Wezwanie do prokuratury w charakterze podejrzanego

Co oznacza wezwanie do prokuratury w charakterze podejrzanego?

Jeżeli policja lub prokuratura informuje, że masz stawić się w prokuraturze w charakterze podejrzanego, trzeba najpierw ustalić, czy rzeczywiście chodzi o status podejrzanego, czy jedynie o wstępne wezwanie do czynności w innej roli. Zgodnie z art. 71 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego podejrzanym jest osoba, wobec której wydano postanowienie o przedstawieniu zarzutów, albo osoba, której bez wydania takiego postanowienia przedstawiono zarzut w związku z przystąpieniem do przesłuchania w charakterze podejrzanego.

To ważna różnica. Sam telefon od policjanta albo informacja przekazana rodzinie nie przesądza jeszcze, jakie zarzuty mają zostać przedstawione. W praktyce należy uzyskać: nazwę jednostki prowadzącej sprawę, sygnaturę, datę i godzinę wezwania, podstawę wezwania oraz informację, czy chodzi o przesłuchanie jako podejrzany, świadek czy inną czynność.

Podejrzany nie jest jeszcze oskarżonym. Zgodnie z art. 71 § 2 Kodeksu postępowania karnego za oskarżonego uważa się osobę, przeciwko której wniesiono oskarżenie do sądu, a także osobę, co do której prokurator złożył wniosek o wydanie wyroku skazującego na posiedzeniu albo wniosek o warunkowe umorzenie postępowania. Oznacza to, że na etapie prokuratury sprawa może zakończyć się umorzeniem, skierowaniem aktu oskarżenia, wnioskiem o dobrowolne poddanie się karze albo inną decyzją procesową.

Jak sprawdzić, czego dotyczy sprawa?

Najbezpieczniej nie opierać się wyłącznie na rozmowie telefonicznej. Warto poprosić organ o przesłanie formalnego wezwania albo przynajmniej o podanie danych pozwalających zweryfikować sprawę. Jeżeli kontakt nastąpił przez rodzinę, należy ustalić, czy funkcjonariusz zostawił numer telefonu, imię i nazwisko, jednostkę oraz sygnaturę.

W postępowaniu przygotowawczym prokuratura i policja mogą prowadzić czynności w sprawie, zanim osoba pozna szczegóły materiału dowodowego. Dostęp do akt w tym stadium nie jest pełny automatycznie. Zgodnie z art. 156 § 5 Kodeksu postępowania karnego w toku postępowania przygotowawczego stronom, obrońcom i pełnomocnikom udostępnia się akta, umożliwia sporządzanie odpisów lub kopii oraz wydaje odpłatnie uwierzytelnione odpisy lub kopie tylko za zgodą prowadzącego postępowanie przygotowawcze. Odmowa może nastąpić zwłaszcza wtedy, gdy zachodzi potrzeba zabezpieczenia prawidłowego toku postępowania.

Jeżeli nie wiesz, czy prokuratura rzeczywiście prowadzi przeciwko Tobie sprawę albo czy jesteś poszukiwany, przydatne mogą być praktyczne analogie dotyczące ustalania, czy sprawa karna jest prowadzona przez prokuraturę.

Wezwanie do prokuratury a pobyt za granicą

Pobyt za granicą, na przykład we Francji, Niemczech albo Wielkiej Brytanii, nie powoduje, że polskie postępowanie karne przestaje biec. Jeżeli formalnie masz status podejrzanego, zastosowanie ma między innymi art. 75 § 1 Kodeksu postępowania karnego, zgodnie z którym oskarżony ma obowiązek stawiać się na każde wezwanie w toku postępowania karnego oraz zawiadamiać organ prowadzący postępowanie o każdej zmianie miejsca zamieszkania lub pobytu trwającej dłużej niż 7 dni. Na podstawie art. 71 § 3 Kodeksu postępowania karnego przepisy dotyczące oskarżonego stosuje się odpowiednio do podejrzanego, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej.

Jeżeli przebywasz za granicą, trzeba działać szybko, ale rozsądnie. W pierwszej kolejności warto skontaktować się z organem prowadzącym sprawę i poinformować o rzeczywistym miejscu pobytu, prosząc o doręczenie formalnego wezwania oraz wskazanie, czy stawiennictwo osobiste jest bezwzględnie wymagane. W niektórych sprawach możliwe są czynności z wykorzystaniem pomocy prawnej, wideokonferencji albo innych procedur współpracy międzynarodowej, ale zależy to od rodzaju czynności, etapu sprawy i decyzji organu prowadzącego.

Jeżeli otrzymałeś wezwanie z prokuratury, pomocne mogą być również praktyczne analogie dotyczące sytuacji osoby przebywającej poza Polską. Gdy problem dotyczy pobytu za granicą i wezwania na policję, warto porównać także analogie z sytuacją świadka mieszkającego w Anglii.

Czy można ustanowić pełnomocnika albo obrońcę?

W sprawie karnej osoba podejrzana nie ustanawia zwykłego pełnomocnika do zastępowania jej tak jak w sprawach cywilnych. Właściwą instytucją jest obrońca. Prawo do obrony wynika z art. 6 Kodeksu postępowania karnego. Zgodnie z art. 82 Kodeksu postępowania karnego obrońcą może być osoba uprawniona do obrony według przepisów o ustroju adwokatury albo ustawy o radcach prawnych.

Upoważnienie do obrony może zostać udzielone na piśmie. Zgodnie z art. 83 § 1 Kodeksu postępowania karnego obrońcę ustanawia oskarżony. Do czasu ustanowienia obrońcy przez oskarżonego obrońcę może ustanowić także inna osoba, o czym niezwłocznie zawiadamia się oskarżonego; wynika to z art. 83 § 2 Kodeksu postępowania karnego. Przepis ten, przez art. 71 § 3 Kodeksu postępowania karnego, stosuje się odpowiednio do podejrzanego.

W praktyce, gdy podejrzany mieszka za granicą, można przesłać skan upoważnienia do obrony, a oryginał dosłać pocztą lub kurierem. Obrońca może skontaktować się z prokuratorem, ustalić sygnaturę, złożyć wniosek o dostęp do akt, zweryfikować podstawy wezwania i uzgodnić dalsze czynności. Trzeba jednak pamiętać, że ustanowienie obrońcy nie zawsze zastępuje osobiste stawiennictwo podejrzanego, zwłaszcza gdy organ chce ogłosić zarzuty lub przeprowadzić przesłuchanie.

Jakie prawa ma podejrzany?

Podejrzany ma prawo do obrony i do korzystania z pomocy obrońcy, co wynika z art. 6 Kodeksu postępowania karnego. Przy przesłuchaniu podejrzanego szczególne znaczenie ma art. 300 § 1 Kodeksu postępowania karnego, który nakazuje pouczyć podejrzanego przed pierwszym przesłuchaniem o jego prawach i obowiązkach, w tym między innymi o prawie do składania wyjaśnień, odmowy składania wyjaśnień, odmowy odpowiedzi na pytania, korzystania z pomocy obrońcy oraz składania wniosków o dokonanie czynności śledztwa lub dochodzenia.

Zgodnie z art. 175 § 1 Kodeksu postępowania karnego oskarżony ma prawo składać wyjaśnienia, może jednak bez podania powodów odmówić odpowiedzi na poszczególne pytania albo odmówić składania wyjaśnień. Przepis ten stosuje się odpowiednio do podejrzanego na podstawie art. 71 § 3 Kodeksu postępowania karnego. Odmowa składania wyjaśnień nie może być traktowana jako przyznanie się do winy.

Jeżeli podejrzany żąda udziału obrońcy w przesłuchaniu, zastosowanie ma art. 301 Kodeksu postępowania karnego, zgodnie z którym na żądanie podejrzanego należy go przesłuchać z udziałem ustanowionego obrońcy. Niestawiennictwo obrońcy nie tamuje jednak przesłuchania, dlatego w praktyce termin czynności trzeba uzgodnić możliwie wcześnie.

Czy grozi zatrzymanie po powrocie do Polski?

Samo wezwanie podejrzanego do prokuratury nie oznacza automatycznie zatrzymania ani tymczasowego aresztowania. Zatrzymanie przez Policję jest możliwe na warunkach określonych w art. 244 § 1 Kodeksu postępowania karnego, czyli gdy istnieje uzasadnione przypuszczenie popełnienia przestępstwa oraz zachodzi obawa ucieczki, ukrycia się, zatarcia śladów przestępstwa albo nie można ustalić tożsamości osoby, a także w innych wypadkach wskazanych w tym przepisie.

Jeżeli podejrzany nie stawi się bez usprawiedliwienia na wezwanie, organ może zastosować środki przymuszające. Z art. 75 § 2 Kodeksu postępowania karnego wynika, że w razie nieusprawiedliwionego niestawiennictwa oskarżonego można go zatrzymać i sprowadzić przymusowo. Przez art. 71 § 3 Kodeksu postępowania karnego zasada ta może dotyczyć także podejrzanego.

Tymczasowe aresztowanie jest najsurowszym środkiem zapobiegawczym i wymaga decyzji sądu. Zgodnie z art. 249 § 1 Kodeksu postępowania karnego środki zapobiegawcze można stosować w celu zabezpieczenia prawidłowego toku postępowania, a wyjątkowo także w celu zapobiegnięcia popełnieniu przez oskarżonego nowego ciężkiego przestępstwa, jeżeli zebrane dowody wskazują na duże prawdopodobieństwo popełnienia przestępstwa. Szczegółowe przesłanki, takie jak obawa ucieczki, ukrywania się, matactwa albo grożąca surowa kara, określa art. 258 Kodeksu postępowania karnego.

Jeżeli chodzi o wezwanie podejrzanego i ryzyko zatrzymania po pierwszej czynności, zobacz także praktyczne analogie dotyczące przesłuchania osoby podejrzanej.

Co zrobić krok po kroku po informacji o wezwaniu?

Czy sprawa może zakończyć się bez aktu oskarżenia?

Tak. Postępowanie przygotowawcze może zakończyć się różnie. Jeżeli materiał dowodowy nie potwierdzi popełnienia przestępstwa przez podejrzanego albo zajdą inne przesłanki procesowe, możliwe jest umorzenie postępowania. Jeżeli dowody będą wystarczające, prokurator może skierować akt oskarżenia do sądu. W określonych sytuacjach mogą pojawić się także rozwiązania konsensualne, takie jak wniosek o skazanie bez rozprawy, ale ich sens zależy od zarzutów, dowodów i stanowiska podejrzanego.

Nie da się rzetelnie ocenić ryzyka bez znajomości akt. Inaczej wygląda sytuacja przy drobnym występku, inaczej przy sprawie gospodarczej, przestępstwie przeciwko mieniu, fałszerstwie dokumentów, wypadku komunikacyjnym albo zarzutach zagrożonych surową karą. Znaczenie ma także to, czy osoba ukrywała się, czy organ znał jej adres za granicą oraz czy wcześniej doręczano jej pisma.

FAQ

Czy muszę wracać do Polski, jeżeli prokuratura wzywa mnie jako podejrzanego?

Jeżeli wezwanie jest formalne i wymaga osobistego stawiennictwa, co do zasady trzeba się stawić albo skutecznie usprawiedliwić niestawiennictwo. Pobyt za granicą sam w sobie nie zwalnia z obowiązku wynikającego z art. 75 § 1 Kodeksu postępowania karnego, stosowanego do podejrzanego przez art. 71 § 3 tego kodeksu.

Czy obrońca może pójść do prokuratury zamiast mnie?

Obrońca może kontaktować się z prokuraturą, składać wnioski i działać w Twoim interesie, ale nie zawsze zastąpi osobiste stawiennictwo. Jeżeli organ chce ogłosić zarzuty albo przesłuchać podejrzanego, zwykle wymaga obecności tej osoby.

Czy po pierwszym przesłuchaniu mogę zostać zatrzymany?

Jest to możliwe tylko wtedy, gdy istnieją ustawowe podstawy, na przykład obawa ucieczki, ukrywania się albo utrudniania postępowania. Sam fakt przesłuchania jako podejrzany nie oznacza automatycznego zatrzymania.

Czy mogę odmówić składania wyjaśnień?

Tak. Z art. 175 § 1 Kodeksu postępowania karnego wynika prawo do odmowy składania wyjaśnień oraz odmowy odpowiedzi na poszczególne pytania. Przepis ten stosuje się odpowiednio do podejrzanego na podstawie art. 71 § 3 Kodeksu postępowania karnego.

Czy telefon od policjanta wystarczy, aby uznać, że mam status podejrzanego?

Nie zawsze. Status podejrzanego powstaje w sytuacjach określonych w art. 71 § 1 Kodeksu postępowania karnego, czyli po wydaniu postanowienia o przedstawieniu zarzutów albo po przedstawieniu zarzutu przy przystąpieniu do przesłuchania. Dlatego trzeba ustalić sygnaturę i formalną podstawę wezwania.

Źródła

• Art. 6, art. 71 § 1-3, art. 75 § 1-2, art. 82, art. 83 § 1-2, art. 156 § 5, art. 175 § 1, art. 244 § 1, art. 249 § 1, art. 258, art. 300 § 1 i art. 301 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego.
• Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego, tekst aktu w Internetowym Systemie Aktów Prawnych: ISAP.