Podatek od wpłat na konto wnuka

Wpłaty dziadków na konto wnuka - czy to darowizna?

Jeżeli dziadkowie przelewają pieniądze wnukowi bez obowiązku ich zwrotu, najczęściej mamy do czynienia z darowizną w rozumieniu art. 888 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny. Zgodnie z tym przepisem przez umowę darowizny darczyńca zobowiązuje się do bezpłatnego świadczenia na rzecz obdarowanego kosztem swojego majątku.

Dla podatku kluczowe jest ustalenie, kiedy wnuk faktycznie nabył pieniądze. Zgodnie z art. 6 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn przy darowiźnie obowiązek podatkowy powstaje z chwilą złożenia przez darczyńcę oświadczenia w formie aktu notarialnego, a jeżeli umowę zawarto bez tej formy - z chwilą spełnienia przyrzeczonego świadczenia. Przy darowiźnie pieniężnej spełnieniem świadczenia jest co do zasady wpływ środków na rachunek obdarowanego.

Inaczej należy ocenić sytuację, gdy rachunek nie należał do wnuka, lecz do dziadków, a był jedynie potocznie nazywany kontem dla wnuka. Wtedy samo odkładanie pieniędzy przez dziadków na własnym rachunku nie musi jeszcze oznaczać darowizny na rzecz wnuka. Darowizna może powstać dopiero wtedy, gdy pieniądze zostały przeniesione na rachunek wnuka albo gdy wnuk uzyskał realną możliwość dysponowania nimi. W praktyce trzeba sprawdzić umowę rachunku bankowego, historię przelewów, pełnomocnictwa oraz to, kto był posiadaczem rachunku.

Jeżeli pieniądze wpłacali oboje dziadkowie, należy rozważyć, czy darczyńcą była jedna osoba, czy dwie osoby. W podatku od spadków i darowizn limity i obowiązek zgłoszenia ocenia się odrębnie względem każdego darczyńcy. Ma to znaczenie zwłaszcza przy regularnych wpłatach i przy ustalaniu, czy przekroczono kwotę wolną z art. 9 ust. 1 pkt 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn.

Zwolnienie z podatku dla wnuka - warunki z art. 4a

Wnuk należy do tzw. najbliższej rodziny w rozumieniu art. 4a ust. 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn, ponieważ jest zstępnym darczyńcy. Przepis ten obejmuje małżonka, zstępnych, wstępnych, pasierba, rodzeństwo, ojczyma i macochę. Darowizna od dziadków dla wnuka może więc być zwolniona z podatku w całości, niezależnie od kwoty, ale tylko po spełnieniu ustawowych warunków.

Po pierwsze, zgodnie z art. 4a ust. 1 pkt 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn, nabycie trzeba zgłosić właściwemu naczelnikowi urzędu skarbowego w terminie 6 miesięcy od dnia powstania obowiązku podatkowego. W praktyce służy do tego formularz SD-Z2.

Po drugie, jeżeli przedmiotem darowizny są środki pieniężne, a wartość majątku nabytego od tej samej osoby przekracza kwotę z art. 9 ust. 1 pkt 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn, trzeba udokumentować otrzymanie pieniędzy dowodem przekazania na rachunek płatniczy nabywcy, na jego inny rachunek w banku lub w spółdzielczej kasie oszczędnościowo-kredytowej albo przekazem pocztowym. Wynika to z art. 4a ust. 1 pkt 2 tej ustawy.

W przypadku przelewów bankowych dowodem są przede wszystkim potwierdzenia przelewów oraz historia rachunku. Tytuł przelewu typu "prezent od dziadków" pomaga wykazać charakter świadczenia, ale nie zastępuje zgłoszenia SD-Z2, jeżeli zgłoszenie jest wymagane.

Aktualne limity i skala podatku

Od 1 lipca 2023 r. kwota wolna dla osób z I grupy podatkowej wynosi 36 120 zł. Wynika to z art. 9 ust. 1 pkt 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn. Wnuk wobec dziadków należy do I grupy podatkowej na podstawie art. 14 ust. 3 pkt 1 tej ustawy, ale jednocześnie może korzystać z pełnego zwolnienia dla najbliższej rodziny z art. 4a ust. 1, jeżeli spełni warunki zgłoszenia i udokumentowania darowizny.

Przy darowiznach powtarzających się stosuje się art. 9 ust. 2 ustawy o podatku od spadków i darowizn. Jeżeli nabycie od tej samej osoby następuje więcej niż jeden raz, do wartości ostatnio nabytych rzeczy i praw dolicza się wartość rzeczy i praw nabytych od tej osoby lub po tej samej osobie w okresie 5 lat poprzedzających rok, w którym nastąpiło ostatnie nabycie. Oznacza to, że przy regularnych przelewach trzeba sumować darowizny od tego samego dziadka lub tej samej babci według zasad z tego przepisu.

Jeżeli zwolnienie z art. 4a nie przysługuje, podatek dla I grupy podatkowej oblicza się według skali z art. 15 ust. 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn. Dla I grupy skala wynosi: do 11 833 zł - 3%, powyżej 11 833 zł do 23 665 zł - 355 zł i 5% od nadwyżki ponad 11 833 zł, a powyżej 23 665 zł - 946 zł 60 gr i 7% od nadwyżki ponad 23 665 zł. Skala dotyczy nadwyżki ponad kwotę wolną, a nie całej darowizny.

Czy małoletni wnuk musi zgłosić darowiznę?

Jeżeli obdarowany wnuk był małoletni, obowiązki formalne w praktyce wykonują jego przedstawiciele ustawowi, czyli zwykle rodzice. Wynika to z art. 98 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy, zgodnie z którym rodzice są przedstawicielami ustawowymi dziecka pozostającego pod ich władzą rodzicielską.

Rodzice sprawują także zarząd majątkiem dziecka z należytą starannością, co wynika z art. 101 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Jeżeli więc darowizny były dokonywane na rachunek należący do małoletniego wnuka, a rodzice wiedzieli o wpłatach, urząd skarbowy może uznać, że zgłoszenie powinno zostać złożone w terminie przez rodziców jako przedstawicieli ustawowych dziecka.

Sama okoliczność, że wnuk był małoletni, nie zawsze wystarczy do zachowania zwolnienia po terminie. Znaczenie mają konkretne fakty: kto był właścicielem rachunku, kto miał dostęp do konta, czy rodzice wiedzieli o przelewach, czy wnuk był informowany o darowiznach i kiedy uzyskał realną możliwość dysponowania pieniędzmi.

Spóźnione SD-Z2 - czy można uratować zwolnienie?

Co do zasady termin 6 miesięcy z art. 4a ust. 1 pkt 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn jest terminem prawa materialnego. Jego przekroczenie powoduje utratę zwolnienia. W takiej sytuacji, zgodnie z art. 4a ust. 3 tej ustawy, nabycie podlega opodatkowaniu na zasadach przewidzianych dla I grupy podatkowej.

Wyjątek przewiduje art. 4a ust. 2 ustawy o podatku od spadków i darowizn. Jeżeli nabywca dowiedział się o nabyciu własności rzeczy lub praw majątkowych po upływie terminu do zgłoszenia, zwolnienie można zastosować, gdy zgłosi nabycie naczelnikowi urzędu skarbowego nie później niż w terminie 6 miesięcy od dnia, w którym dowiedział się o nabyciu, oraz uprawdopodobni fakt późniejszego powzięcia wiadomości.

Ten wyjątek ma charakter szczególny i nie powinien być traktowany jako sposób na dowolne naprawienie spóźnienia. W przypadku rachunku bankowego urząd skarbowy może badać, czy wnuk rzeczywiście nie wiedział o nabyciu pieniędzy, czy tylko nie wiedział o obowiązku podatkowym. Brak wiedzy o przepisach podatkowych nie jest tym samym co późniejsze dowiedzenie się o darowiźnie.

Przedawnienie i ryzyko 20% podatku

W podatku od spadków i darowizn zobowiązanie podatkowe co do zasady powstaje przez doręczenie decyzji ustalającej wysokość podatku. Wynika to z art. 21 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa. Jeżeli podatnik nie złożył wymaganej deklaracji, zastosowanie może mieć art. 68 § 2 pkt 1 Ordynacji podatkowej, zgodnie z którym zobowiązanie nie powstaje, jeżeli decyzja ustalająca została doręczona po upływie 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym powstał obowiązek podatkowy.

Trzeba jednak uważać na art. 6 ust. 4 ustawy o podatku od spadków i darowizn. Jeżeli nabycie nie zostało zgłoszone do opodatkowania, obowiązek podatkowy może powstać z chwilą powołania się przez podatnika przed organem podatkowym na fakt nabycia. W praktyce może to nastąpić np. wtedy, gdy wnuk podczas kontroli wyjaśnia źródło pieniędzy i wskazuje, że były to darowizny od dziadków.

Dodatkowo art. 15 ust. 4 ustawy o podatku od spadków i darowizn przewiduje 20% stawkę podatku, jeżeli obowiązek podatkowy powstał wskutek powołania się podatnika przed organem podatkowym na darowiznę w toku czynności sprawdzających, postępowania podatkowego, kontroli podatkowej lub kontroli celno-skarbowej, a należny podatek od tej darowizny nie został zapłacony.

Dlatego bierne czekanie na przedawnienie może być ryzykowne. Jeżeli w przyszłości urząd skarbowy zapyta o źródło środków, powołanie się na niezgłoszone darowizny może wywołać nowe skutki podatkowe.

Jak uporządkować wpłaty dziadków na konto wnuka?

W pierwszej kolejności należy ustalić, czy środki trafiały na rachunek wnuka, rachunek rodziców, wspólny rachunek czy rachunek dziadków. Następnie trzeba przygotować zestawienie wpłat: data, kwota, darczyńca, tytuł przelewu, numer rachunku oraz suma od każdego darczyńcy według zasad z art. 9 ust. 2 ustawy o podatku od spadków i darowizn.

Jeżeli zgłoszenie SD-Z2 nadal jest możliwe, należy złożyć je do naczelnika urzędu skarbowego właściwego według miejsca zamieszkania obdarowanego. Jeżeli termin minął, trzeba ocenić, czy istnieją podstawy do zastosowania art. 4a ust. 2 ustawy o podatku od spadków i darowizn, czyli późniejszego dowiedzenia się o nabyciu.

Gdy zwolnienie nie przysługuje, właściwym formularzem jest zwykle SD-3, a podatek ustala urząd skarbowy w decyzji. Warto wtedy przeanalizować przedawnienie według art. 68 Ordynacji podatkowej oraz ryzyko zastosowania art. 6 ust. 4 i art. 15 ust. 4 ustawy o podatku od spadków i darowizn.

FAQ

Podsumowanie

Jeżeli pieniądze były wpłacane na rachunek należący do wnuka, każda wpłata mogła stanowić odrębną darowiznę, a termin na SD-Z2 biegł od daty otrzymania środków. Jeżeli rachunek należał do dziadków, a wnuk dopiero później otrzymał pieniądze lub możliwość dysponowania nimi, moment powstania obowiązku podatkowego może być inny.

Najbezpieczniej jest przeanalizować sprawę na podstawie dokumentów bankowych i dopiero wtedy zdecydować, czy składać SD-Z2, SD-3, wyjaśnienia o późniejszym dowiedzeniu się o nabyciu, czy powoływać się na przedawnienie. Przy wieloletnich wpłatach pochopne wyjaśnienia w urzędzie mogą zwiększyć ryzyko podatkowe, zwłaszcza ze względu na art. 6 ust. 4 i art. 15 ust. 4 ustawy o podatku od spadków i darowizn.

Źródła

• art. 4a ust. 1-4, art. 6 ust. 1 pkt 4 i ust. 4, art. 9 ust. 1 pkt 1 i ust. 2, art. 14 ust. 3 pkt 1, art. 15 ust. 1 i ust. 4 ustawy z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn
• art. 21 § 1 pkt 2 oraz art. 68 § 1-2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa
• art. 888 § 1 i art. 890 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny
• art. 98 § 1 i art. 101 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy
• art. 2 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych