Pozew o uchylenie alimentów na byłą żonę – kiedy i jak?

Kiedy można przestać płacić alimenty na byłą żonę?

Odpowiedź zależy od tego, z jakiej podstawy prawnej wynika obowiązek płacenia. To najważniejsza kwestia w takiej sprawie.

W czasie trwania małżeństwa obowiązek utrzymywania rodziny wynika z art. 27 ustawy z 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Zgodnie z tym przepisem oboje małżonkowie mają obowiązek, każdy według swoich sił oraz możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny.

Po rozwodzie ten obowiązek nie działa dalej automatycznie, ponieważ wraz z prawomocnym rozwodem ustaje wspólnota rodzinna, do której odnosi się art. 27 K.r.o. Potwierdził to Sąd Najwyższy w uchwale z 13 lipca 2011 r., sygn. III CZP 39/11, wskazując, że obowiązek z art. 27 K.r.o. wygasa z chwilą uprawomocnienia się wyroku rozwodowego.

Jeżeli więc świadczenie zostało zasądzone jeszcze w trakcie małżeństwa jako przyczynianie się do zaspokajania potrzeb rodziny, po rozwodzie można domagać się stwierdzenia, że ten obowiązek wygasł, a w praktyce także usunięcia możliwości dalszej egzekucji na podstawie starego tytułu wykonawczego.

Art. 27 K.r.o. a alimenty po rozwodzie – to nie jest to samo

Po rozwodzie ewentualne roszczenia jednego byłego małżonka wobec drugiego wynikają już nie z art. 27 K.r.o., lecz z art. 60 § 1–3 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Przepis ten przewiduje dwa podstawowe warianty:

W opisanym stanie faktycznym rozwód nastąpił z winy obu stron, więc po rozwodzie byłaby żona mogłaby ewentualnie dochodzić alimentów na podstawie art. 60 § 1 K.r.o., ale tylko wtedy, gdy znajdowałaby się w niedostatku. Warto porównać to z innymi wariantami odpowiedzialności alimentacyjnej po rozwodzie, np. gdy rozwód jest z winy obu albo gdy orzeczono rozwód z winy żony.

Jaki pozew złożyć w praktyce?

Jeżeli egzekucja nadal opiera się na orzeczeniu wydanym w trakcie małżeństwa na podstawie art. 27 K.r.o., samo twierdzenie, że obowiązek wygasł po rozwodzie, nie wystarczy do zatrzymania komornika. Komornik wykonuje tytuł wykonawczy i nie może samodzielnie badać, czy po wydaniu wyroku zmienił się stan prawny lub faktyczny.

W praktyce najczęściej rozważa się dwa kierunki działania:

• powództwo o ustalenie wygaśnięcia obowiązku – gdy trzeba jednoznacznie przesądzić, że obowiązek z art. 27 K.r.o. ustał wskutek rozwodu;
• powództwo przeciwegzekucyjne o pozbawienie tytułu wykonawczego wykonalności w całości lub części – na podstawie art. 840 § 1 pkt 2 ustawy z 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego, jeżeli po powstaniu tytułu nastąpiło zdarzenie, wskutek którego zobowiązanie wygasło albo nie może być egzekwowane.

W wielu sprawach to właśnie art. 840 § 1 pkt 2 K.p.c. jest najpraktyczniejszą podstawą, bo pozwala doprowadzić do formalnego zablokowania dalszej egzekucji prowadzonej na podstawie dawnego tytułu.

Do jakiego sądu złożyć pozew?

W sprawach o alimenty i o uchylenie obowiązku alimentacyjnego właściwy rzeczowo bywa co do zasady sąd rejonowy, o ile wartość przedmiotu sporu nie powoduje właściwości sądu okręgowego. W typowych sprawach tego rodzaju będzie to sąd rejonowy.

Miejscową właściwość trzeba ustalić według rodzaju powództwa. W sprawie przeciwegzekucyjnej podstawowe znaczenie ma art. 843 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego, zgodnie z którym powództwo wytacza się przed sąd właściwości ogólnej pozwanego. Dodatkowo w sprawach o alimenty zastosowanie może mieć właściwość przemienna z art. 32 K.p.c. – przed sąd miejsca zamieszkania osoby uprawnionej do alimentów. W praktyce najbezpieczniej sprawdzić aktualną właściwość na tle konkretnego roszczenia i treści pozwu.

Jeżeli nie chodzi już o egzekucję, lecz o nowe żądanie uchylenia lub zmiany alimentów po rozwodzie na podstawie art. 138 K.r.o., sąd bada zmianę stosunków po wydaniu wcześniejszego orzeczenia alimentacyjnego.

Ile wynosi opłata od pozwu?

W sprawach o uchylenie, obniżenie albo ustalenie wygaśnięcia obowiązku alimentacyjnego wartość przedmiotu sporu ustala się zwykle jako suma świadczeń za jeden rok. Wynika to z art. 22 Kodeksu postępowania cywilnego w sprawach o prawo do świadczeń powtarzających się.

Od pozwu pobiera się opłatę stosunkową w wysokości 5% wartości przedmiotu sporu, zgodnie z art. 13 ust. 1 ustawy z 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, nie mniej niż 30 zł i nie więcej niż 200 000 zł.

Przykład: przy świadczeniu 600 zł miesięcznie wartość przedmiotu sporu wynosi 7200 zł, a opłata od pozwu 360 zł.

Czy można zatrzymać komornika przed zakończeniem sprawy?

Tak, ale nie dzieje się to automatycznie. W pozwie można złożyć wniosek o udzielenie zabezpieczenia na podstawie art. 730 § 1, art. 730¹ § 1 i § 2 oraz art. 755 § 1 K.p.c.

W zależności od treści żądania można domagać się np. czasowego zawieszenia lub ograniczenia egzekucji do czasu prawomocnego zakończenia sprawy. Sąd uwzględni taki wniosek tylko wtedy, gdy uprawdopodobni Pan roszczenie i interes prawny w zabezpieczeniu.

Samo pismo do komornika zazwyczaj nie wystarczy, bo komornik działa na podstawie art. 804 K.p.c. i nie jest uprawniony do badania zasadności ani wymagalności obowiązku ponad treść tytułu wykonawczego.

Jakie argumenty mogą przemawiać za uchyleniem alimentów?

Jeżeli chodzi o obowiązek po rozwodzie z art. 60 § 1 K.r.o., podstawowe znaczenie mają:

• ustanie niedostatku byłej żony,
• uzyskanie przez nią emerytury, renty, stałego zatrudnienia albo innych dochodów,
• istotne pogorszenie sytuacji majątkowej i zarobkowej zobowiązanego,
• upływ czasu i zmiana realnych potrzeb uprawnionej,
• zawarcie przez uprawnioną nowego małżeństwa – wtedy obowiązek wygasa z mocy art. 60 § 3 K.r.o.

Natomiast ponowne małżeństwo zobowiązanego samo w sobie nie powoduje automatycznego wygaśnięcia obowiązku wobec byłej żony, ale może mieć znaczenie przy ocenie jego aktualnych możliwości majątkowych i rodzinnych. Podobnie przejście na emeryturę nie wystarcza automatycznie – sąd porówna dochody, koszty utrzymania i ogólną zmianę stosunków w rozumieniu art. 138 K.r.o. Zmiana sytuacji osobistej po drugiej stronie także może mieć znaczenie; osobno analizujemy alimenty na byłą żonę a jej nowy związek.

Jak przygotować pozew?

Pozew powinien spełniać wymagania pisma procesowego z art. 126 § 1 i 2 K.p.c. oraz pozwu z art. 187 § 1 K.p.c. W praktyce należy wskazać:

• oznaczenie sądu, stron i ich adresów,
• dokładne żądanie, np. ustalenie wygaśnięcia obowiązku albo pozbawienie wykonalności tytułu wykonawczego,
• wartość przedmiotu sporu,
• uzasadnienie z podaniem dat: orzeczenia, rozwodu, wszczęcia egzekucji, zmian dochodów i sytuacji życiowej,
• wnioski dowodowe,
• ewentualny wniosek o zabezpieczenie,
• załączniki i odpis pozwu dla strony przeciwnej.

Do pozwu warto dołączyć zwłaszcza: wyrok lub postanowienie, na podstawie którego prowadzona jest egzekucja, wyrok rozwodowy z klauzulą prawomocności, pisma od komornika, decyzję o emeryturze lub inne dokumenty dochodowe oraz dowody dotyczące sytuacji finansowej byłej żony, o ile są dostępne.

Czego nie robić?

Nie należy po prostu przestać płacić, licząc na to, że rozwód sam zatrzyma egzekucję. Dopóki istnieje tytuł wykonawczy, komornik może prowadzić postępowanie, a zaległości mogą narastać wraz z kosztami egzekucyjnymi.

W niektórych sytuacjach użyteczne mogą być także materiały dotyczące jak przestać płacić alimenty przez komornika oraz zaprzestania płacenia alimentów bez orzeczenia sądu.

FAQ

Czy rozwód automatycznie kończy alimenty z art. 27 K.r.o.?

Tak, obowiązek z art. 27 K.r.o. wygasa z chwilą uprawomocnienia się wyroku rozwodowego, ale do zatrzymania egzekucji zwykle potrzebne jest jeszcze odpowiednie orzeczenie sądu dotyczące tytułu wykonawczego.

Czy komornik może sam zakończyć egzekucję po okazaniu wyroku rozwodowego?

Zazwyczaj nie. Komornik jest związany tytułem wykonawczym i działa w granicach art. 804 K.p.c. Potrzebuje podstawy procesowej do umorzenia lub ograniczenia egzekucji.

Czy ponowne małżeństwo byłego męża zwalnia go z alimentów na byłą żonę?

Nie automatycznie. Może być jedynie jedną z okoliczności wpływających na ocenę jego możliwości majątkowych.

Kiedy wygasa obowiązek alimentacyjny po rozwodzie z winy obu stron?

Co do zasady po 5 latach od orzeczenia rozwodu, zgodnie z art. 60 § 3 K.r.o., chyba że sąd na żądanie uprawnionej osoby wyjątkowo przedłuży ten termin z powodu wyjątkowych okoliczności.

Czy była żona może po wygaśnięciu obowiązku z art. 27 K.r.o. żądać nowych alimentów?

Tak, może próbować dochodzić alimentów po rozwodzie na podstawie art. 60 K.r.o., ale musi spełnić przesłanki z tego przepisu. Nie dzieje się to automatycznie.

Źródła

• art. 27, art. 60 § 1–3, art. 138 ustawy z 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy
• art. 22, art. 32, art. 126, art. 187, art. 730 § 1, art. 730¹ § 1 i 2, art. 755 § 1, art. 804, art. 840 § 1 pkt 2, art. 843 § 1 ustawy z 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego
• art. 13 ust. 1 ustawy z 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych
• uchwała Sądu Najwyższego z 13 lipca 2011 r., III CZP 39/11