Błędny wpis w BIK z winy banku – jak żądać sprostowania i odszkodowania

Kto odpowiada za błędny wpis w BIK?

Biuro Informacji Kredytowej działa na podstawie art. 105 ust. 4 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Prawo bankowe. Przepis ten pozwala bankom, wspólnie z bankowymi izbami gospodarczymi, tworzyć instytucje upoważnione do gromadzenia, przetwarzania i udostępniania informacji objętych tajemnicą bankową w ustawowo określonym zakresie.

W praktyce oznacza to, że BIK nie tworzy samodzielnie historii zobowiązań kredytowych klienta, lecz przetwarza dane przekazywane przez banki i inne uprawnione instytucje. Dlatego przy błędnym wpisie podstawowym adresatem żądania sprostowania jest bank, który zgłosił dane.

Ma to potwierdzenie także w art. 105 ust. 4i ustawy – Prawo bankowe, zgodnie z którym banki i inne wskazane w tym przepisie instytucje są obowiązane informować instytucję utworzoną na podstawie art. 105 ust. 4 m.in. o całkowitej spłacie zobowiązań, ich wygaśnięciu, stwierdzeniu nieistnienia zobowiązania, korekcie wysokości oraz nowo powstałych zobowiązaniach i ich aktualizacji – w terminie 7 dni od wystąpienia okoliczności uzasadniających przekazanie informacji. Sama instytucja przetwarzająca te dane ma następnie obowiązek wprowadzić je do zbioru w terminie nie dłuższym niż 7 dni od dnia ich otrzymania.

Jeżeli więc bank podał nieprawidłową datę zawarcia umowy, okres kredytowania, datę zakończenia spłaty albo wysokość zadłużenia, to odpowiedzialność za korektę co do zasady obciąża bank.

Co zrobić, gdy dane w BIK są nieprawdziwe?

Najbezpieczniej działać równolegle na dwóch poziomach: zebrać dowody oraz złożyć formalną reklamację do banku. W reklamacji należy dokładnie wskazać, które dane są nieprawdziwe, od kiedy są widoczne i jak powinny brzmieć prawidłowe informacje.

Warto dołączyć kopie umowy kredytowej, harmonogramu spłat, zaświadczenia o saldzie, potwierdzeń przelewów, aneksów lub korespondencji z bankiem. Im bardziej precyzyjnie opisany błąd, tym trudniej bankowi ograniczyć odpowiedź do ogólnego pisma.

Jeżeli problem dotyczy także oceny zdolności kredytowej lub skutków dla innych zobowiązań, dobrze jest zachować również decyzje odmowne innych banków, warunki nowego finansowania albo korespondencję wskazującą, że przyczyną problemu był wpis w BIK.

Podstawa prawna żądania sprostowania danych

Poza przepisami Prawa bankowego znaczenie mają również przepisy o ochronie danych osobowych. Zgodnie z art. 5 ust. 1 lit. d rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 (RODO) dane osobowe muszą być prawidłowe i w razie potrzeby uaktualniane; należy podjąć wszelkie rozsądne działania, aby dane osobowe, które są nieprawidłowe w świetle celów ich przetwarzania, zostały niezwłocznie usunięte lub sprostowane.

Z kolei art. 16 RODO przyznaje osobie, której dane dotyczą, prawo żądania od administratora niezwłocznego sprostowania danych osobowych, które są nieprawidłowe. W zależności od okoliczności administratorem danych będzie bank, a w zakresie własnych operacji przetwarzania również podmiot prowadzący bazę danych.

Jeżeli bank odmawia poprawienia wpisu albo przewleka sprawę, można oprzeć żądanie nie tylko na reklamacji bankowej, ale także wyraźnie na prawie do sprostowania danych z art. 16 RODO.

Ile czasu ma bank na odpowiedź i korektę?

Trzeba odróżnić termin reklamacyjny od terminu aktualizacji danych do BIK.

Jeżeli bank nie odpowie na reklamację w terminie 30 dni i nie wykaże, że sprawa była szczególnie skomplikowana, reklamację uważa się za rozpatrzoną zgodnie z wolą klienta – wynika to z art. 8 ustawy z dnia 5 sierpnia 2015 r. o rozpatrywaniu reklamacji przez podmioty rynku finansowego, o Rzeczniku Finansowym i o Funduszu Edukacji Finansowej.

Czy można żądać odszkodowania od banku?

Tak, ale powodzenie roszczenia zależy od konkretnego stanu faktycznego i od tego, czy uda się wykazać wszystkie przesłanki odpowiedzialności. Najczęściej rozważa się odpowiedzialność deliktową z art. 415 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny, zgodnie z którym kto z winy swej wyrządził drugiemu szkodę, obowiązany jest do jej naprawienia.

W praktyce trzeba wykazać łącznie:

• bezprawne lub zawinione działanie banku, np. przekazanie nieprawdziwych danych,
• powstanie szkody majątkowej,
• normalny związek przyczynowy między błędnym wpisem a szkodą – zgodnie z art. 361 § 1 i § 2 Kodeksu cywilnego.

Szkodą może być np. wyższy koszt kredytu udzielonego na gorszych warunkach, utrata możliwości zawarcia konkretnej umowy, konieczność poniesienia dodatkowych opłat, kosztów zabezpieczenia finansowania albo innych realnych strat. Samo poczucie krzywdy zwykle nie wystarczy do odszkodowania majątkowego.

Jeżeli opisuje Pan sytuację, w której błędny wpis mógł przyczynić się do wypowiedzenia innych kredytów, to dla skutecznego dochodzenia roszczeń kluczowe będzie udowodnienie, że to właśnie ten wpis był rzeczywistą przyczyną decyzji banku. Bez pisemnego uzasadnienia, korespondencji lub innych wiarygodnych dowodów taki związek może być trudny do wykazania.

Czy błędny wpis w BIK może naruszać dobra osobiste?

W określonych przypadkach tak. Podstawą są art. 23 i art. 24 Kodeksu cywilnego. Ochronie podlegają m.in. cześć, dobre imię i godność. Jeżeli nieprawdziwe dane przedstawiają klienta jako nierzetelnego dłużnika, mimo że stan rzeczy był inny, można rozważyć żądanie:

• zaniechania naruszeń,
• usunięcia skutków naruszenia,
• zadośćuczynienia pieniężnego,
• naprawienia szkody majątkowej na zasadach ogólnych.

Podstawę roszczenia o zadośćuczynienie daje dodatkowo art. 448 Kodeksu cywilnego, jeżeli doszło do naruszenia dobra osobistego.

Trzeba jednak zachować ostrożność: nie każdy błędny wpis automatycznie oznacza naruszenie dóbr osobistych. Jeżeli zobowiązanie rzeczywiście istniało, a pomyłka dotyczyła tylko daty zawarcia umowy czy okresu spłaty, sąd będzie oceniał, czy błąd rzeczywiście godził w dobre imię klienta i jak poważne wywołał skutki.

Skarga do UODO i inne możliwości działania

Jeżeli bank nie prostuje danych albo robi to opieszale, można złożyć skargę do Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych. Uprawnienie to wynika z art. 77 ust. 1 RODO. W skardze warto wskazać, że przetwarzane dane są nieprawidłowe w rozumieniu art. 5 ust. 1 lit. d RODO oraz że administrator nie zrealizował prawa do sprostowania z art. 16 RODO.

Niezależnie od tego można też zwrócić się do Rzecznika Finansowego – szczególnie gdy spór z bankiem dotyczy reklamacji albo skutków błędnego raportowania danych kredytowych.

Jak napisać reklamację do banku?

W reklamacji warto zawrzeć:

• dane identyfikujące klienta i umowę,
• dokładny opis błędnego wpisu,
• wskazanie, jakie dane są prawidłowe,
• żądanie niezwłocznego sprostowania i przekazania korekty do BIK,
• powołanie na art. 105 ust. 4i ustawy – Prawo bankowe, art. 5 ust. 1 lit. d RODO i art. 16 RODO,
• wniosek o pisemne potwierdzenie wykonania korekty,
• ewentualne żądanie odszkodowania lub zadośćuczynienia, jeśli szkoda już powstała i można ją wykazać.

Dobrą praktyką jest też wyznaczenie bankowi terminu na przekazanie potwierdzenia oraz zaznaczenie, że w razie braku reakcji sprawa zostanie skierowana do Prezesa UODO, Rzecznika Finansowego lub sądu.

Przykłady

Poniższe sytuacje pokazują, kiedy sama korekta wpisu wystarcza, a kiedy warto rozważyć dalej idące roszczenia wobec banku.

FAQ

Czy reklamację składa się do BIK czy do banku?

Co do zasady do banku, który przekazał błędne dane. To bank odpowiada za prawidłowość zgłoszonych informacji i ich aktualizację na podstawie art. 105 ust. 4i ustawy – Prawo bankowe.

Czy BIK może sam poprawić dane bez udziału banku?

Co do zasady nie poprawia samodzielnie danych źródłowych dotyczących zobowiązania. Korekta zwykle wymaga informacji od instytucji, która dane przekazała.

Ile trwa poprawa wpisu w BIK?

Po stronie banku aktualizacja powinna zostać przekazana w terminie 7 dni od wystąpienia okoliczności uzasadniających korektę, a po stronie instytucji przetwarzającej dane wpis powinien zostać wprowadzony w terminie do 7 dni od otrzymania informacji – zgodnie z art. 105 ust. 4i Prawa bankowego.

Czy można dostać odszkodowanie za błędny wpis?

Tak, ale trzeba wykazać szkodę, winę banku oraz związek przyczynowy między wpisem a stratą. Sama nieprawidłowość wpisu nie zawsze wystarczy do zasądzenia pieniędzy.

Czy można żądać zadośćuczynienia?

Tak, jeżeli błędny wpis naruszył dobra osobiste, np. dobre imię lub wiarygodność finansową. Podstawą mogą być art. 23, art. 24 i art. 448 Kodeksu cywilnego, ale ocena zależy od skali naruszenia i skutków sprawy.

Źródła

• Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Prawo bankowe, w szczególności art. 105 ust. 4 i art. 105 ust. 4i.
• Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 (RODO), w szczególności art. 5 ust. 1 lit. d, art. 16 i art. 77 ust. 1.
• Ustawa z dnia 5 sierpnia 2015 r. o rozpatrywaniu reklamacji przez podmioty rynku finansowego, o Rzeczniku Finansowym i o Funduszu Edukacji Finansowej, w szczególności art. 6 i art. 8.
• Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny, w szczególności art. 23, art. 24, art. 361, art. 415 i art. 448.
• Wyrok Sądu Okręgowego w Warszawie z dnia 10 października 2016 r., sygn. akt III C 1414/15.