Wezwanie do spełnienia świadczenia – jak skutecznie dochodzić wykonania umowy

Kiedy wezwanie do spełnienia świadczenia ma sens?

Prawidłowe wezwanie do wykonania umowy powinno precyzyjnie wskazywać niewykonany obowiązek, wyznaczać odpowiedni termin i zapowiadać dalsze kroki po jego bezskutecznym upływie. Wezwanie do spełnienia świadczenia stosuje się wtedy, gdy druga strona umowy nie wykonuje swojego obowiązku, wykonuje go wadliwie albo opóźnia się z jego realizacją. W praktyce dotyczy to nie tylko zapłaty pieniędzy, ale też wydania rzeczy, wykonania usługi, usunięcia wad czy zwrotu powierzonych przedmiotów.

W opisanej sytuacji chodzi o umowę dotyczącą naprawy telefonu i obowiązek wydania rzeczy po naprawie albo zwrotu telefonu, jeżeli usługa nie została wykonana. Sam fakt, że zamówienie było składane przez Internet, nie oznacza jeszcze, że mamy do czynienia z usługą świadczoną drogą elektroniczną w rozumieniu ustawy. Naprawa sprzętu jest zwykłą usługą wykonywaną na podstawie przepisów prawa cywilnego, a sposób zawarcia umowy przez Internet nie zmienia charakteru samego świadczenia.

Podstawą jest tu zasada wykonania zobowiązania zgodnie z jego treścią. Zgodnie z art. 354 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny dłużnik powinien wykonać zobowiązanie zgodnie z jego treścią i w sposób odpowiadający jego celowi społeczno-gospodarczemu oraz zasadom współżycia społecznego, a jeżeli istnieją w tym zakresie ustalone zwyczaje – także w sposób odpowiadający tym zwyczajom.

Termin wykonania świadczenia i znaczenie wezwania

Jeżeli termin wykonania usługi albo wydania rzeczy był ustalony w umowie, regulaminie lub korespondencji, po jego upływie można wezwać kontrahenta do niezwłocznego wykonania obowiązku. Jeżeli termin nie został oznaczony, zastosowanie ma art. 455 Kodeksu cywilnego, zgodnie z którym świadczenie powinno być spełnione niezwłocznie po wezwaniu dłużnika do wykonania.

W praktyce wezwanie porządkuje sytuację dowodową. Pokazuje, czego dokładnie żąda wierzyciel, od kiedy liczy termin, i że dał drugiej stronie realną szansę na dobrowolne wykonanie umowy. To ma znaczenie także później, jeżeli sprawa trafi do sądu.

W sprawach pieniężnych opóźnienie ma jeszcze jeden skutek: od chwili wymagalności można żądać odsetek ustawowych za opóźnienie na podstawie art. 481 § 1 i § 2 Kodeksu cywilnego. W sprawie o wydanie rzeczy lub wykonanie usługi zamiast zapłaty znaczenie ma przede wszystkim możliwość dochodzenia wykonania zobowiązania, odszkodowania albo odstąpienia od umowy – zależnie od konkretnego stanu faktycznego.

Co powinno zawierać wezwanie do spełnienia świadczenia?

Dobre wezwanie nie musi być skomplikowane, ale powinno być konkretne. Najlepiej zamieścić w nim:

• dane wierzyciela i dłużnika,
• datę i miejsce sporządzenia pisma,
• opis zawartej umowy i datę jej zawarcia,
• wskazanie, na czym polega niewykonanie albo nienależyte wykonanie zobowiązania,
• precyzyjne żądanie, np. wydania telefonu, wykonania naprawy albo zwrotu telefonu w stanie niepogorszonym,
• dodatkowy termin na wykonanie obowiązku,
• zapowiedź dalszych kroków prawnych, jeżeli termin upłynie bezskutecznie,
• własnoręczny podpis.

Jeżeli dysponuje Pani dowodami, warto je wymienić w treści: potwierdzenie nadania przesyłki, potwierdzenie odbioru, korespondencję e-mail, numer zlecenia, regulamin serwisu czy potwierdzenie płatności.

Najbezpieczniej wysłać wezwanie listem poleconym za potwierdzeniem nadania, a dodatkowo – jeśli to możliwe – e-mailem. Nie chodzi tylko o doręczenie, ale też o późniejsze wykazanie przed sądem, że dłużnik został prawidłowo wezwany.

Jak sformułować żądanie w sprawie naprawy telefonu?

W podobnej sprawie należy unikać ogólników. Lepiej sformułować żądanie alternatywnie i jasno wskazać oczekiwany skutek. Przykładowo można zażądać:

• wydania telefonu po wykonaniu naprawy w terminie 7 dni od doręczenia wezwania, albo
• zwrotu telefonu bez dokonania naprawy w terminie 7 dni od doręczenia wezwania, albo
• zwrotu zapłaconej kwoty i wydania telefonu, jeżeli przedsiębiorca pobrał już wynagrodzenie, a usługi nie wykonał.

To, które żądanie będzie właściwe, zależy od treści umowy, od tego, czy zapłata została już dokonana, czy naprawa została choć częściowo wykonana, oraz czy dalsze wykonywanie umowy ma jeszcze dla Pani sens.

Wykonanie umowy czy odszkodowanie?

Co do zasady wierzyciel może domagać się wykonania zobowiązania zgodnie z umową. Dopiero gdy umowa nie została wykonana albo została wykonana wadliwie, pojawia się możliwość dochodzenia naprawienia szkody.

Podstawowym przepisem jest art. 471 Kodeksu cywilnego. Zgodnie z nim dłużnik obowiązany jest do naprawienia szkody wynikłej z niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania, chyba że to niewykonanie albo nienależyte wykonanie jest następstwem okoliczności, za które dłużnik odpowiedzialności nie ponosi.

W praktyce odszkodowanie może obejmować tylko szkodę pozostającą w normalnym związku przyczynowym z naruszeniem umowy, zgodnie z art. 361 § 1 i § 2 Kodeksu cywilnego. Trzeba więc wykazać:

• istnienie umowy,
• niewykonanie albo nienależyte wykonanie,
• powstanie szkody,
• związek przyczynowy między naruszeniem a szkodą.

Nie w każdej sprawie od razu warto przechodzić na roszczenie odszkodowawcze. Jeżeli najważniejsze jest odzyskanie telefonu, pierwszym żądaniem powinno być jego wydanie. Jeżeli jednak telefon zaginął, został uszkodzony albo przedsiębiorca faktycznie nie ma zamiaru go zwrócić, znaczenie zyskuje roszczenie o zapłatę odpowiadającą wartości szkody.

Zwłoka, opóźnienie i skutki dla wierzyciela

W codziennej praktyce często mówi się o „zwłoce”, ale prawnie trzeba odróżnić zwykłe opóźnienie od zwłoki zawinionej przez dłużnika. W wielu sprawach cywilnych wierzyciel nie musi jednak rozstrzygać tego już na etapie wezwania. Wystarczy wykazać, że termin minął, a świadczenie nie zostało spełnione.

Jeżeli z powodu opóźnienia świadczenie utraciło dla wierzyciela znaczenie, mogą pojawić się dalej idące uprawnienia, w tym odstąpienie od umowy na zasadach wynikających z jej treści albo z przepisów szczególnych. Przy umowach wzajemnych istotny jest art. 491 § 1 Kodeksu cywilnego, który pozwala wyznaczyć odpowiedni dodatkowy termin z zagrożeniem odstąpienia od umowy, jeżeli jedna ze stron dopuszcza się zwłoki w wykonaniu zobowiązania.

Jeżeli więc naprawa telefonu miała zostać wykonana w konkretnym terminie, a dalsze oczekiwanie nie ma już dla Pani sensu, można w wezwaniu wyznaczyć dodatkowy termin i zastrzec, że po jego bezskutecznym upływie odstąpi Pani od umowy oraz zażąda zwrotu telefonu i naprawienia szkody. Skuteczność takiego kroku zawsze zależy jednak od treści konkretnej umowy i okoliczności sprawy.

Co zrobić, gdy przedsiębiorca przetrzymuje rzecz?

Jeżeli oddana do naprawy rzecz nie jest zwracana, należy równolegle myśleć o dwóch płaszczyznach: cywilnej i ewentualnie karnej.

Po pierwsze, po stronie cywilnej można żądać wydania rzeczy, ewentualnie odszkodowania za jej utratę lub uszkodzenie. Po drugie, jeżeli okoliczności wskazują, że od początku chodziło o wyłudzenie albo bezprawne zatrzymanie rzeczy, można rozważyć złożenie zawiadomienia o podejrzeniu popełnienia przestępstwa. Nie należy jednak automatycznie zakładać oszustwa z art. 286 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny tylko dlatego, że przedsiębiorca nie odpowiada na kontakt. Dla odpowiedzialności karnej trzeba wykazać ustawowe znamiona czynu, w szczególności zamiar wprowadzenia w błąd w celu osiągnięcia korzyści majątkowej.

W części spraw bardziej adekwatna może być kwalifikacja dotycząca przywłaszczenia rzeczy ruchomej, ale to również zależy od faktów i oceny organów ścigania. Dlatego w piśmie do przedsiębiorcy lepiej zapowiadać „skierowanie sprawy na drogę cywilną oraz rozważenie zawiadomienia organów ścigania”, zamiast przesądzać, że doszło do konkretnego przestępstwa.

Co po bezskutecznym wezwaniu?

Jeżeli wezwanie nie przyniesie skutku, kolejnym krokiem może być:

1. pozew o wydanie rzeczy,
2. pozew o zapłatę odszkodowania lub zwrot ceny,
3. odstąpienie od umowy, jeżeli są do tego podstawy,
4. zawiadomienie organów ścigania, jeżeli okoliczności wskazują na czyn zabroniony.

W sprawie cywilnej ogromne znaczenie mają dowody. Należy zachować potwierdzenia nadania, zrzuty ekranu strony internetowej, regulamin, korespondencję, potwierdzenie płatności i wszelkie informacje o numerze przesyłki oraz numerze zlecenia.

Warto pamiętać, że co do zasady roszczenia majątkowe ulegają przedawnieniu. Zgodnie z art. 118 Kodeksu cywilnego podstawowy termin przedawnienia wynosi 6 lat, a dla roszczeń związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej oraz roszczeń o świadczenia okresowe – 3 lata. W konkretnej sprawie termin trzeba jednak ustalać z uwzględnieniem rodzaju roszczenia i momentu jego wymagalności.

Praktyczny schemat działania

FAQ

Czy wezwanie do spełnienia świadczenia musi być wysłane listem poleconym?

Przepisy co do zasady nie wymagają zawsze listu poleconego, ale to najbezpieczniejsza forma. Daje dowód nadania i ułatwia wykazanie, że dłużnik został wezwany.

Ile dni dać na wykonanie świadczenia?

To zależy od rodzaju sprawy. W prostych przypadkach zwykle daje się 7 albo 14 dni. Termin powinien być realny i adekwatny do żądania.

Czy po wezwaniu mogę od razu iść do sądu?

Tak, jeżeli roszczenie jest wymagalne. Wezwanie nie zawsze jest formalnym warunkiem pozwu, ale zazwyczaj warto je wysłać dla celów dowodowych i praktycznych.

Czy brak kontaktu ze strony firmy oznacza oszustwo?

Nie zawsze. Może wskazywać na poważny problem, ale odpowiedzialność karna wymaga spełnienia ustawowych znamion czynu zabronionego. Dlatego potrzebna jest ostrożna ocena konkretnego stanu faktycznego.

Czy mogę żądać jednocześnie wydania rzeczy i odszkodowania?

W pewnych sytuacjach tak, zwłaszcza gdy samo opóźnienie spowodowało dodatkową szkodę. Zakres roszczeń zależy jednak od tego, co dokładnie się stało i co da się udowodnić.

Źródła

• art. 354 § 1, art. 361 § 1 i § 2, art. 455, art. 471, art. 481 § 1 i § 2, art. 491 § 1, art. 118 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny,
• art. 286 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny,
• wyrok Sądu Najwyższego z 30 stycznia 2009 r., II CSK 435/08.