Zakup udziału w samochodzie z licytacji komorniczej – skutki prawne

Co kupuje nabywca na licytacji komorniczej?

Jeżeli na licytacji komorniczej sprzedawany jest tylko udział dłużnika w samochodzie, nabywca nie staje się właścicielem całego pojazdu, lecz wyłącznie udziału we współwłasności. Wynika to z art. 198 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny, zgodnie z którym każdy współwłaściciel może rozporządzać swoim udziałem bez zgody pozostałych współwłaścicieli.

W praktyce oznacza to, że po przysądzeniu własności albo po skutecznym nabyciu udziału w egzekucji wchodzisz w miejsce dotychczasowego współwłaściciela tylko w zakresie jego udziału. Jeżeli więc sprzedawane jest 51% udziału w aucie, to po zakupie masz 51% praw do pojazdu, a pozostałe 49% nadal należy do banku albo innego podmiotu, o ile rzeczywiście jest on współwłaścicielem.

Bardzo ważne jest wcześniejsze sprawdzenie, z jakiego tytułu bank figuruje przy pojeździe. Inaczej ocenia się sytuację, gdy bank jest współwłaścicielem, a inaczej gdy ma jedynie zabezpieczenie wierzytelności albo gdy pojazd był przedmiotem leasingu. Sam opis licytacji nie zawsze pokazuje pełny stan prawny.

Czy kupujący przejmuje kredyt albo inne długi związane z autem?

Co do zasady nie. Sam zakup udziału we współwłasności samochodu nie powoduje automatycznego wstąpienia do umowy kredytu zawartej przez poprzedniego właściciela. Przejęcie długu wymaga zgody wierzyciela zgodnie z art. 519 § 2 pkt 2 Kodeksu cywilnego albo innej wyraźnej podstawy prawnej lub umownej.

To oznacza, że nabywca udziału nie odpowiada tylko dlatego za raty kredytu, że kupił udział w aucie. Nie staje się też automatycznie kredytobiorcą. Podobnie należy podchodzić do innych zobowiązań obligacyjnych poprzedniego właściciela, chyba że doszłoby do odrębnego przejęcia długu, cesji umowy albo wejścia w stosunek prawny na podstawie szczególnych przepisów.

Trzeba jednak odróżnić odpowiedzialność za cudzy dług od ograniczeń wynikających z samego współwłasnościowego stanu prawnego pojazdu. Bank jako współwłaściciel może blokować sprzedaż całego auta, domagać się współposiadania albo dążyć do zniesienia współwłasności.

Jakie prawa ma bank albo inny współwłaściciel samochodu?

Zgodnie z art. 206 Kodeksu cywilnego każdy ze współwłaścicieli jest uprawniony do współposiadania rzeczy wspólnej oraz do korzystania z niej w takim zakresie, jaki daje się pogodzić ze współposiadaniem i korzystaniem przez pozostałych współwłaścicieli. Oznacza to, że bank lub inny współwłaściciel nie traci swoich praw tylko dlatego, że większościowy udział nabyła nowa osoba.

W praktyce bank zwykle nie jest zainteresowany faktycznym używaniem auta, ale ma instrumenty prawne pozwalające wpływać na sytuację nabywcy. Może na przykład:

• żądać dopuszczenia do współposiadania pojazdu,
• nie wyrazić zgody na sprzedaż całego samochodu osobie trzeciej,
• proponować odkupienie udziału za określoną cenę,
• wystąpić do sądu o zniesienie współwłasności.

Jeżeli chodzi o zarząd rzeczą wspólną, zastosowanie mają art. 201 i art. 199 Kodeksu cywilnego. Według art. 201 do czynności zwykłego zarządu potrzebna jest zgoda większości współwłaścicieli obliczana według wielkości udziałów. Natomiast zgodnie z art. 199 do rozporządzania rzeczą wspólną oraz do innych czynności przekraczających zwykły zarząd potrzebna jest zgoda wszystkich współwłaścicieli.

Przy większości 51% możesz więc samodzielnie podejmować część czynności zwykłego zarządu, ale nie sprzedasz całego auta bez zgody współwłaściciela 49%.

Czy można korzystać z samochodu mając 51% udziału?

Tak, ale nie w sposób całkowicie dowolny. Prawo do korzystania z rzeczy wspólnej wynika z art. 206 Kodeksu cywilnego. Jeżeli masz większościowy udział, Twoja pozycja jest silniejsza przy czynnościach zwykłego zarządu, ale nadal musisz liczyć się z prawami drugiego współwłaściciela.

Jeżeli drugi współwłaściciel nie korzysta z auta i nie zgłasza roszczeń, faktyczne używanie pojazdu bywa możliwe. Problem pojawia się wtedy, gdy bank lub inny współwłaściciel sprzeciwi się wyłącznemu używaniu pojazdu, zażąda wydania kluczyków, dokumentów albo rozliczenia pożytków i kosztów.

W razie trwałego konfliktu współwłaściciele mogą zawrzeć porozumienie o sposobie korzystania z rzeczy wspólnej. Takie uzgodnienie, choć nie jest wymagane przez ustawę w szczególnej formie, w praktyce warto sporządzić na piśmie. Jeżeli porozumienie nie jest możliwe, pozostaje droga sądowa.

Zobacz również:

rekompensata za wyłączne korzystanie ze wspólnej rzeczy
zniesienie współwłasności po konflikcie współwłaścicieli

Rejestracja samochodu przez współwłaściciela – jak to wygląda obecnie?

Podstawą rejestracji jest art. 72 ust. 1 oraz art. 73 ust. 1 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. – Prawo o ruchu drogowym. Rejestracji dokonuje starosta właściwy ze względu na miejsce zamieszkania właściciela pojazdu, na wniosek właściciela pojazdu. W praktyce procedurę doprecyzowuje także rozporządzenie Ministra Infrastruktury w sprawie rejestracji i oznaczania pojazdów.

Spór dotyczy zwykle tego, czy wniosek musi podpisać każdy współwłaściciel. W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że rejestracja pojazdu co do zasady jest czynnością zwykłego zarządu, a więc przy większości udziałów może być dokonana przez współwłaściciela dysponującego większością. Na tę linię orzeczniczą wskazywał m.in. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z 23 czerwca 2010 r., sygn. IV SA/Po 342/10.

Jednocześnie trzeba uczciwie zaznaczyć, że praktyka wydziałów komunikacji nie zawsze jest jednolita. Część urzędów akceptuje wniosek większościowego współwłaściciela, a część oczekuje podpisów wszystkich współwłaścicieli albo pełnomocnictwa. Dlatego odpowiedź zależy częściowo od konkretnego stanu faktycznego i dokumentów, które okażesz w urzędzie.

Jakie dokumenty mogą być potrzebne do rejestracji?

Najczęściej urząd będzie wymagał:

• dokumentu nabycia udziału w pojeździe z egzekucji,
• dotychczasowego dowodu rejestracyjnego, jeżeli jest dostępny,
• karty pojazdu, jeżeli była wydana,
• dokumentu potwierdzającego ważne badanie techniczne,
• polisy OC,
• danych drugiego współwłaściciela.

Jeżeli dokumentów brakuje, bo są w posiadaniu poprzedniego właściciela albo banku, sprawa się komplikuje. Wtedy często trzeba składać dodatkowe wyjaśnienia, a niekiedy wszcząć osobne postępowanie o wydanie dokumentów lub współdziałanie w wykonywaniu prawa własności.

Na podstawie art. 74 ust. 2 pkt 1 Prawa o ruchu drogowym właściciel pojazdu jest obowiązany złożyć wniosek o rejestrację w terminie 30 dni od dnia nabycia pojazdu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Obowiązek ten dotyczy również nabycia udziału, jeżeli prowadzi ono do zmiany danych właścicielskich wymagających ujawnienia. W praktyce niedochowanie terminu może skutkować sankcją administracyjną przewidzianą w przepisach Prawa o ruchu drogowym.

Co zrobić, jeśli urząd odmówi rejestracji?

Jeżeli organ wyda decyzję odmowną, można skorzystać ze środków zaskarżenia w postępowaniu administracyjnym. Co do zasady od decyzji starosty przysługuje odwołanie do samorządowego kolegium odwoławczego na podstawie art. 127 § 1 i art. 129 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego. Termin na wniesienie odwołania wynosi 14 dni od doręczenia decyzji zgodnie z art. 129 § 2 K.p.a.

Po wyczerpaniu trybu administracyjnego możliwa jest skarga do wojewódzkiego sądu administracyjnego na podstawie art. 3 § 2 pkt 1 oraz art. 50 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

W odwołaniu warto powołać się na to, że rejestracja nie rozstrzyga o własności, lecz służy identyfikacji pojazdu i dopuszczeniu go do ruchu, a przy większości udziałów mieści się w zwykłym zarządzie rzeczą wspólną. Trzeba jednak dopasować argumentację do treści konkretnej decyzji i dokumentów w sprawie.

Sprzedaż całego auta albo zniesienie współwłasności

Największy praktyczny problem po zakupie udziału polega na tym, że samo posiadanie 51% nie daje pełnej swobody gospodarczej. Bez zgody współwłaściciela nie sprzedasz całego pojazdu, nie obciążysz go skutecznie jako całości ani nie doprowadzisz do wszystkich czynności przekraczających zwykły zarząd. Tak wynika z art. 199 Kodeksu cywilnego.

Jeżeli drugi współwłaściciel nie chce odkupić udziału, nie chce go sprzedać ani nie zgadza się na wspólne rozwiązanie, możesz żądać zniesienia współwłasności na podstawie art. 210 § 1 Kodeksu cywilnego. W odniesieniu do samochodu najczęściej w grę wchodzą dwa rozwiązania:

Wniosek o zniesienie współwłasności składa się do sądu rejonowego właściwego według miejsca położenia rzeczy, a w praktyce dla ruchomości stosuje się zasady właściwości ogólnej i procesowej zależnie od trybu sprawy. Warto przed złożeniem wniosku ocenić wartość auta, stan dokumentów i relacje ze współwłaścicielem.

Zobacz również:

odmowa zniesienia współwłasności – co można zrobić
sprzedaż udziału we współwłasności a zgoda drugiego współwłaściciela

FAQ

Czy kupno udziału w aucie oznacza przejęcie kredytu?

Nie. Sam zakup udziału nie powoduje przejęcia długu z umowy kredytu. Do przejęcia długu potrzebna jest podstawa z art. 519 Kodeksu cywilnego albo odrębna umowa z udziałem wierzyciela.

Czy mając 51% udziału mogę sam sprzedać samochód?

Nie cały samochód. Możesz rozporządzić swoim udziałem na podstawie art. 198 Kodeksu cywilnego, ale sprzedaż całej rzeczy wymaga zgody wszystkich współwłaścicieli zgodnie z art. 199 Kodeksu cywilnego.

Czy bank może zabrać mi auto do wyłącznego używania?

Nie może samowolnie wyłączyć Cię z korzystania z pojazdu tylko dlatego, że ma udział. Jako współwłaściciel ma jednak prawo do współposiadania na podstawie art. 206 Kodeksu cywilnego i może dochodzić swoich praw również na drodze sądowej.

Czy urząd zawsze zarejestruje auto na wniosek większościowego współwłaściciela?

Nie zawsze. W orzecznictwie takie rozwiązanie jest dopuszczane, ale praktyka urzędów nie bywa jednolita. Dużo zależy od dokumentów i od tego, czy stan prawny pojazdu jest jednoznaczny.

Co zrobić, gdy drugi współwłaściciel blokuje każdą decyzję?

Najpierw warto spróbować pisemnego porozumienia lub odkupu udziału. Jeżeli to się nie uda, można wystąpić do sądu o zniesienie współwłasności na podstawie art. 210 § 1 Kodeksu cywilnego.

Źródła

• art. 198, art. 199, art. 201, art. 206, art. 210 § 1, art. 519 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny
• art. 72 ust. 1, art. 73 ust. 1, art. 74 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. – Prawo o ruchu drogowym
• art. 127 § 1, art. 129 § 1 i § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego
• art. 3 § 2 pkt 1, art. 50 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
• wyrok WSA w Poznaniu z 23 czerwca 2010 r., IV SA/Po 342/10
• uchwała NSA z 18 grudnia 2000 r., OPK 20/00