Egzekucja należności ZUS z rachunku bankowego firmy

Egzekucja należności ZUS z rachunku bankowego firmy

Zaległości z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy, FGŚP oraz FEP mogą być dochodzone przez ZUS w trybie egzekucji administracyjnej. Wynika to z art. 24 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych. W praktyce jednym z najczęstszych środków egzekucyjnych jest zajęcie rachunku bankowego firmy.

Dyrektor oddziału ZUS może występować jako organ egzekucyjny w zakresie określonym w art. 19 § 4 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Oznacza to, że przy zaległych składkach ZUS nie zawsze musi kierować sprawę do komornika sądowego. Może samodzielnie stosować administracyjne środki egzekucyjne przewidziane w tej ustawie, w tym egzekucję z rachunku bankowego.

Podstawą prowadzenia egzekucji jest tytuł wykonawczy. Jeżeli zobowiązany nie zapłaci należności dobrowolnie, organ egzekucyjny może skierować do banku zawiadomienie o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego. Od tego momentu bank ma obowiązek postępować zgodnie z zajęciem.

Kiedy zajęcie rachunku bankowego jest skuteczne?

Zgodnie z art. 80 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji organ egzekucyjny dokonuje zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego przez przesłanie do banku zawiadomienia o zajęciu. Zawiadomienie obejmuje zakaz wypłat z rachunku bez zgody organu egzekucyjnego do wysokości egzekwowanej należności pieniężnej wraz z odsetkami i kosztami egzekucyjnymi.

Art. 81 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji stanowi, że zajęcie jest dokonane z chwilą doręczenia bankowi zawiadomienia o zajęciu. Co istotne, zajęcie obejmuje także kwoty, których nie było na rachunku w chwili zajęcia, ale które wpłynęły na rachunek później. Jeżeli więc konto firmowe było puste, ale następnego dnia kontrahent wpłaci wynagrodzenie za fakturę, bank może zablokować i przekazać tę kwotę na poczet egzekucji.

Bank nie ocenia zasadności długu wobec ZUS. Jego rola polega na wykonaniu zawiadomienia o zajęciu. Jeżeli dłużnik uważa, że egzekucja jest niezasadna, powinien działać wobec organu egzekucyjnego, a nie wyłącznie wobec banku.

Czy ZUS może zająć kilka rachunków bankowych?

Tak. Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie ogranicza ZUS do jednego rachunku bankowego. Jeżeli zobowiązany ma kilka kont firmowych albo prywatnych, ZUS może skierować zajęcie do kilku banków. W praktyce zdarza się, że to samo zadłużenie jest zabezpieczane na kilku rachunkach, aby zwiększyć skuteczność egzekucji.

Nie oznacza to jednak, że ZUS może pobrać dług wielokrotnie. Egzekucja może być prowadzona do wysokości należności głównej, odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i kosztów egzekucyjnych. Jeżeli z kilku rachunków banki przekażą środki przekraczające zadłużenie, nadpłata powinna zostać rozliczona i zwrócona. W takiej sytuacji warto niezwłocznie złożyć do ZUS wniosek o rozliczenie wpłat i uchylenie zajęć.

W podobnych sprawach problemem bywa także to, czy komornik a wszystkie rachunki działa według takich samych zasad jak organ administracyjny. Procedury nie są identyczne, ale praktyczny skutek dla dłużnika bywa podobny: blokada może objąć kilka kont jednocześnie.

Czy zajęcie rachunku firmowego ma kwotę wolną?

W przypadku klasycznych rachunków osobistych osoby fizycznej zastosowanie może mieć kwota wolna od zajęcia z art. 54 ust. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe. Przepis ten dotyczy środków na rachunkach oszczędnościowych, rachunkach oszczędnościowo-rozliczeniowych oraz rachunkach terminowych lokat oszczędnościowych jednej osoby, niezależnie od liczby zawartych umów.

Kwota wolna z art. 54 ust. 1 Prawa bankowego nie obejmuje typowych rachunków rozliczeniowych prowadzonych dla działalności gospodarczej. Jeżeli więc zajęty jest rachunek firmowy przedsiębiorcy, spółki cywilnej, spółki z o.o. albo innej jednostki organizacyjnej, bank co do zasady nie stosuje tej ochrony. Sytuacja może wymagać indywidualnej oceny, gdy przedsiębiorca prowadzi jednoosobową działalność i korzysta równocześnie z rachunku osobistego.

Jeżeli egzekucja dotyczy spółki, trzeba odróżnić długi spółki od długów wspólnika lub członka zarządu. Inne zasady mogą mieć znaczenie, gdy chodzi o zajęcie konta spółki za długi wspólnika.

Jakie wypłaty z zajętego rachunku są dopuszczalne?

Zajęcie rachunku bankowego nie zawsze oznacza całkowite wstrzymanie każdego przelewu. Art. 81 § 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji przewiduje wyjątki od zakazu wypłat. Zakaz nie dotyczy w szczególności wypłat na bieżące wynagrodzenia za pracę oraz określonych świadczeń alimentacyjnych lub rent alimentacyjnych, jeżeli zostaną przedstawione bankowi właściwe dokumenty.

Przy wypłacie wynagrodzeń bank może żądać odpisu listy płac albo innego wiarygodnego dowodu. Przy świadczeniach alimentacyjnych konieczne jest przedstawienie tytułu stwierdzającego obowiązek ich zapłaty. W praktyce warto skontaktować się z bankiem i ustalić, jakie dokumenty są wymagane, ponieważ brak formalnego potwierdzenia może spowodować odmowę wypłaty.

Jeżeli z rachunku wykonywane były automatyczne płatności, trzeba pamiętać, że bank po zajęciu rachunku może ich nie zrealizować. W innych sytuacjach, niezwiązanych z egzekucją, problematyczne bywa także zlecenie stałe po śmierci posiadacza rachunku, ale przy zajęciu egzekucyjnym decydują przede wszystkim przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz treść zawiadomienia skierowanego do banku.

Jak długo może trwać zajęcie rachunku przez ZUS?

Przepisy nie przewidują jednego maksymalnego terminu trwania zajęcia rachunku bankowego. Zajęcie trwa zasadniczo do czasu zapłaty egzekwowanej należności, uchylenia środka egzekucyjnego, umorzenia postępowania egzekucyjnego albo innego zakończenia egzekucji.

Jeżeli zajęcie jest bezskuteczne, ZUS może zastosować inne środki egzekucyjne przewidziane w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Art. 1a pkt 12 tej ustawy wymienia środki egzekucyjne należności pieniężnych, w tym egzekucję z pieniędzy, wynagrodzenia za pracę, rachunków bankowych, wierzytelności, praw majątkowych, ruchomości oraz nieruchomości. Egzekucja z nieruchomości jest środkiem dalej idącym i w praktyce powinna być stosowana z uwzględnieniem zasady celowości i niezbędności egzekucji.

Trzeba też pamiętać o przedawnieniu składek. Zgodnie z art. 24 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych należności z tytułu składek przedawniają się co do zasady po upływie 5 lat od dnia, w którym stały się wymagalne. Jednocześnie art. 24 ust. 5b tej ustawy przewiduje zawieszenie biegu terminu przedawnienia od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. Dlatego sama data powstania zaległości nie wystarcza do oceny przedawnienia.

Czy można spłacać zadłużenie z innego rachunku albo gotówką?

Tak. Zajęcie konkretnego rachunku bankowego nie odbiera zobowiązanemu prawa do dobrowolnej spłaty zadłużenia z innego rachunku albo w inny dopuszczalny sposób, na przykład przelewem na rachunek ZUS wskazany dla należności składkowych. Przy wpłacie trzeba dokładnie oznaczyć płatnika, NIP albo PESEL, okresy składkowe oraz rodzaj należności, aby wpłata została prawidłowo rozliczona.

Po spłacie całości długu warto złożyć do ZUS wniosek o pilne rozliczenie wpłaty i uchylenie zajęcia rachunku. Jeżeli egzekucja jest nadal prowadzona mimo wykonania obowiązku, można powołać się na art. 45 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, zgodnie z którym organ egzekucyjny odstępuje od czynności egzekucyjnych, jeżeli zobowiązany okaże dowód wykonania obowiązku.

Układ ratalny z ZUS a egzekucja

Przedsiębiorca może wystąpić do ZUS o rozłożenie należności na raty albo odroczenie terminu płatności. Podstawą jest art. 29 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. ZUS może udzielić takiej ulgi ze względów gospodarczych lub innych przyczyn zasługujących na uwzględnienie, biorąc pod uwagę możliwości płatnicze dłużnika oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych.

Wniosek o raty warto złożyć jak najszybciej, najlepiej zanim egzekucja spowoduje blokadę bieżącej działalności. Do wniosku zwykle dołącza się dokumenty finansowe, informacje o majątku, źródłach przychodu i proponowany harmonogram spłat. Zawarcie umowy ratalnej może ograniczyć dalsze działania egzekucyjne, ale trzeba sprawdzić warunki konkretnej umowy oraz to, czy obejmuje wszystkie zaległości.

Umorzenie składek jest trudniejsze. Art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych dopuszcza umorzenie należności z tytułu składek zasadniczo w razie ich całkowitej nieściągalności, z wyjątkami przewidzianymi w tej ustawie. Nie jest to więc standardowy sposób zakończenia sprawy dla przedsiębiorcy, który ma realne możliwości spłaty w ratach.

Jak bronić się przed nieprawidłową egzekucją?

Jeżeli egzekucja jest prowadzona mimo braku długu, po spłacie zaległości, po przedawnieniu albo z naruszeniem procedury, zobowiązany może skorzystać ze środków ochrony przewidzianych w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

Zarzuty w sprawie egzekucji administracyjnej wymagają starannego uzasadnienia. Nie wystarczy napisać, że egzekucja jest uciążliwa. Trzeba wskazać konkretną podstawę, na przykład wygaśnięcie obowiązku przez zapłatę, brak wymagalności, przedawnienie albo niedopuszczalność zastosowanego środka egzekucyjnego. Terminy i dopuszczalność danego środka zależą od dat doręczenia tytułu wykonawczego, zawiadomienia o zajęciu oraz od rodzaju kwestionowanej czynności.

Jakie zagrożenia mogą wynikać z działań banku?

Bank jest przede wszystkim wykonawcą zajęcia. Może pobrać opłatę za obsługę zajęcia, jeżeli przewiduje to tabela opłat i prowizji. Może też zablokować przelewy stałe, płatności kartą albo wypłaty gotówki, jeżeli naruszałyby zajęcie.

Szczególnej ostrożności wymagają rachunki z limitem debetowym albo kredytem w rachunku bieżącym. Zajęcie rachunku bankowego obejmuje wierzytelność posiadacza rachunku wobec banku, a nie zawsze środki udostępnione przez bank w ramach kredytu. Jeżeli po zajęciu powstało saldo ujemne, trzeba sprawdzić umowę rachunku, regulamin limitu oraz historię operacji. Nie każda sytuacja oznacza błąd banku, ale nie każda jest też prawidłowa.

Bank może również wypowiedzieć umowę rachunku albo limitu kredytowego, jeżeli przewiduje to umowa lub regulamin i zachodzą wskazane tam przesłanki. Samo zajęcie rachunku nie oznacza automatycznie wypowiedzenia, ale może pogorszyć ocenę ryzyka klienta.

FAQ

Czy ZUS może zająć rachunek firmowy bez komornika?

Tak. Art. 24 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych pozwala dochodzić należności składkowych w trybie egzekucji administracyjnej, a art. 19 § 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji przyznaje dyrektorowi oddziału ZUS uprawnienia organu egzekucyjnego w określonym zakresie.

Czy ZUS może zająć kolejne konto, jeżeli jedno konto już jest zajęte?

Tak. Przepisy nie zabraniają zajęcia kilku rachunków bankowych w celu wyegzekwowania tej samej należności. Egzekucja nie może jednak doprowadzić do zatrzymania kwot wyższych niż zadłużenie wraz z odsetkami i kosztami.

Czy można zapłacić zaległość bezpośrednio do ZUS mimo zajęcia konta?

Tak. Można zapłacić zaległość z innego rachunku albo w inny dopuszczalny sposób. Trzeba dokładnie opisać wpłatę i zachować potwierdzenie, a następnie wystąpić do ZUS o rozliczenie zadłużenia i uchylenie zajęcia.

Czy rachunek firmowy ma kwotę wolną od zajęcia?

Co do zasady nie. Kwota wolna z art. 54 ust. 1 Prawa bankowego dotyczy rachunków oszczędnościowych, oszczędnościowo-rozliczeniowych i lokat oszczędnościowych osoby fizycznej, a nie typowych rachunków rozliczeniowych firmy.

Czy zawarcie układu ratalnego z ZUS automatycznie usuwa zajęcie?

Nie zawsze automatycznie. Warunki zależą od treści umowy z ZUS i stanu egzekucji. Po zawarciu układu ratalnego warto uzyskać pisemne potwierdzenie, czy ZUS uchyli zajęcie albo zawiesi dalsze czynności egzekucyjne.

Co zrobić, gdy bank pobrał pieniądze mimo spłaty długu?

Należy zebrać potwierdzenia wpłat, historię rachunku i korespondencję z bankiem, a następnie złożyć do ZUS wniosek o rozliczenie i zwrot nadpłaty. Jeżeli problem wynika z działania banku, trzeba dodatkowo złożyć reklamację w banku.

Źródła

• Art. 24, art. 28 i art. 29 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.
• Art. 1a pkt 12, art. 19 § 4, art. 33, art. 45 § 1, art. 54, art. 56, art. 59, art. 80 i art. 81 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.
• Art. 54 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe.