Odszkodowanie od banku za błędnie pobrane raty kredytu

Błąd banku przy pobieraniu rat kredytu

W opisanej sytuacji podstawowe znaczenie ma treść umowy kredytu oraz harmonogram spłat. Zgodnie z art. 69 ust. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Prawo bankowe przez umowę kredytu bank zobowiązuje się oddać kredytobiorcy do dyspozycji określoną kwotę środków pieniężnych na oznaczony czas i cel, a kredytobiorca zobowiązuje się do korzystania z niej na warunkach określonych w umowie, zwrotu wykorzystanego kredytu wraz z odsetkami w oznaczonych terminach oraz zapłaty prowizji, jeżeli została przewidziana.

Jeżeli bank pobierał z rachunku kwoty wyższe niż wynikało to z umowy, aneksu albo prawidłowo ustalonego harmonogramu, można traktować to jako nienależyte wykonanie zobowiązania. Art. 354 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny nakazuje dłużnikowi wykonać zobowiązanie zgodnie z jego treścią, celem społeczno-gospodarczym, zasadami współżycia społecznego oraz ustalonymi zwyczajami. Bank, jako profesjonalista, ma dodatkowo obowiązek dochowania podwyższonej staranności wynikającej z zawodowego charakteru działalności, o czym stanowi art. 355 § 2 Kodeksu cywilnego.

W praktyce pierwszym roszczeniem klienta jest żądanie prawidłowego rozliczenia nadpłaty. Jeżeli bank zaliczył nadpłacone kwoty na ostatnią ratę, trzeba sprawdzić, czy rozliczenie rzeczywiście obejmuje całą nadpłatę, odsetki kredytowe, prowizje, ewentualne opłaty oraz okres, w którym klient był pozbawiony środków.

Czego można żądać od banku?

Zakres roszczeń zależy od dokumentów i od tego, czy poza samą nadpłatą powstała jeszcze inna, możliwa do udowodnienia szkoda. W typowej sprawie można rozważyć następujące żądania:

Jeżeli bank przyznał błąd i nie pobrał ostatniej raty, nie oznacza to automatycznie, że sprawa jest całkowicie zamknięta. Trzeba sprawdzić, czy takie rozliczenie odpowiada pełnej wysokości nadpłaty. Jeżeli przez kilka miesięcy bank pobierał po 2000 zł za dużo, należy zsumować wszystkie nadpłaty i porównać tę kwotę z wartością ostatniej raty oraz sposobem jej rozliczenia.

Odszkodowanie od banku a sama utrata zdolności kredytowej

Odpowiedzialność odszkodowawcza banku może wynikać z art. 471 Kodeksu cywilnego. Przepis ten stanowi, że dłużnik jest obowiązany do naprawienia szkody wynikłej z niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania, chyba że niewykonanie albo nienależyte wykonanie jest następstwem okoliczności, za które dłużnik nie ponosi odpowiedzialności. W sprawie przeciwko bankowi klient powinien wykazać przede wszystkim szkodę, jej wysokość oraz związek przyczynowy, o którym mowa w art. 361 § 1 Kodeksu cywilnego.

Sama informacja, że przez niższy stan konta klient miał niższą zdolność kredytową, może być niewystarczająca. Szkodą może być natomiast np. odmowa udzielenia konkretnego kredytu, konieczność skorzystania z droższego finansowania, utrata udokumentowanej transakcji albo naliczenie dodatkowych kosztów przez inny podmiot. Zgodnie z art. 361 § 2 Kodeksu cywilnego naprawienie szkody obejmuje straty, które poszkodowany poniósł, oraz korzyści, które mógłby osiągnąć, gdyby szkody mu nie wyrządzono.

Jeżeli klient jedynie potencjalnie mógł mieć problem z uzyskaniem kredytu, ale nie złożył wniosku, nie otrzymał decyzji odmownej i nie poniósł wymiernych kosztów, dochodzenie odszkodowania będzie trudne. Inaczej wygląda sytuacja, gdy klient dysponuje decyzją odmowną, korespondencją z bankiem lub pośrednikiem kredytowym, wyliczeniem utraconej korzyści albo dokumentami potwierdzającymi, że musiał skorzystać z droższego kredytu.

Odsetki od kwot nienależnie pobranych przez bank

Odsetki trzeba odróżnić od odszkodowania. Jeżeli bank bezpodstawnie pobrał środki i nie zwrócił ich w terminie, klient może żądać odsetek za opóźnienie na podstawie art. 481 § 1 Kodeksu cywilnego. Wysokość odsetek ustawowych za opóźnienie określa art. 481 § 2 Kodeksu cywilnego, chyba że strony w umowie przewidziały inne, dopuszczalne prawem odsetki.

W wielu sprawach termin naliczania odsetek zależy od tego, kiedy bank powinien zwrócić środki. Jeżeli umowa albo regulamin przewidują konkretny termin rozliczenia reklamacji lub korekty, należy go zastosować. Jeżeli takiego terminu nie ma, znaczenie ma art. 455 Kodeksu cywilnego, zgodnie z którym świadczenie powinno być spełnione niezwłocznie po wezwaniu dłużnika do wykonania. Dlatego w reklamacji warto jednoznacznie wezwać bank do zwrotu określonej kwoty wraz z odsetkami.

Jeżeli środki znajdowały się na oprocentowanym rachunku, można dodatkowo wykazywać, że przez nieprawidłowe pobrania klient utracił konkretne oprocentowanie. Takie roszczenie wymaga jednak wyliczenia i dokumentów potwierdzających warunki rachunku.

Jak złożyć reklamację do banku?

Reklamację dotyczącą błędnie pobranych rat należy złożyć w sposób pozwalający zachować dowód jej wniesienia. Art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 5 sierpnia 2015 r. o rozpatrywaniu reklamacji przez podmioty rynku finansowego, o Rzeczniku Finansowym i o Funduszu Edukacji Finansowej przewiduje możliwość złożenia reklamacji w jednostce podmiotu rynku finansowego, przesyłką pocztową, ustnie, telefonicznie albo elektronicznie, jeżeli bank udostępnia taką formę.

Zgodnie z art. 6 ust. 1 tej ustawy bank powinien udzielić odpowiedzi bez zbędnej zwłoki, nie później niż w terminie 30 dni od otrzymania reklamacji. W szczególnie skomplikowanych przypadkach termin może zostać wydłużony, ale art. 7 tej ustawy wymaga, aby bank wyjaśnił przyczynę opóźnienia, wskazał okoliczności wymagające ustalenia i podał przewidywany termin odpowiedzi. Maksymalny termin odpowiedzi nie może przekroczyć 60 dni od otrzymania reklamacji. Art. 8 tej ustawy przewiduje, że niedotrzymanie terminu powoduje uznanie reklamacji za rozpatrzoną zgodnie z wolą klienta.

W reklamacji warto wskazać:

• numer umowy kredytu i rachunku, z którego pobierano raty,
• miesiące, w których bank pobrał zawyżone kwoty,
• prawidłową wysokość rat według umowy lub harmonogramu,
• wysokość nadpłaty oraz sposób jej wyliczenia,
• żądanie zwrotu nadpłaty albo korekty rozliczenia,
• żądanie odsetek za opóźnienie, jeżeli bank nie zwrócił środków terminowo,
• opis szkody dodatkowej, jeżeli klient dochodzi odszkodowania.

Jak udowodnić szkodę w sporze z bankiem?

W procesie cywilnym ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne. Wynika to z art. 6 Kodeksu cywilnego. Oznacza to, że klient musi przedstawić dowody potwierdzające nie tylko błąd banku, ale także wysokość roszczenia.

Przydatne dowody to przede wszystkim:

• umowa kredytu, aneksy i regulamin,
• harmonogram spłat obowiązujący w okresie pobierania zawyżonych rat,
• historia rachunku pokazująca rzeczywiste obciążenia,
• korespondencja z bankiem i odpowiedź na reklamację,
• wyliczenie nadpłaty i odsetek,
• dokumenty potwierdzające szkodę dodatkową, np. decyzja odmowna w sprawie kredytu, umowa droższego finansowania lub faktury za koszty poniesione przez błąd banku.

Jeżeli spór dotyczy także ważności lub treści ustaleń między stronami, znaczenie może mieć forma i dowody zawarcia umowy. W praktyce pomocne może być omówienie, kiedy umowa na kartce papieru jest wystarczająca do wykazania zobowiązania.

Czy można odstąpić od umowy kredytu z powodu błędu banku?

W opisanym przypadku podstawowym roszczeniem jest rozliczenie nadpłaty, odsetki i ewentualne odszkodowanie. Sam błąd w pobraniu raty nie zawsze daje podstawę do zakończenia umowy. Możliwość wypowiedzenia, odstąpienia albo innego zakończenia umowy zależy od rodzaju kredytu, statusu klienta oraz postanowień umowy.

W sprawach konsumenckich mogą mieć znaczenie przepisy szczególne, np. ustawa z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim, ale tylko wtedy, gdy dana umowa mieści się w jej zakresie. Jeżeli problem dotyczy szerszego sporu umownego, warto odróżnić roszczenia odszkodowawcze od instytucji takiej jak odstąpienie od umowy.

Przedawnienie roszczeń wobec banku

Przedawnienie zależy od rodzaju roszczenia i statusu klienta. Zgodnie z art. 118 Kodeksu cywilnego, jeżeli przepis szczególny nie stanowi inaczej, podstawowy termin przedawnienia wynosi 6 lat, a dla roszczeń o świadczenia okresowe oraz roszczeń związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej 3 lata. Koniec terminu przedawnienia przypada co do zasady na ostatni dzień roku kalendarzowego, chyba że termin przedawnienia jest krótszy niż 2 lata.

Jeżeli kredyt był związany z działalnością gospodarczą klienta, bank może podnosić 3-letni termin przedawnienia. Roszczenia o odsetki, jako świadczenia okresowe, również co do zasady przedawniają się z upływem 3 lat. Dlatego nie warto zwlekać z reklamacją i wezwaniem do zapłaty.

FAQ

Podsumowanie

Błąd banku polegający na pobieraniu zawyżonych rat może uzasadniać roszczenie o zwrot nadpłaty, korektę rozliczenia oraz odsetki. Odszkodowanie ponad te kwoty jest możliwe, ale wymaga wykazania realnej szkody i związku przyczynowego z działaniem banku. Najważniejsze jest zebranie dokumentów, precyzyjne wyliczenie roszczeń i złożenie reklamacji w sposób pozwalający udowodnić jej treść oraz datę doręczenia.

Źródła

• Art. 354 § 1, art. 355 § 1-2, art. 361 § 1-2, art. 405, art. 410 § 1-2, art. 455, art. 471, art. 481 § 1-2 oraz art. 118 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny: ISAP.
• Art. 69 ust. 1-2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Prawo bankowe: ISAP.
• Art. 3 ust. 1, art. 6 ust. 1, art. 7 oraz art. 8 ustawy z dnia 5 sierpnia 2015 r. o rozpatrywaniu reklamacji przez podmioty rynku finansowego, o Rzeczniku Finansowym i o Funduszu Edukacji Finansowej: ISAP.