Ochrona majątku przed egzekucją, darowizna w rodzinie przy wspólnocie majątkowej

Odpowiedzialność za długi małżonka a majątek wspólny

Zgodnie z art. 41 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (K.r.o.): Jeżeli małżonek zaciągnął zobowiązanie za zgodą drugiego małżonka, wierzyciel może żądać zaspokojenia także z majątku wspólnego małżonków. Jeżeli małżonek zaciągnął zobowiązanie bez zgody drugiego małżonka albo zobowiązanie jednego z małżonków nie wynika z czynności prawnej, wierzyciel może żądać zaspokojenia z majątku osobistego dłużnika, z wynagrodzenia za pracę lub z dochodów uzyskanych przez dłużnika z innej działalności zarobkowej, a jeżeli wierzytelność powstała w związku z prowadzeniem przedsiębiorstwa, także z przedmiotów majątkowych wchodzących w skład przedsiębiorstwa.

Kształtowanie się wspomnianej odpowiedzialności zależne jest od tego, czy zobowiązanie zostaje zaciągnięte przez jednego małżonka za zgodą drugiego małżonka, czy bez takiej zgody.

Wierzyciel zostanie zaspokojony z majątku wspólnego małżonków wtedy, gdy czynność prawna zostanie zaakceptowana przez małżonka. Jeżeli brak jest zgody małżonka, wierzyciel nie zostanie zaspokojony z majątku wspólnego.

Zasada ta obowiązuje w przypadku zobowiązań jednego z małżonków pozostających w związku z samodzielnym wykonywaniem przez niego zarządu majątkiem wspólnym, a także do innych jego zobowiązań o cywilnoprawnym charakterze, które powstały podczas wspólności ustawowej, chyba że wierzytelność jest związana z majątkiem osobistym dłużnika.

Egzekucja z majątku wspólnego – wymagania formalne

Zatem, aby skutecznie prowadzić egzekucję z majątku wspólnego, wierzyciel musi uzyskać klauzulę wykonalności na tytuł egzekucyjny przeciwko małżonkowi dłużnika. Albowiem zgodnie z art. 776¹ § 1 Kodeksu postępowania cywilnego (K.p.c.) nadanie klauzuli wykonalności przeciwko jednemu z małżonków (dłużnikowi) pozwala na skierowanie egzekucji również do należących do majątku wspólnego. Wtedy rodzi się odpowiedzialność całym majątkiem wspólnym. Jednak w postępowaniu klauzulowym konieczne jest wykazanie przez wierzyciela dokumentem urzędowym lub prywatnym, że stwierdzona tytułem egzekucyjnym wierzytelność powstała z czynności prawnej dokonanej za zgodą małżonka dłużnika (art. 787 K.p.c.).

Zajęcie samochodu przez komornika – jak to wygląda w praktyce?

Następnie, na podstawie art. 845 § 1 K.p.c. komornik do egzekucji z ruchomości (wspomniane auto) przystępuje przez ich zajęcie, które polega na sporządzeniu protokołu z dokonanej czynności. Odpis protokołu doręczany jest dłużnikowi, współwłaścicielom ruchomości, wierzycielowi, który nie był obecny przy czynności oraz osobom trzecim, którym przysługuje prawo domagania się zwolnienia od egzekucji zajętych ruchomości. Na podstawie § 2 wspomnianego przepisu, można dokonać zajęcia ruchomości dłużnika będących bądź w jego władaniu, bądź we władaniu samego wierzyciela, który do nich skierował egzekucję.

Zgodnie z art. 845 § 2⁴ K.p.c. – tytuł wykonawczy wystawiony przeciwko osobie pozostającej w związku małżeńskim jest podstawą do zajęcia ruchomości wchodzącej w skład majątku wspólnego. Dalsze czynności egzekucyjne (czyli np.: sprzedaż auta) dopuszczalne są na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego przeciwko obojgu małżonkom. Wskazując przepis art. 787 K.p.c., jak już wspomniałam, do uwzględnienia wniosku wierzyciela o nadanie klauzuli wykonalności przeciwko małżonkowi dłużnika konieczne jest przedstawienie dokumentu urzędowego bądź prywatnego, z którego wynika, że zobowiązanie wyklarowało się z czynności prawnej zaakceptowanej przez małżonka.

Jeżeli zatem powstanie długów odbyło się bez zgody współmałżonka, egzekucja z auta (ruchomości) będzie znacznie utrudniona lub wręcz niemożliwa z powodu braku klauzuli wykonalności na współmałżonka. Zatem nie dojdzie do jego faktycznego odebrania przez komornika i licytacji. Komornik jedynie zajmie auto, co oznacza, że np.: nie będzie można go sprzedać.

Czy darowizna samochodu może ochronić przed egzekucją?

Oczywiście można dokonać darowizny między członkami rodziny, ale trzeba przy tym pamiętać, że wiąże się to z koniecznością poniesienia kosztów podatku.

Darowizna na rzecz dziecka – czy to bezpieczne rozwiązanie?

Nadmienię również, że można dokonać darowizny od razu na rzecz osoby małoletniej. Wtedy rodzice zarządzają majątkiem, który otrzymuje dziecko. Majątek dziecka nie jest majątkiem rodziców, oni tylko pełnią nad nim piczę do uzyskania przez dziecko pełnoletności. Zgodnie z art. 101 K.r.o.: Rodzice obowiązani są sprawować z należytą starannością zarząd majątkiem dziecka pozostającego pod ich władzą rodzicielską.

Rozdzielność majątkowa – kiedy warto o niej pomyśleć?

Można również zastanowić się nad rozdzielnością majątkową, którą sąd w uzasadnionych przypadkach orzeka wstecz, wtedy auto można byłoby przekazać żonie do jej majątku osobistego.

Uwaga na skargę pauliańską – wierzyciele mają swoje narzędzia

Jednak proszę pamiętać, że wierzyciele skutecznie bronią się przed „uciekaniem” z majątkiem przez dłużników i często wnoszą do sądu tzw. skargę pauliańską (ochrona wierzycieli). Zgodnie z art. 527 i nast. Kodeksu cywilnego: Gdy wskutek czynności prawnej dłużnika dokonanej z pokrzywdzeniem wierzycieli osoba trzecia uzyskała korzyść majątkową, każdy z wierzycieli może żądać uznania tej czynności za bezskuteczną w stosunku do niego, jeżeli dłużnik działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli, a osoba trzecia o tym wiedziała lub przy zachowaniu należytej staranności mogła się dowiedzieć. Taka sytuacja ma miejsce, kiedy dłużnik świadomie wyzbywa się majątku celem uniknięcia egzekucji.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy - Dz.U. 1964 nr 9 poz. 59
2. Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz.U. 1964 nr 43 poz. 296
3. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93