Jak chronić mieszkanie przed egzekucją długu byłego męża

Co wynika z opisanego stanu faktycznego?

W przedstawionej sytuacji kluczowe jest to, kiedy powstał dług, jaki jest obecny stan własności w księdze wieczystej oraz czy egzekucja została skierowana do całej nieruchomości, czy tylko do udziału byłego męża.

Jeżeli zobowiązanie byłego męża powstało po rozwodzie, to od chwili uprawomocnienia się wyroku rozwodowego wspólność majątkowa ustawowa już nie istnieje. Wynika to z art. 37 § 1 w zw. z art. 42 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy oraz z zasady, że po ustaniu wspólności ustawowej do majątku, który był nią objęty, stosuje się odpowiednio przepisy o współwłasności w częściach ułamkowych. Udziały byłych małżonków są co do zasady równe na podstawie art. 43 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

To oznacza, że wierzyciel byłego męża nie powinien prowadzić egzekucji z Pani udziału, jeżeli nie jest Pani dłużniczką z tego konkretnego zobowiązania. Co do zasady egzekucja może być kierowana do udziału należącego do byłego męża.

Czy komornik może prowadzić egzekucję z całego mieszkania?

Nie zawsze. Trzeba odróżnić dwie sytuacje.

Jeżeli jest Pani nadal współkredytobiorcą, sama okoliczność rozwodu nie powoduje automatycznego zwolnienia z odpowiedzialności wobec banku lub innego wierzyciela. Odpowiedzialność współkredytobiorcy wynika z treści umowy i najczęściej ma charakter solidarny na podstawie art. 366 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny. W takim przypadku wierzyciel może dochodzić całości lub części świadczenia od każdego z dłużników solidarnych.

Jeżeli jednak zadłużenie byłego męża nie wynika z kredytu, który wspólnie zaciągnęliście, lecz z jego własnych zobowiązań powstałych po rozwodzie, to samo bycie współwłaścicielem mieszkania nie czyni Pani dłużniczką.

Zobacz również: wykup udziału w nieruchomości od komornika

Co oznacza wzmianka o egzekucji w księdze wieczystej?

Wzmianka o wszczęciu egzekucji z nieruchomości albo wpis o przyłączeniu się do egzekucji oznacza przede wszystkim, że toczy się postępowanie dotyczące tej nieruchomości. Taka informacja nie przesądza jeszcze, że komornik sprzeda całe mieszkanie, ale w praktyce utrudnia obrót nieruchomością.

Zajęcie nieruchomości w egzekucji następuje przez wezwanie dłużnika do zapłaty oraz jednoczesne przesłanie do sądu wieczystoksięgowego wniosku o wpis o wszczęciu egzekucji albo złożenie wniosku o dokonanie wzmianki – zgodnie z art. 923 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego.

Jeżeli egzekucja została skierowana nieprawidłowo do całej nieruchomości, mimo że dług dotyczy wyłącznie byłego męża, trzeba sprawdzić treść zajęcia, tytuł wykonawczy i oznaczenie dłużnika w aktach komorniczych.

Jakie działania warto podjąć od razu?

W praktyce warto działać w następującej kolejności:

1. Ustalić podstawę egzekucji – trzeba sprawdzić, kto jest wskazany jako dłużnik w tytule wykonawczym i czego dokładnie dotyczy dług.
2. Ustalić zakres zajęcia – czy komornik zajął udział byłego męża, czy opisał całą nieruchomość.
3. Pobrać odpis księgi wieczystej i sprawdzić aktualny dział II oraz dział III.
4. Złożyć do komornika pismo z dokumentami – np. odpis wyroku rozwodowego i wskazanie, że dług powstał po rozwodzie.
5. Rozważyć skargę na czynność komornika albo powództwo przeciwegzekucyjne lub ekscydencyjne, jeżeli egzekucja narusza Pani prawa.

Skarga na czynność komornika jest uregulowana w art. 767 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego. Termin wynosi co do zasady tydzień od dnia czynności, gdy strona była przy niej obecna lub była o niej zawiadomiona, a w innych przypadkach od dnia dowiedzenia się o czynności. Skarga służy kontroli prawidłowości czynności komornika, ale nie zawsze wystarczy do definitywnej ochrony praw osoby trzeciej.

Jeżeli egzekucja narusza prawa osoby trzeciej, podstawowym środkiem może być powództwo o zwolnienie zajętego przedmiotu spod egzekucji z art. 841 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego. Powództwo wnosi się w terminie miesiąca od dnia dowiedzenia się o naruszeniu prawa – art. 841 § 3 Kodeksu postępowania cywilnego.

Jeżeli natomiast jest Pani dłużniczką wskazaną w tytule wykonawczym, ale uważa Pani, że zobowiązanie wygasło albo nie może być egzekwowane, w grę może wchodzić powództwo opozycyjne z art. 840 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego. To już zależy od konkretnego stanu faktycznego.

Czy wierzyciel może egzekwować udział byłego małżonka?

Tak. Po rozwodzie udział byłego małżonka w nieruchomości może być przedmiotem egzekucji. Potwierdził to Sąd Najwyższy w uchwale z 17 kwietnia 2015 r., sygn. III CZP 9/15, wskazując, że po ustaniu wspólności majątkowej wierzyciel jednego z małżonków może prowadzić egzekucję z udziału tego małżonka we własności nieruchomości, która wcześniej wchodziła do majątku wspólnego.

To ważne rozróżnienie: egzekucja z udziału byłego męża jest dopuszczalna, ale nie oznacza to jeszcze, że Pani utraci swój udział. Nabywca z licytacji wszedłby co najwyżej w miejsce dłużnika jako współwłaściciel jego części.

W praktyce sprzedaż udziału w lokalu mieszkalnym bywa trudna, ale nie wolno zakładać, że zawsze okaże się bezskuteczna. To zależy od wartości nieruchomości, lokalizacji, stanu prawnego i zainteresowania nabywców.

Zobacz również: sprzedaż udziału w mieszkaniu z hipoteką i egzekucją komorniczą

Czy płacenie wszystkich rat i opłat daje automatyczną ochronę?

Nie daje automatycznej ochrony przed egzekucją z udziału byłego męża, ale może mieć znaczenie przy rozliczeniach między byłymi małżonkami.

Jeżeli po rozwodzie samodzielnie spłacała Pani raty kredytu dotyczącego wspólnej nieruchomości albo ponosiła koszty utrzymania mieszkania ponad swój udział, może to mieć znaczenie przy późniejszym podziale majątku i rozliczaniu nakładów lub spłat. Tego jednak nie rozstrzyga komornik, lecz co do zasady sąd w sprawie o podział majątku albo w odrębnym procesie, zależnie od rodzaju roszczenia.

Czy trzeba od razu robić podział majątku?

Nie zawsze, ale często jest to rozwiązanie praktyczne. Dopóki były mąż pozostaje ujawniony w księdze wieczystej jako współwłaściciel udziału, jego wierzyciele mogą kierować egzekucję do tego udziału.

Jeżeli zależy Pani na trwałym uporządkowaniu sytuacji, warto rozważyć:

• umowny podział majątku u notariusza – jeżeli jest zgoda obu stron i nieruchomość ma przypaść jednemu z byłych małżonków za spłatą lub bez spłaty,
• sądowy podział majątku – jeżeli porozumienie nie jest możliwe.

Samo przeniesienie udziału byłego męża wymaga jednak oceny ryzyk. Jeżeli wobec niego toczy się egzekucja albo jest niewypłacalny, niektóre czynności mogą być później kwestionowane przez wierzyciela, np. z wykorzystaniem skargi pauliańskiej na podstawie art. 527 § 1 Kodeksu cywilnego.

Jak ocenić, czy odpowiada Pani także jako współkredytobiorca?

To zależy od dokumentów. Jeżeli wierzyciel żąda spłaty dlatego, że jest Pani współkredytobiorcą, trzeba sprawdzić:

• czy dług dotyczy wspólnego kredytu hipotecznego lub innego wspólnego zobowiązania,
• czy wierzyciel posiada tytuł wykonawczy także przeciwko Pani,
• czy zadłużenie powstało w ramach umowy, którą Pani podpisała,
• czy bank albo inny wierzyciel wypowiedział umowę zgodnie z jej warunkami.

Jeżeli podpisała Pani umowę jako współkredytobiorca, rozwód sam w sobie nie usuwa odpowiedzialności kontraktowej. W takim wypadku problem nie dotyczy wyłącznie ochrony przed długiem byłego męża, lecz także Pani własnej odpowiedzialności wobec wierzyciela.

Przykłady

Poniższe przykłady pokazują, jak różne skutki może wywołać egzekucja zależnie od tego, kto jest dłużnikiem i jaki jest stan prawny mieszkania.

Jakie wnioski praktyczne wynikają z tej sytuacji?

Jeżeli dług byłego męża rzeczywiście powstał po rozwodzie i nie podpisała Pani tego zobowiązania, to zasadniczo nie powinna Pani odpowiadać za ten dług własnym majątkiem. Należy jednak rozróżnić brak odpowiedzialności osobistej od tego, że były mąż nadal ma udział w mieszkaniu, z którego wierzyciel może próbować prowadzić egzekucję.

Dlatego najważniejsze jest ustalenie, czy:

• egzekucja dotyczy wyłącznie udziału byłego męża,
• wierzyciel powołuje się na wspólną umowę kredytową,
• komornik prawidłowo oznaczył nieruchomość i dłużnika,
• potrzebna jest skarga na czynność komornika lub pozew o zwolnienie spod egzekucji.

Jeżeli chce Pani definitywnie ograniczyć ryzyko na przyszłość, warto rozważyć także zakończenie spraw majątkowych po rozwodzie przez podział majątku i uregulowanie stanu wpisów w księdze wieczystej.

FAQ

Czy po rozwodzie komornik może sprzedać całe mieszkanie za długi byłego męża?

Co do zasady nie, jeżeli dług dotyczy wyłącznie byłego męża i nie jest Pani dłużniczką. Egzekucja powinna obejmować jego udział, a nie Pani część nieruchomości.

Czy fakt, że były mąż nie mieszka w mieszkaniu, chroni lokal przed egzekucją?

Nie. O zakresie egzekucji decyduje przede wszystkim własność i odpowiedzialność za dług, a nie samo zamieszkiwanie.

Czy współkredytobiorca po rozwodzie nadal odpowiada za kredyt?

Najczęściej tak, jeżeli podpisał umowę i nie został skutecznie zwolniony przez wierzyciela. Rozwód nie zmienia automatycznie treści zobowiązania wobec banku.

Ile czasu jest na pozew o zwolnienie rzeczy spod egzekucji?

Miesiąc od dnia dowiedzenia się o naruszeniu prawa – art. 841 § 3 Kodeksu postępowania cywilnego.

Czy skarga na czynność komornika zawsze wystarczy?

Nie. Skarga służy kontroli czynności komornika, ale gdy trzeba bronić prawa własności osoby trzeciej, często konieczne jest powództwo z art. 841 Kodeksu postępowania cywilnego.

Źródła

1. Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy, w szczególności art. 42, art. 43 § 1, art. 46 oraz art. 52 § 1a – Dz.U. 1964 nr 9 poz. 59

2. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny, w szczególności art. 366 § 1 oraz art. 527 § 1

3. Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego, w szczególności art. 767 § 1, art. 840 § 1, art. 841 § 1 i § 3 oraz art. 923 § 1

4. Uchwała Sądu Najwyższego z 17 kwietnia 2015 r., sygn. akt III CZP 9/15