Najważniejsze:
- Pełnomocnictwo do doręczeń służy tylko do odbioru korespondencji sądowej i nie daje prawa do reprezentowania strony w sądzie.
- Rodzic może być pełnomocnikiem procesowym dziecka w sprawie cywilnej, w tym spadkowej, na podstawie art. 87 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego.
- Pełnomocnictwo procesowe składa się do akt sprawy w oryginale albo w prawidłowo uwierzytelnionym odpisie, zgodnie z art. 89 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego.
- Do zwykłej reprezentacji w sądzie wystarcza co do zasady forma pisemna, ale niektóre czynności, np. odrzucenie spadku przez pełnomocnika, wymagają szczególnej formy pełnomocnictwa.
Czy pełnomocnictwo do doręczeń wystarczy do reprezentowania w sądzie?
Nie. Pełnomocnictwo do doręczeń nie jest pełnomocnictwem procesowym. Osoba ustanowiona wyłącznie pełnomocnikiem do doręczeń może odbierać pisma sądowe, ale nie może w imieniu strony składać wniosków, zajmować stanowiska na rozprawie, zawierać ugody ani podejmować innych czynności procesowych.
Podstawą prawną pełnomocnika do doręczeń jest art. 11355 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego. Przepis ten dotyczy strony, która ma miejsce zamieszkania, zwykłego pobytu albo siedzibę za granicą i nie ustanowiła pełnomocnika do prowadzenia sprawy zamieszkałego w Polsce. Taka strona powinna wskazać pełnomocnika do doręczeń w Polsce. Jeżeli tego nie zrobi, art. 11355 § 2 Kodeksu postępowania cywilnego przewiduje możliwość pozostawiania pism w aktach sprawy ze skutkiem doręczenia, o ile strona została prawidłowo pouczona.
Inaczej działa pełnomocnictwo procesowe. Zgodnie z art. 88 Kodeksu postępowania cywilnego pełnomocnictwo procesowe może być ogólne, do prowadzenia wszystkich spraw, albo szczególne, do prowadzenia konkretnej sprawy lub dokonania określonych czynności procesowych. W opisanej sytuacji najbezpieczniej udzielić mamie pełnomocnictwa szczególnego do sprawy o stwierdzenie nabycia spadku, a jeżeli ma to być potrzebne także do działu spadku.
Masz problem prawny podobny do opisanego w artykule?
Opisz swoją sprawę prawnikowi ›
Wycena zwykle w ciągu 1 godziny • Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje
Kto może być pełnomocnikiem procesowym w sprawie cywilnej?
W sprawach cywilnych, w tym w postępowaniu spadkowym, krąg osób, które mogą być pełnomocnikami procesowymi, określa art. 87 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego. Pełnomocnikiem może być między innymi adwokat, radca prawny, współuczestnik sporu, a także rodzice, małżonek, rodzeństwo, zstępni strony oraz osoby pozostające ze stroną w stosunku przysposobienia.
Matka może więc reprezentować pełnoletniego syna w sprawie spadkowej jako jego pełnomocnik procesowy, ponieważ mieści się w katalogu z art. 87 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego. Przepisy o procesie stosuje się odpowiednio w postępowaniu nieprocesowym, takim jak sprawa o stwierdzenie nabycia spadku, na podstawie art. 13 § 2 Kodeksu postępowania cywilnego.
Jeżeli sprawa dotyczy osoby starszej lub chorej, trzeba dodatkowo ocenić, czy ta osoba nadal może świadomie udzielić pełnomocnictwa. W takich sytuacjach przydatne może być omówienie problemu, jakim jest zabezpieczenie chorej bliskiej osoby, ponieważ samo pełnomocnictwo nie zastępuje opieki prawnej, jeżeli osoba nie ma zdolności do świadomego działania.
Pełnomocnictwo do doręczeń a pełnomocnictwo procesowe — porównanie
| Rodzaj pełnomocnictwa |
Do czego upoważnia |
Czego nie obejmuje |
| Pełnomocnictwo do doręczeń |
Do odbioru pism sądowych w Polsce, gdy strona mieszka za granicą. |
Nie obejmuje reprezentacji przed sądem, składania wniosków ani udziału w rozprawie jako pełnomocnik strony. |
| Pełnomocnictwo procesowe |
Do prowadzenia sprawy sądowej i dokonywania czynności procesowych w imieniu strony. |
Nie zawsze obejmuje czynności materialnoprawne wymagające szczególnej formy, np. odrzucenie spadku przez pełnomocnika. |
| Pełnomocnictwo cywilne do czynności poza sądem |
Do czynności prawa materialnego, np. zawarcia umowy, zarządu majątkiem albo sprzedaży rzeczy. |
Nie zastępuje automatycznie pełnomocnictwa procesowego, jeżeli nie wynika z niego umocowanie do prowadzenia sprawy sądowej. |
Jak udzielić pełnomocnictwa procesowego mamie?
Brat powinien sporządzić pisemne pełnomocnictwo i przesłać mamie oryginał dokumentu. Następnie mama powinna złożyć pełnomocnictwo do akt sprawy. Zgodnie z art. 89 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego pełnomocnik jest obowiązany przy pierwszej czynności procesowej dołączyć do akt sprawy pełnomocnictwo z podpisem mocodawcy albo wierzytelny odpis pełnomocnictwa.
W praktyce, jeżeli pełnomocnikiem jest członek rodziny, a nie adwokat lub radca prawny, najlepiej złożyć w sądzie oryginał pełnomocnictwa. Pełnomocnictwo do reprezentowania w sprawie sądowej nie musi być sporządzone w formie aktu notarialnego, o ile chodzi tylko o prowadzenie postępowania i przepisy szczególne nie wymagają innej formy dla konkretnej czynności.
Warto precyzyjnie określić zakres pełnomocnictwa, zwłaszcza gdy pełnomocnik ma działać nie tylko w sprawie o stwierdzenie nabycia spadku, ale również w późniejszym dziale spadku, kontaktować się z urzędami, bankami albo składać dodatkowe oświadczenia.
Czy pełnomocnictwo od osoby mieszkającej za granicą musi być notarialne?
Do zwykłego pełnomocnictwa procesowego dla mamy w polskiej sprawie sądowej co do zasady wystarczy forma pisemna. Brat może podpisać pełnomocnictwo za granicą i przesłać oryginał pocztą do Polski. Jeżeli dokument jest sporządzony po polsku i podpisany własnoręcznie, sąd zwykle nie wymaga notarialnego poświadczenia podpisu tylko z tego powodu, że dokument podpisano poza Polską.
Jeżeli jednak brat sporządzi dokument przed zagranicznym notariuszem albo dokument będzie zawierał pieczęcie i adnotacje w języku obcym, sąd może wymagać tłumaczenia przysięgłego na język polski. W zależności od państwa może pojawić się także potrzeba apostille albo legalizacji dokumentu urzędowego, ale przy zwykłym pisemnym pełnomocnictwie procesowym najczęściej nie ma takiej potrzeby.
Ważne:
Jeżeli pełnomocnik ma złożyć w imieniu spadkobiercy oświadczenie o przyjęciu albo odrzuceniu spadku, nie wystarczy zwykłe pełnomocnictwo procesowe. Art. 1018 § 3 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny wymaga wtedy pełnomocnictwa pisemnego z podpisem urzędowo poświadczonym.
Jaki zakres ma pełnomocnictwo procesowe?
Zakres ustawowy pełnomocnictwa procesowego określa art. 91 Kodeksu postępowania cywilnego. Jeżeli z treści pełnomocnictwa nie wynika ograniczenie, obejmuje ono z mocy prawa wszystkie łączące się ze sprawą czynności procesowe, w tym wniesienie środków zaskarżenia, zawarcie ugody, zrzeczenie się roszczenia, uznanie powództwa oraz odbiór kosztów procesu od strony przeciwnej.
W sprawie spadkowej oznacza to, że mama jako pełnomocnik procesowy może składać pisma, odbierać korespondencję, uczestniczyć w rozprawach, przedstawiać stanowisko brata i składać wnioski dowodowe. Jeżeli brat nie chce, aby mama mogła podejmować wszystkie czynności, powinien wyraźnie ograniczyć zakres pełnomocnictwa.
Trzeba jednak oddzielić czynności procesowe od czynności prawa materialnego. Art. 98 Kodeksu cywilnego stanowi, że pełnomocnictwo ogólne obejmuje czynności zwykłego zarządu, a do czynności przekraczających zwykły zarząd potrzebne jest pełnomocnictwo określające ich rodzaj, chyba że ustawa wymaga pełnomocnictwa do poszczególnej czynności. Z kolei art. 99 § 1 Kodeksu cywilnego nakazuje zachowanie tej samej formy pełnomocnictwa, jaka jest wymagana dla czynności, której pełnomocnik ma dokonać.
Dlatego czym innym jest reprezentacja w sądzie, a czym innym np. wynajem w imieniu właściciela albo sprzedaż nieruchomości. Jeżeli pełnomocnik miałby zawierać umowy poza sądem, zakres i forma pełnomocnictwa muszą być dobrane do rodzaju czynności.
Opłata skarbowa od pełnomocnictwa
Złożenie dokumentu stwierdzającego udzielenie pełnomocnictwa co do zasady podlega opłacie skarbowej na podstawie art. 1 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 16 listopada 2006 r. o opłacie skarbowej oraz części IV załącznika do tej ustawy. Standardowa opłata wynosi 17 zł.
W opisanej sytuacji opłata skarbowa nie powinna być należna, ponieważ część IV załącznika do ustawy o opłacie skarbowej przewiduje zwolnienie dla dokumentu pełnomocnictwa udzielonego między innymi małżonkowi, wstępnemu, zstępnemu lub rodzeństwu. Matka jest wstępną syna, więc pełnomocnictwo udzielone mamie korzysta z tego zwolnienia.
Przykładowa treść pełnomocnictwa procesowego w sprawie spadkowej
Przykładowe pełnomocnictwo może brzmieć następująco:
Ja, niżej podpisany Jan Kowalski, PESEL ..., zamieszkały ..., ustanawiam moją matkę Annę Kowalską, PESEL ..., zamieszkałą ..., moim pełnomocnikiem procesowym do reprezentowania mnie przed sądami powszechnymi we wszystkich instancjach w sprawie o stwierdzenie nabycia spadku po moim ojcu Piotrze Kowalskim, zmarłym dnia ... w ..., a także do odbioru korespondencji sądowej, składania pism, wniosków i oświadczeń procesowych oraz podejmowania wszelkich czynności procesowych związanych z tą sprawą.
Pełnomocnictwo obejmuje także reprezentowanie mnie w sprawie o dział spadku po Piotrze Kowalskim, jeżeli takie postępowanie zostanie wszczęte.
Miejscowość, data, własnoręczny podpis mocodawcy.
Wzór trzeba dostosować do konkretnej sprawy. Jeżeli brat chce upoważnić mamę wyłącznie do sprawy o stwierdzenie nabycia spadku, nie należy dopisywać działu spadku. Jeżeli natomiast sprawa może obejmować także podział majątku spadkowego, warto ująć to wprost.
Przykłady
Poniższe przykłady pokazują, kiedy pełnomocnictwo do doręczeń wystarczy, a kiedy konieczne jest pełnomocnictwo procesowe albo pełnomocnictwo w szczególnej formie.
PRZYKŁAD 1
Syn mieszka w Niemczech i wskazał siostrę w Polsce jako pełnomocnika do doręczeń. Sąd doręcza siostrze wezwania i postanowienia, ale siostra nie może sama złożyć wniosku dowodowego ani wystąpić na rozprawie jako pełnomocnik syna. Aby mogła go reprezentować, syn musi udzielić jej pełnomocnictwa procesowego na podstawie art. 87 § 1 i art. 88 Kodeksu postępowania cywilnego.
PRZYKŁAD 2
Córka chce, aby ojciec w jej imieniu odrzucił spadek po dalekim krewnym. Samo pełnomocnictwo procesowe do sprawy spadkowej może być niewystarczające, ponieważ art. 1018 § 3 Kodeksu cywilnego wymaga, aby pełnomocnictwo do złożenia oświadczenia o przyjęciu albo odrzuceniu spadku było pisemne z podpisem urzędowo poświadczonym. W takiej sytuacji trzeba przygotować odrębne pełnomocnictwo w wymaganej formie.
PRZYKŁAD 3
Brat udzielił mamie pełnomocnictwa procesowego do sprawy o stwierdzenie nabycia spadku. Po zakończeniu tej sprawy spadkobiercy chcą przeprowadzić dział spadku, w którym w skład spadku wchodzi mieszkanie. Jeżeli pełnomocnictwo nie obejmuje działu spadku, warto udzielić nowego pełnomocnictwa. Jeżeli natomiast ma dojść do notarialnego przeniesienia udziału w nieruchomości, trzeba dodatkowo sprawdzić wymogi z art. 99 § 1 Kodeksu cywilnego.
FAQ
Czy pełnomocnik do doręczeń może iść na rozprawę?
Może być obecny na rozprawie jako publiczność, o ile rozprawa nie jest niejawna, ale nie może działać w imieniu strony. Do reprezentowania strony potrzebne jest pełnomocnictwo procesowe zgodne z art. 87 i art. 88 Kodeksu postępowania cywilnego.
Czy mama może być pełnomocnikiem procesowym dorosłego syna?
Tak. Art. 87 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego wprost dopuszcza rodziców jako pełnomocników procesowych strony w sprawie cywilnej. Dotyczy to również spraw spadkowych, ponieważ art. 13 § 2 Kodeksu postępowania cywilnego pozwala odpowiednio stosować przepisy o procesie do postępowania nieprocesowego.
Czy pełnomocnictwo procesowe musi być notarialne?
Do zwykłej reprezentacji w sądzie co do zasady nie. Pełnomocnik powinien złożyć do akt pełnomocnictwo z podpisem mocodawcy zgodnie z art. 89 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego. Forma szczególna może być potrzebna przy określonych czynnościach, np. przy odrzuceniu spadku przez pełnomocnika na podstawie art. 1018 § 3 Kodeksu cywilnego.
Czy jedno pełnomocnictwo może obejmować doręczenia i reprezentację?
Tak. W jednym dokumencie można wskazać, że dana osoba jest pełnomocnikiem procesowym do prowadzenia sprawy oraz jest upoważniona do odbioru korespondencji. Trzeba jednak jasno zapisać umocowanie do reprezentowania przed sądem, a nie tylko do odbioru pism.
Co się stanie, jeżeli brat dał tylko pełnomocnictwo do doręczeń?
Sąd może doręczać pisma mamie, ale mama nie będzie mogła skutecznie składać oświadczeń procesowych za brata. Jeżeli ma go reprezentować, brat powinien jak najszybciej przesłać jej oryginał pełnomocnictwa procesowego.
Źródła
- Art. 13 § 2, art. 87 § 1, art. 88, art. 89 § 1, art. 91 oraz art. 11355 § 1-2 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego: ISAP.
- Art. 98, art. 99 § 1-2 oraz art. 1018 § 3 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny: ISAP.
- Art. 1 ust. 1 pkt 2 oraz część IV załącznika do ustawy z dnia 16 listopada 2006 r. o opłacie skarbowej: ISAP.
Cesja kredytu na faktycznego kredytobiorcę
