Egzekucja alimentów na byłą żonę po 5 latach – co zrobić?

Kiedy wygasa obowiązek alimentacyjny wobec byłego małżonka?

Podstawą jest art. 60 § 3 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Z przepisu wynika, że obowiązek dostarczania środków utrzymania małżonkowi rozwiedzionemu wygasa w razie zawarcia przez uprawnionego nowego małżeństwa. Dodatkowo, gdy zobowiązanym jest małżonek rozwiedziony, który nie został uznany za winnego rozkładu pożycia, obowiązek ten wygasa także z upływem 5 lat od orzeczenia rozwodu, chyba że sąd – ze względu na wyjątkowe okoliczności – na żądanie uprawnionego przedłuży ten termin.

W praktyce trzeba bardzo dokładnie ustalić, od jakiej daty liczyć 5 lat. Najbezpieczniej przyjąć datę uprawomocnienia się wyroku rozwodowego, bo dopiero od tej chwili orzeczenie wywołuje skutki prawne. W konkretnym stanie faktycznym warto więc sprawdzić na odpisie wyroku albo w aktach, kiedy wyrok stał się prawomocny.

Jeżeli była żona nie uzyskała przedłużenia tego obowiązku przed upływem wskazanego terminu, to po jego upływie nie powstają już kolejne bieżące raty alimentacyjne. Nie oznacza to jednak automatycznie, że znikają wcześniej powstałe zaległości.

Wygaśnięcie obowiązku a zaległe alimenty – to nie jest to samo

To najważniejsze rozróżnienie. Wygaśnięcie obowiązku alimentacyjnego na przyszłość nie powoduje umorzenia zaległości, które powstały wcześniej, czyli za okres, gdy obowiązek jeszcze istniał. Jeżeli więc wierzycielka dochodzi rat sprzed upływu 5-letniego terminu, takie należności co do zasady nadal mogą być egzekwowane.

Trzeba więc ustalić, czego dokładnie żąda komornik:

• czy egzekwuje bieżące alimenty już po upływie 5 lat,
• czy egzekwuje zaległe raty za wcześniejszy okres,
• czy obejmuje oba te elementy jednocześnie.

Ma to kluczowe znaczenie dla dalszego działania. Jeżeli spór dotyczy tylko bieżących rat po wygaśnięciu obowiązku – linia obrony będzie inna niż wtedy, gdy kwestionuje Pan także istnienie lub wysokość zaległości.

Dlaczego komornik zwykle sam nie umorzy takiej egzekucji?

Komornik wykonuje tytuł wykonawczy i działa w granicach wniosku egzekucyjnego wierzyciela. Wynika to z art. 803 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego, zgodnie z którym tytuł wykonawczy stanowi podstawę egzekucji, oraz z zasady, że organ egzekucyjny nie rozstrzyga merytorycznie sporów o istnienie obowiązku.

Jeżeli więc wyrok zasądza alimenty, a w tytule nie ma wyraźnie wskazanej końcowej daty obowiązku albo wierzyciel twierdzi, że obowiązek został przedłużony, komornik najczęściej nie podejmie samodzielnie decyzji o definitywnym zakończeniu egzekucji tylko na podstawie oświadczenia dłużnika.

Komornik może umorzyć postępowanie w przypadkach wskazanych w art. 825 K.p.c., np. na wniosek wierzyciela. Jeżeli jednak wierzycielka nie cofa wniosku, a spór dotyczy tego, czy obowiązek wygasł albo czy może być jeszcze egzekwowany, rozstrzygnięcie zwykle musi zapaść przed sądem.

Co najpierw sprawdzić w aktach?

Zanim złoży Pan jakiekolwiek pismo, warto ustalić dokumenty źródłowe. Na podstawie art. 9 § 1 K.p.c. strona ma prawo przeglądać akta sprawy i otrzymywać odpisy, kopie lub wyciągi. Proszę sprawdzić przede wszystkim:

• wyrok rozwodowy i datę jego prawomocności,
• wyrok lub ugodę, z której wynika obowiązek alimentacyjny wobec byłej żony,
• czy była żona złożyła pozew lub wniosek o przedłużenie obowiązku z art. 60 § 3 K.r.o.,
• czy zapadło jakiekolwiek późniejsze orzeczenie przedłużające alimenty,
• jakie okresy i kwoty wskazano we wniosku egzekucyjnym,
• czy egzekucja obejmuje także odsetki i koszty egzekucyjne.

Bez tej weryfikacji łatwo pomylić dwie różne sytuacje: brak podstaw do żądania bieżących alimentów po 5 latach oraz skuteczne dochodzenie starych, wcześniej wymagalnych rat.

Jakie pismo do sądu jest najczęściej właściwe?

W opisanej sytuacji najczęściej nie chodzi o zwykłe „ustalenie”, lecz o powództwo przeciwegzekucyjne, czyli pozbawienie tytułu wykonawczego wykonalności w całości lub w części. Podstawę stanowi art. 840 § 1 pkt 2 K.p.c., zgodnie z którym dłużnik może żądać pozbawienia tytułu wykonawczego wykonalności, jeżeli po powstaniu tytułu nastąpiło zdarzenie, wskutek którego zobowiązanie wygasło albo nie może być egzekwowane.

Jeżeli więc po powstaniu tytułu wykonawczego upłynął 5-letni okres z art. 60 § 3 K.r.o., a obowiązek nie został skutecznie przedłużony, to właśnie ten przepis jest co do zasady najtrafniejszą podstawą do żądania pozbawienia wykonalności tytułu w zakresie alimentów należnych po dacie wygaśnięcia obowiązku.

Takie powództwo wnosi się przeciwko wierzycielce, a nie przeciwko komornikowi. Komornik nie jest stroną sporu o istnienie obowiązku alimentacyjnego.

Czego można żądać w pozwie?

Zakres żądania powinien odpowiadać rzeczywistej sytuacji. Przykładowo można wnosić o:

• pozbawienie wykonalności tytułu wykonawczego w części dotyczącej alimentów na byłą żonę za okres po wskazanej dacie,
• pozbawienie wykonalności również w zakresie odsetek od rat, które według Pana nie były już należne,
• zasądzenie kosztów procesu na podstawie art. 98 § 1 K.p.c.,
• udzielenie zabezpieczenia przez zawieszenie postępowania egzekucyjnego w odpowiednim zakresie – na podstawie art. 730 § 1, art. 730(1) § 1 i art. 755 § 1 K.p.c.

Jeżeli spór dotyczy tylko części należności, nie warto formułować żądania zbyt szeroko. Sąd będzie badał dokładnie, które raty mogły powstać, a które już nie.

Czy skarga na czynności komornika wystarczy?

Niekoniecznie. Skarga na czynności komornika z art. 767 § 1 K.p.c. służy do kwestionowania nieprawidłowych czynności komornika albo jego zaniechania. Termin do jej wniesienia wynosi co do zasady tydzień od dnia dokonania czynności lub zawiadomienia o niej – wynika to z art. 767 § 4 K.p.c..

Skarga może być przydatna, gdy komornik:

• prowadzi egzekucję w szerszym zakresie niż wynika z wniosku lub tytułu,
• nieprawidłowo naliczył koszty,
• dokonał wadliwego zajęcia,
• odmówił czynności, do której był zobowiązany.

Ale skarga nie zastępuje powództwa z art. 840 K.p.c., gdy spór dotyczy samego istnienia albo wygaśnięcia obowiązku objętego tytułem wykonawczym. Innymi słowy: skarga jest dobra na błędną czynność komornika, a powództwo przeciwegzekucyjne – na spór o to, czy wierzyciel w ogóle może nadal egzekwować dane świadczenie.

Czy można powołać się na przedawnienie?

Tak, ale trzeba oddzielić przedawnienie od wygaśnięcia obowiązku. Roszczenia o świadczenia alimentacyjne jako świadczenia okresowe przedawniają się co do zasady z upływem 3 lat – art. 137 § 1 K.r.o.. Jeżeli jednak wierzyciel dysponuje już prawomocnym orzeczeniem sądu, trzeba dodatkowo ocenić wpływ przepisów o przedawnieniu roszczeń stwierdzonych orzeczeniem, w szczególności art. 125 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny.

W praktyce zarzut przedawnienia wymaga dokładnej analizy dat wymagalności poszczególnych rat, daty uzyskania tytułu wykonawczego oraz przebiegu egzekucji. Nie da się go bezpiecznie ocenić „z góry” bez akt.

Jeżeli część zaległości jest bardzo stara, ten wątek warto przeanalizować obok wygaśnięcia obowiązku z art. 60 § 3 K.r.o..

Co zrobić krok po kroku?

Co z alimentami na dziecko?

Trzeba to wyraźnie rozdzielić od alimentów na byłą żonę. Upływ 5-letniego terminu z art. 60 § 3 K.r.o. dotyczy tylko obowiązku wobec byłego małżonka, a nie alimentów na dziecko. Alimenty na dziecko trwają tak długo, jak długo dziecko nie jest jeszcze w stanie utrzymać się samodzielnie – co wynika z art. 133 § 1 K.r.o..

Jeżeli egzekucja obejmuje oba świadczenia, w pozwie i pismach do komornika trzeba precyzyjnie wskazać, że kwestionuje Pan wyłącznie alimenty na byłą żonę, a nie alimenty na dziecko – o ile nie ma odrębnych zarzutów również co do nich.

Co jeśli była żona uzyskała przedłużenie obowiązku bez Pana wiedzy?

To możliwe, dlatego przegląd akt jest tak ważny. Jeżeli zapadło orzeczenie przedłużające obowiązek alimentacyjny, ale nie brał Pan udziału w sprawie np. z powodu wadliwego doręczenia pism, trzeba ocenić środek zaskarżenia odpowiedni do konkretnej sytuacji procesowej. W zależności od stanu sprawy może chodzić np. o przywrócenie terminu, apelację, jeżeli orzeczenie nie jest prawomocne, albo o skargę o wznowienie postępowania.

Wadliwość doręczeń może prowadzić do nieważności postępowania w rozumieniu art. 379 pkt 5 K.p.c., jeżeli strona została pozbawiona możności obrony swych praw. Tę ocenę trzeba jednak oprzeć na aktach, a nie tylko na przypuszczeniu.

FAQ – najczęściej zadawane pytania

Czy alimenty na byłą żonę wygasają automatycznie po 5 latach?

Co do zasady tak, jeżeli zobowiązany nie został uznany za winnego rozkładu pożycia, a sąd nie przedłużył tego terminu z powodu wyjątkowych okoliczności. Wynika to wprost z art. 60 § 3 K.r.o.

Czy po wygaśnięciu obowiązku trzeba jeszcze płacić stare zaległości?

Tak, jeżeli zaległości powstały za okres, w którym obowiązek jeszcze istniał. Wygaśnięcie obowiązku działa na przyszłość i nie usuwa automatycznie wcześniej wymagalnych rat.

Czy wystarczy napisać do komornika, że obowiązek wygasł?

Zwykle nie. Komornik najczęściej oczekuje podstawy procesowej do ograniczenia lub zakończenia egzekucji, a spór o wygaśnięcie obowiązku rozstrzyga sąd, najczęściej w trybie art. 840 § 1 pkt 2 K.p.c.

Czy skarga na czynności komornika zatrzyma egzekucję?

Nie zawsze. Skarga z art. 767 K.p.c. służy do kontroli czynności komornika, ale nie zastępuje powództwa przeciwegzekucyjnego. W praktyce często trzeba złożyć oba środki, zależnie od problemu.

Czy można żądać zawieszenia egzekucji do czasu wyroku?

Tak, warto rozważyć wniosek o zabezpieczenie roszczenia w sprawie z art. 840 K.p.c., np. przez zawieszenie egzekucji w części dotyczącej spornych rat.

Źródła

1. Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy – Dz.U. 1964 nr 9 poz. 59
2. Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego – Dz.U. 1964 nr 43 poz. 296
3. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny – Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93
4. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny – Dz.U. 1997 nr 88 poz. 553