Dwie umowy o pracę na pełny etat – czy to możliwe?

Czy można mieć dwie umowy o pracę na pełny etat?

Tak. Przepisy Kodeksu pracy nie wprowadzają ogólnego zakazu posiadania dwóch umów o pracę na pełny etat u dwóch różnych pracodawców. Pracownik może więc mieć jedną pełnoetatową umowę w firmie A i drugą pełnoetatową umowę w firmie B, jeżeli jest w stanie wykonywać obowiązki z obu stosunków pracy.

Od 2023 r. Kodeks pracy zawiera także wyraźną zasadę ochronną dla pracownika. Zgodnie z art. 26¹ Kodeksu pracy pracodawca nie może zakazać pracownikowi jednoczesnego pozostawania w stosunku pracy z innym pracodawcą ani jednoczesnego świadczenia pracy na innej podstawie, na przykład na umowie-zleceniu. Wyjątkiem jest przede wszystkim prawidłowo zawarta umowa o zakazie konkurencji albo odrębne przepisy dotyczące określonych stanowisk lub zawodów.

W praktyce oznacza to, że sama druga umowa o pracę nie jest nielegalna. Problem może pojawić się dopiero wtedy, gdy dodatkowe zatrudnienie narusza zakaz konkurencji, obowiązek zachowania poufności, powoduje realną kolizję godzin pracy albo uniemożliwia prawidłowe wykonywanie obowiązków wobec któregoś z pracodawców.

Dwa pełne etaty a normy czasu pracy

Zgodnie z art. 129 § 1 Kodeksu pracy czas pracy nie może przekraczać 8 godzin na dobę i przeciętnie 40 godzin w przeciętnie pięciodniowym tygodniu pracy w przyjętym okresie rozliczeniowym, z zastrzeżeniem szczególnych systemów czasu pracy. Art. 131 § 1 Kodeksu pracy stanowi natomiast, że tygodniowy czas pracy łącznie z godzinami nadliczbowymi nie może przekraczać przeciętnie 48 godzin w przyjętym okresie rozliczeniowym.

Przy dwóch różnych pracodawcach każdy z nich rozlicza czas pracy w ramach własnego stosunku pracy. Pracodawca A nie dolicza automatycznie godzin przepracowanych u pracodawcy B. Nie oznacza to jednak, że dwa pełne etaty są obojętne organizacyjnie. Przy dwóch pełnych etatach pracownik może pracować łącznie około 16 godzin dziennie, dlatego trzeba realnie sprawdzić, czy da się pogodzić dojazdy, odpoczynek, dyżury, nadgodziny, pracę zmianową oraz obowiązki domowe.

Jeżeli grafiki nakładają się na siebie, pracownik naraża się na spóźnienia, nieobecności albo niewykonanie poleceń służbowych. Może to skutkować odpowiedzialnością porządkową, utratą zaufania, wypowiedzeniem umowy, a w skrajnych przypadkach nawet rozwiązaniem umowy bez wypowiedzenia, jeżeli naruszenie obowiązków będzie ciężkie.

Czy trzeba poinformować pracodawcę o drugiej pracy?

Co do zasady pracownik nie ma ogólnego obowiązku informowania obecnego pracodawcy o tym, że podejmuje drugą pracę u innego pracodawcy. Pracodawca nie może wprowadzić prostego zakazu „pracy gdziekolwiek indziej”, bo byłoby to sprzeczne z art. 26¹ Kodeksu pracy.

Warto jednak sprawdzić umowę o pracę, regulamin pracy, umowę o zakazie konkurencji, zakres obowiązków oraz przepisy szczególne właściwe dla danego zawodu. Inaczej będzie wyglądać sytuacja pracownika biurowego, inaczej członka służby cywilnej, osoby zatrudnionej przy informacjach poufnych, pracownika medycznego, kierowcy, nauczyciela czy pracownika objętego szczególnymi zasadami czasu pracy.

Zakaz konkurencji, poufność i konflikt interesów

Najważniejszym ograniczeniem przy drugiej pracy jest zakaz konkurencji. Zgodnie z art. 101¹ § 1 Kodeksu pracy, w zakresie określonym w odrębnej umowie, pracownik nie może prowadzić działalności konkurencyjnej wobec pracodawcy ani świadczyć pracy na rzecz podmiotu prowadzącego taką działalność.

Zakaz konkurencji powinien wynikać z odrębnej umowy lub wyraźnego postanowienia umownego. Jeżeli pracownik ma taki zakaz, musi sprawdzić, czy drugi pracodawca działa na tym samym rynku, czy oferuje podobne usługi lub produkty oraz czy nowa praca mogłaby naruszać interes obecnego pracodawcy.

Niezależnie od zakazu konkurencji pracownik powinien chronić informacje poufne i tajemnice przedsiębiorstwa. Nie wolno wykorzystywać dokumentów, baz klientów, know-how, cenników, danych technicznych ani informacji organizacyjnych jednego pracodawcy na rzecz drugiego.

Dwie umowy o pracę z tym samym pracodawcą

Zupełnie inaczej ma się kwestia dwóch umów z tym samym pracodawcą. Przepisy nie zawierają prostego zakazu zawarcia dwóch umów o pracę z tym samym pracownikiem, ale orzecznictwo Sądu Najwyższego nakazuje traktować takie rozwiązanie ostrożnie.

Zasadą jest jeden stosunek pracy między tymi samymi stronami. Druga umowa z tym samym pracodawcą może być uzasadniona przede wszystkim wtedy, gdy dotyczy innego rodzaju pracy, na przykład pracownik jest zatrudniony jako księgowy, a dodatkowo wykonuje odrębne obowiązki jako instruktor szkolenia wewnętrznego. Nie powinna natomiast służyć temu, aby rozdzielić tę samą pracę na dwa dokumenty i uniknąć rozliczania godzin nadliczbowych.

Jeżeli druga umowa obejmuje ten sam rodzaj obowiązków, te same zadania lub faktycznie przedłuża zwykły czas pracy, pracownik może twierdzić, że strony łączył jeden stosunek pracy, a dodatkowe godziny powinny zostać rozliczone jako nadgodziny. Ryzyko dotyczy zwłaszcza sytuacji, gdy nazwa stanowiska jest inna, ale rzeczywiste czynności są takie same.

Jaka dodatkowa umowa jest możliwa?

Drugą pracę można wykonywać na podstawie umowy o pracę, umowy-zlecenia, umowy o dzieło, kontraktu B2B albo innej dopuszczalnej podstawy prawnej. Wybór formy zależy od tego, jak praca będzie faktycznie wykonywana.

Jeżeli druga praca ma cechy stosunku pracy, czyli jest wykonywana osobiście, pod kierownictwem, w miejscu i czasie wyznaczonym przez zatrudniającego oraz za wynagrodzeniem, sama nazwa umowy cywilnoprawnej nie rozstrzyga sprawy. W takim przypadku może pojawić się ryzyko ustalenia istnienia stosunku pracy.

Przy umowie-zleceniu lub B2B trzeba dodatkowo sprawdzić składki, podatki, odpowiedzialność za wykonanie usług, zakaz konkurencji oraz to, czy wykonywanie dodatkowej pracy nie narusza obowiązków wobec podstawowego pracodawcy.

Składki ZUS, podatki, urlop i badania lekarskie

Jeżeli pracownik ma kilka równoległych umów o pracę, każda z nich stanowi tytuł do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych i zdrowotnych. Każdy pracodawca rozlicza składki i zaliczki podatkowe od wynagrodzenia wypłacanego z własnej umowy. Przy dwóch wynagrodzeniach warto także prawidłowo ustalić zasady stosowania oświadczeń podatkowych, aby uniknąć niedopłaty podatku w rozliczeniu rocznym.

Uprawnienia pracownicze, takie jak urlop wypoczynkowy, wynagrodzenie chorobowe, szkolenie BHP, badania lekarskie czy informacje o warunkach zatrudnienia, co do zasady są oceniane odrębnie w każdym stosunku pracy. Urlop udzielony przez jednego pracodawcę nie oznacza automatycznie urlopu u drugiego.

Przepisy szczególne i pracownicy z niepełnosprawnością

Niektóre grupy pracowników podlegają dodatkowym ograniczeniom lub szczególnym normom czasu pracy. Dotyczy to między innymi osób z niepełnosprawnością, kierowców, pracowników medycznych, służb mundurowych, urzędników oraz pracowników objętych branżowymi regulacjami.

W przypadku osób z niepełnosprawnością trzeba uwzględnić ustawę o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych. Zasadą jest limit 8 godzin na dobę i 40 godzin tygodniowo, a przy znacznym lub umiarkowanym stopniu niepełnosprawności 7 godzin na dobę i 35 godzin tygodniowo, z dodatkowymi ograniczeniami dotyczącymi pracy w porze nocnej i godzin nadliczbowych oraz wyjątkami wynikającymi z ustawy.

Podsumowanie

Można mieć dwie umowy o pracę na pełny etat u różnych pracodawców. Kluczowe jest to, aby godziny pracy nie kolidowały, a druga praca nie naruszała zakazu konkurencji, poufności ani przepisów szczególnych. Przy dwóch umowach z tym samym pracodawcą trzeba zachować większą ostrożność, bo taka konstrukcja jest akceptowana przede wszystkim przy rzeczywiście odmiennych rodzajach pracy.

Jeżeli sprawa dotyczy szczególnych norm czasu pracy, warto osobno sprawdzić dwa zatrudnienia osoby niepełnosprawnej, ponieważ w takiej sytuacji ogólne zasady mogą nie wystarczyć do prawidłowej oceny ryzyka.

FAQ

Źródła

• Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy, w szczególności art. 26¹, art. 101¹, art. 129, art. 131, art. 132 i art. 133: Internetowy System Aktów Prawnych.
• Państwowa Inspekcja Pracy, wyjaśnienia dotyczące norm czasu pracy: Czas pracy.
• Ustawa z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, art. 15: tekst ustawy.
• Orzecznictwo Sądu Najwyższego dotyczące dwóch stosunków pracy z tym samym pracodawcą, m.in. wyrok z 13 marca 1997 r., I PKN 43/97, oraz wyrok z 14 lutego 2002 r., I PKN 876/00.