Przelew do Chin utknął lub nie wrócił – co zrobić

Co zrobić, gdy przelew do Chin utknął albo nie wrócił?

W opisanej sytuacji najważniejsze jest rozróżnienie dwóch stanów faktycznych: po pierwsze, czy przelew został już skutecznie wysłany z banku w Polsce do banku pośredniczącego lub banku odbiorcy, a po drugie, czy dyspozycja odwołania przelewu została przyjęta wyłącznie jako prośba o zwrot środków, a nie jako skuteczne anulowanie niezrealizowanego jeszcze zlecenia.

Przy przelewach zagranicznych do państw spoza UE, w tym do Chin, zwykle mamy do czynienia z rozliczeniem przez sieć SWIFT, często z udziałem banków pośredniczących. To oznacza, że po wysłaniu komunikatu płatniczego bank zlecającego nie zawsze ma już techniczną możliwość „cofnięcia” przelewu. W praktyce może jedynie wystąpić o anulowanie, sprostowanie danych albo zwrot środków, jeśli bank pośredniczący lub bank odbiorcy jeszcze ich nie zaksięgował albo wstrzymał wypłatę.

Dlatego pierwszym krokiem powinno być uzyskanie od banku konkretnej informacji o statusie przelewu: czy środki opuściły bank nadawcy, czy były blokowane przez bank pośredniczący, czy bank odbiorcy odmówił realizacji z powodu braków formalnych oraz czy zwrot został już zainicjowany.

Kiedy bank odpowiada za niewykonanie lub nienależyte wykonanie przelewu?

Podstawą prawną jest przede wszystkim art. 143–145 ustawy z 19 sierpnia 2011 r. o usługach płatniczych. Z przepisów tych wynika, że dostawca płatnika odpowiada wobec płatnika za prawidłowe wykonanie transakcji płatniczej, chyba że wykaże, iż rachunek dostawcy odbiorcy został uznany zgodnie z ustawą. W relacji klient–bank nie wystarcza więc ogólne stwierdzenie, że „sprawa jest wyjaśniana”. Bank powinien umieć wykazać, na jakim etapie przelew się znajduje.

Jednocześnie w przypadku podania nieprawidłowego unikatowego identyfikatora odbiorcy, np. błędnego numeru rachunku, zastosowanie ma art. 143 ust. 2 ustawy o usługach płatniczych. W takim przypadku bank nie odpowiada za niewykonanie lub wadliwe wykonanie transakcji w zakresie wynikającym z błędnego identyfikatora, ale ma obowiązek podjąć działania w celu odzyskania kwoty transakcji.

W Pana sprawie problem nie wygląda jednak na klasyczny „błędny przelew”. Z opisu wynika raczej, że bank chiński zażądał dodatkowych danych. To często wiąże się z wewnętrzną polityką compliance, kontrolą sankcyjną lub obowiązkami AML/CFT po stronie banków uczestniczących w transakcji.

Czy bank może pobrać opłatę za czynności wyjaśniające?

Tak, ale tylko wtedy, gdy przewiduje to wiążąca Pana umowa ramowa, regulamin oraz taryfa opłat i prowizji. Zgodnie z art. 27 ust. 1 oraz art. 29 ust. 1 ustawy o usługach płatniczych użytkownik powinien otrzymać przed związaniem umową m.in. informacje o opłatach należnych dostawcy usług płatniczych. Bank nie może dowolnie doliczać kosztów, których nie przewiduje dokumentacja umowna.

Jeżeli więc bank pobrał 50 zł za „proces wyjaśniający”, w reklamacji warto zażądać wskazania:

• konkretnej pozycji z taryfy opłat i prowizji,
• postanowienia regulaminu dopuszczającego taką opłatę,
• zakresu faktycznie wykonanych czynności,
• informacji, czy opłata została pobrana przez bank polski, bank pośredniczący czy bank zagraniczny.

W praktyce przy przelewach SWIFT mogą pojawiać się dodatkowe koszty banków pośredniczących albo banku odbiorcy, ale bank prowadzący rachunek powinien to jasno wyjaśnić i rozliczyć.

Jak złożyć skuteczną reklamację do banku?

Tryb reklamacyjny reguluje art. 3–10 ustawy z 5 sierpnia 2015 r. o rozpatrywaniu reklamacji przez podmioty rynku finansowego i o Rzeczniku Finansowym. Reklamację można złożyć pisemnie, elektronicznie albo ustnie, jeżeli bank dopuszcza taką formę. Bank powinien udzielić odpowiedzi bez zbędnej zwłoki, nie później niż w terminie 30 dni od dnia otrzymania reklamacji, a w szczególnie skomplikowanych przypadkach termin może zostać wydłużony maksymalnie do 60 dni, o czym bank musi poinformować z podaniem przyczyny opóźnienia i okoliczności wymagających ustalenia.

W reklamacji proszę zażądać nie tylko „wyjaśnienia sprawy”, ale konkretnie:

• potwierdzenia daty i godziny przyjęcia zlecenia przelewu,
• wskazania daty wysłania przelewu z banku nadawcy,
• informacji, czy przelew został skierowany przez bank pośredniczący,
• podania przyczyny wstrzymania przelewu przez bank zagraniczny,
• potwierdzenia, czy dyspozycja anulowania została przyjęta jako odwołanie przelewu, czy tylko wniosek o zwrot środków,
• zwrotu środków wraz z opłatami, jeżeli bank nienależycie wykonał usługę,
• udostępnienia kopii komunikatów SWIFT lub przynajmniej ich opisu w zakresie możliwym do ujawnienia klientowi.

Warto też wskazać, że oczekuje Pan odpowiedzi w trybie powołanej wyżej ustawy reklamacyjnej, a nie wyłącznie informacji telefonicznej z infolinii.

Czy można odwołać przelew zagraniczny po jego wysłaniu?

To zależy od momentu, w którym przelew został zatrzymany. Jeżeli zlecenie nie zostało jeszcze wykonane, klient może cofnąć zgodę na wykonanie transakcji płatniczej zgodnie z art. 51 ust. 1 ustawy o usługach płatniczych – co do zasady do chwili otrzymania zlecenia przez dostawcę płatnika, a w niektórych modelach płatności do momentu wskazanego w ustawie lub umowie.

Natomiast gdy bank przyjął zlecenie i wysłał przelew dalej, późniejsze „anulowanie” najczęściej nie jest już odwołaniem w rozumieniu ustawy, lecz jedynie próbą odzyskania środków. Wtedy powodzenie zależy od etapu rozliczenia i współpracy banków pośredniczących oraz banku odbiorcy.

Właśnie dlatego sama informacja konsultanta, że „pieniądze wrócą w 3–5 dni”, nie musi jeszcze oznaczać powstania bezwzględnego obowiązku zwrotu w tym terminie, jeśli zwrot zależał od działań zagranicznych instytucji. Jeżeli jednak pracownik banku wprowadził klienta w błąd albo bank nie udokumentował należytej staranności, może to mieć znaczenie przy reklamacji i ewentualnym sporze.

Przelew do Chin a przepisy AML i sankcje

W praktyce przelewy do niektórych państw są częściej objęte dodatkowymi kontrolami. Banki wykonują obowiązki wynikające z ustawy z 1 marca 2018 r. o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu, w szczególności dotyczące stosowania środków bezpieczeństwa finansowego i analizy transakcji. Jeżeli transakcja wymaga dodatkowych wyjaśnień, bank może żądać danych o odbiorcy, celu płatności, fakturze, umowie albo źródle środków.

Samo żądanie dodatkowych danych nie oznacza jeszcze naruszenia prawa przez bank. Kluczowe jest jednak to, czy bank:

• działał zgodnie z regulaminem i ustawą,
• przekazywał rzetelne informacje o statusie sprawy,
• nie przetrzymywał środków bez podstawy,
• rozliczył przelew i ewentualny zwrot w sposób przejrzysty.

Co zrobić, jeśli reklamacja nie pomoże?

Jeżeli odpowiedź banku będzie odmowna albo niepełna, ma Pan kilka dalszych możliwości.

W obecnym stanie sprawy najbardziej racjonalne jest najpierw pełne postępowanie reklamacyjne, a dopiero później – jeśli bank nie wykaże, gdzie są środki albo dlaczego nie wróciły – złożenie wniosku do Rzecznika Finansowego.

Czy od razu iść do sądu?

Nie zawsze. W sprawach dotyczących przelewów zagranicznych problemem jest często brak pełnych danych po stronie klienta. Dopóki bank nie odpowie formalnie na reklamację i nie wyjaśni trasy płatności, sąd może być przedwczesnym i kosztownym krokiem.

Roszczenie odszkodowawcze wobec banku można rozważać wtedy, gdy da się wykazać np.:

• bezpodstawne pobranie opłaty,
• niewysłanie przelewu mimo przyjęcia zlecenia,
• brak dochowania należytej staranności przy odzyskiwaniu środków,
• udzielenie klientowi mylących informacji skutkujących szkodą,
• niezwrócenie pieniędzy mimo ich faktycznego powrotu do banku.

Podstawą odpowiedzialności kontraktowej byłby co do zasady art. 471 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny, zgodnie z którym dłużnik jest zobowiązany do naprawienia szkody wynikłej z niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania, chyba że wykaże brak odpowiedzialności.

Jakie dokumenty warto zgromadzić?

Przed dalszymi działaniami proszę zebrać:

• potwierdzenie zlecenia przelewu,
• historię rachunku z obciążeniem kwoty i opłat,
• korespondencję z bankiem i numery zgłoszeń,
• informację o treści rozmowy telefonicznej, jeśli została przesłana e-mailem lub w bankowości elektronicznej,
• regulamin rachunku oraz taryfę opłat obowiązujące w dniu zlecenia przelewu,
• dane odbiorcy i dokument potwierdzający cel płatności.

Przykłady

Poniższe przykłady pokazują, kiedy problem leży po stronie klienta, a kiedy warto mocniej kwestionować działania banku.

FAQ

Czy bank musi podać, gdzie dokładnie utknął przelew?

Powinien udzielić konkretnej odpowiedzi na reklamację i wyjaśnić status transakcji w zakresie, w jakim może to ujawnić klientowi. Nie musi przekazywać pełnej dokumentacji operacyjnej, ale nie może poprzestać na ogólnikach.

Czy 3–5 dni na zwrot przelewu to termin ustawowy?

Nie. To zwykle informacja techniczna albo szacunkowa. Przy przelewach zagranicznych czas zwrotu zależy od etapu transakcji, banków pośredniczących i przyczyny wstrzymania płatności.

Czy mogę złożyć skargę do Rzecznika Finansowego bez reklamacji do banku?

Zasadniczo najpierw trzeba wyczerpać postępowanie reklamacyjne w banku. Dopiero potem interwencja Rzecznika Finansowego ma praktyczny sens i zwykle jest dopuszczalna.

Czy bank odpowiada za działania banku chińskiego?

To zależy od etapu transakcji i przyczyny problemu. Bank płatnika odpowiada wobec klienta na zasadach z ustawy o usługach płatniczych, ale może zwolnić się z odpowiedzialności, jeśli wykaże prawidłowe wykonanie przelewu albo że problem wynikał z błędnych danych lub działań po stronie innych instytucji, za które nie odpowiada.

Czy warto żądać odsetek?

Tak, ale dopiero gdy da się ustalić, że bank pozostaje w opóźnieniu ze spełnieniem należnego świadczenia pieniężnego. Podstawą może być art. 481 § 1 i 2 Kodeksu cywilnego, jeżeli roszczenie o zwrot pieniędzy jest już wymagalne.

Źródła

• art. 27 ust. 1, art. 29 ust. 1, art. 51 ust. 1, art. 143–145 ustawy z 19 sierpnia 2011 r. o usługach płatniczych
• art. 3–10, art. 17 i nast. ustawy z 5 sierpnia 2015 r. o rozpatrywaniu reklamacji przez podmioty rynku finansowego i o Rzeczniku Finansowym
• art. 471 oraz art. 481 § 1 i 2 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny
• ustawa z 1 marca 2018 r. o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu