Nazwisko rodowe i zmiana nazwiska dziecka

Czy siostra musiała uzyskać zgodę brata na zmianę nazwiska dzieci?

Nie. Brat matki dziecka nie należy do osób, których zgoda jest wymagana przy zmianie nazwiska małoletniego. Ustawa nie przewiduje prawa sprzeciwu dla dalszych krewnych tylko dlatego, że noszą to samo nazwisko albo obawiają się skojarzeń w lokalnym środowisku.

W postępowaniu administracyjnym dotyczącym zmiany nazwiska dziecka znaczenie mają przede wszystkim przepisy ustawy z dnia 17 października 2008 r. o zmianie imienia i nazwiska oraz przepisy Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Zgodnie z art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 17 października 2008 r. o zmianie imienia i nazwiska zmiana nazwiska małoletniego dziecka następuje na wniosek jego przedstawiciela ustawowego. Zgodnie z art. 9 ust. 2 tej ustawy do zmiany nazwiska dziecka potrzebna jest zgoda drugiego z rodziców, chyba że nie ma on pełnej zdolności do czynności prawnych, nie żyje, nie jest znany albo jest pozbawiony władzy rodzicielskiej. Jeżeli dziecko ukończyło 13 lat, art. 9 ust. 3 tej ustawy wymaga także zgody dziecka.

Oznacza to, że organ nie pyta o zgodę wujka, dziadków, rodzeństwa matki ani innych członków rodziny. Nazwisko nie daje wyłączności podobnej do prawa własności. Sam fakt, że kilka osób nosi to samo nazwisko, nie powoduje, że jedna z nich może blokować legalną zmianę nazwiska innej osoby.

Kiedy dziecko nosi nazwisko matki, ojca albo nazwisko dwuczłonowe?

Podstawowe zasady dotyczące nazwiska dziecka wynikają z ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy.

Jeżeli dziecko pochodzi od małżonków, art. 88 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego przewiduje, że nosi ono nazwisko będące nazwiskiem obojga małżonków. Jeżeli małżonkowie mają różne nazwiska, art. 88 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego pozwala im wskazać nazwisko jednego z nich albo nazwisko utworzone przez połączenie nazwiska matki z nazwiskiem ojca.

Jeżeli ojcostwo dziecka jest ustalane przez uznanie ojcostwa, art. 89 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego stanowi, że dziecko nosi nazwisko wskazane w zgodnych oświadczeniach rodziców składanych jednocześnie z oświadczeniami koniecznymi do uznania ojcostwa. Rodzice mogą wskazać nazwisko jednego z nich albo nazwisko dwuczłonowe utworzone przez połączenie nazwiska matki i ojca. Jeżeli rodzice nie złożą zgodnych oświadczeń, dziecko nosi nazwisko składające się z nazwiska matki i dołączonego do niego nazwiska ojca.

Jeżeli ojcostwo ustala sąd, art. 89 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego nakazuje odpowiednie stosowanie zasad z art. 89 § 1 tego kodeksu. Sąd może więc uwzględnić zgodne stanowisko rodziców co do nazwiska, a przy braku zgodnych oświadczeń dziecko otrzyma nazwisko dwuczłonowe według reguły ustawowej.

Jeżeli ojcostwo nie zostało ustalone, art. 89 § 3 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego przewiduje, że dziecko nosi nazwisko matki. W praktyce ma to znaczenie zwłaszcza wtedy, gdy w akcie urodzenia nie ujawniono ojca albo gdy wpis ojca wymaga późniejszego sprostowania. W podobnych sprawach istotne może być również zagadnienie, czym skutkuje wpisany w akcie urodzenia nieprawdziwy ojciec.

Jeżeli dochodzi do uznania ojcostwa przed kierownikiem urzędu stanu cywilnego albo przed innym uprawnionym organem, znaczenie mają nie tylko przepisy o nazwisku, lecz także prawidłowe ustalenie pochodzenia dziecka. Dotyczy to także sytuacji międzynarodowych, na przykład gdy następuje uznanie dziecka przez cudzoziemca.

Zmiana nazwiska dziecka w trybie administracyjnym

Poza zasadami wynikającymi z Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego możliwa jest administracyjna zmiana nazwiska na podstawie ustawy z dnia 17 października 2008 r. o zmianie imienia i nazwiska.

Zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 17 października 2008 r. o zmianie imienia i nazwiska zmiany imienia lub nazwiska można dokonać wyłącznie z ważnych powodów. Przepis wymienia przykładowo zmianę nazwiska ośmieszającego albo nielicującego z godnością człowieka, zmianę na nazwisko używane, zmianę na nazwisko bezprawnie zmienione oraz zmianę na nazwisko noszone zgodnie z przepisami prawa państwa, którego obywatelstwo również się posiada. Katalog ten nie jest zamknięty, więc organ ocenia konkretną sytuację.

Decyzja o zmianie nazwiska ma charakter administracyjny. Wydaje ją kierownik urzędu stanu cywilnego na podstawie przepisów ustawy z dnia 17 października 2008 r. o zmianie imienia i nazwiska. Samo powołanie się przez rodzica na chęć powrotu do nazwiska panieńskiego albo ujednolicenia nazwisk w rodzinie może być analizowane jako ważny powód, ale wynik sprawy zależy od całokształtu okoliczności i dokumentów.

Kto musi wyrazić zgodę na zmianę nazwiska małoletniego?

Jeżeli rodzice nie są zgodni co do zmiany nazwiska dziecka, zastosowanie może mieć art. 97 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Przepis ten stanowi, że o istotnych sprawach dziecka rodzice rozstrzygają wspólnie, a w braku porozumienia rozstrzyga sąd opiekuńczy. Zmiana nazwiska małoletniego jest co do zasady traktowana jako istotna sprawa dziecka.

Czy decyzję o zmianie nazwiska można cofnąć?

Jeżeli kierownik urzędu stanu cywilnego wydał decyzję o zmianie nazwiska i decyzja stała się ostateczna, jej podważenie jest możliwe tylko w trybach przewidzianych dla decyzji administracyjnych. Nie wystarczy samo niezadowolenie krewnego z faktu, że dzieci noszą to samo nazwisko.

Od decyzji administracyjnej stronie przysługuje odwołanie na podstawie art. 127 § 1 oraz art. 129 § 1 i § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego. Odwołanie wnosi się w terminie 14 dni od doręczenia decyzji stronie, za pośrednictwem organu, który ją wydał. Stroną jest jednak podmiot, którego interesu prawnego albo obowiązku dotyczy postępowanie, co wynika z art. 28 Kodeksu postępowania administracyjnego.

Wujek dziecka co do zasady nie ma interesu prawnego w sprawie administracyjnej o zmianę nazwiska siostrzeńców. Może mieć interes faktyczny, wizerunkowy albo emocjonalny, ale to zwykle nie wystarcza do uzyskania statusu strony. Dlatego w opisanej sytuacji brak jest podstaw, aby brat matki skutecznie domagał się cofnięcia decyzji tylko z powodu negatywnych skojarzeń w lokalnej społeczności.

Co można zrobić, gdy zachowanie dzieci szkodzi reputacji osoby o tym samym nazwisku?

Jeżeli problem polega na tym, że konkretne osoby przypisują Panu cudze zachowania albo rozpowszechniają nieprawdziwe informacje, należy odróżnić dwie kwestie: legalność nazwiska dzieci oraz ochronę Pana dóbr osobistych.

Art. 23 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny chroni dobra osobiste człowieka, w tym cześć, dobre imię, nazwisko i wizerunek. Art. 24 § 1 Kodeksu cywilnego pozwala żądać zaniechania naruszeń, usunięcia ich skutków, złożenia oświadczenia odpowiedniej treści i w odpowiedniej formie, a w określonych sytuacjach także zapłaty zadośćuczynienia albo sumy na cel społeczny. Warunkiem jest jednak naruszenie lub zagrożenie dobra osobistego konkretnym działaniem.

Samo to, że dzieci noszą takie samo nazwisko jak Pan, nie oznacza jeszcze naruszenia dóbr osobistych. Inaczej należałoby ocenić sytuację, w której ktoś publicznie sugeruje, że to Pan dopuścił się określonego czynu, myli Pana z inną osobą mimo wyjaśnień albo rozpowszechnia nieprawdziwe informacje szkodzące praktyce zawodowej. Wtedy przedmiotem działania nie byłaby zmiana nazwiska dzieci, ale zatrzymanie konkretnych naruszeń.

Praktyczna odpowiedź na opisany problem

Jeżeli siostra skutecznie zmieniła nazwisko dzieci na swoje nazwisko panieńskie, najpewniej wykazała przed kierownikiem urzędu stanu cywilnego ważne powody i przedstawiła wymagane zgody albo dokumenty zastępujące ich konieczność. Pana zgoda nie była potrzebna.

Nie ma podstaw, aby żądać cofnięcia zmiany nazwiska tylko dlatego, że chłopcy swoim zachowaniem wywołują negatywne skojarzenia z Pana osobą. Można natomiast reagować na konkretne naruszenia dobrego imienia, na przykład przez wezwanie do zaprzestania rozpowszechniania nieprawdziwych informacji, żądanie sprostowania albo skorzystanie z roszczeń z art. 24 § 1 Kodeksu cywilnego.

FAQ

Źródła

• Art. 88, art. 89, art. 90 i art. 97 § 2 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy.
• Art. 4 ust. 1 oraz art. 9 ust. 1-3 ustawy z dnia 17 października 2008 r. o zmianie imienia i nazwiska.
• Art. 23 i art. 24 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny.
• Art. 28, art. 127 § 1 oraz art. 129 § 1 i § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego.