie i jej oprocentowaniu – tekst jednolity w Dzienniku Ustaw.
• Informacje Krajowej Administracji Skarbowej o skargach i wnioskach – gov.pl.