Zajęcie samochodu współwłaściciela przez komornika

Czy komornik może zająć samochód ze współwłaścicielem?

Tak. Jeżeli dłużnik jest współwłaścicielem samochodu, jego udział w prawie własności może być objęty egzekucją. Wynika to bezpośrednio z art. 846 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego. Przepis ten stanowi, że egzekucja z ułamkowej części rzeczy ruchomej będącej wspólną własnością kilku osób odbywa się według przepisów o egzekucji z ruchomości, z zastrzeżeniem, że sprzedaży podlega tylko udział dłużnika.

W praktyce komornik może dokonać zajęcia samochodu jako rzeczy, ale zakres egzekucji ogranicza się do udziału należącego do dłużnika. Potwierdza to postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 15 lipca 1974 r., sygn. akt I CZ 97/74, zgodnie z którym przy egzekucji z art. 846 Kodeksu postępowania cywilnego komornik dokonuje zajęcia rzeczy, natomiast sprzedażą objęty jest udział dłużnika.

Podstawą samego zajęcia ruchomości jest art. 845 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego, zgodnie z którym do egzekucji z ruchomości komornik przystępuje przez ich zajęcie. Zgodnie z art. 845 § 2 Kodeksu postępowania cywilnego zająć można ruchomości dłużnika będące w jego władaniu albo we władaniu wierzyciela, który skierował do nich egzekucję. Jeżeli samochód znajduje się u osoby trzeciej, znaczenie mają dodatkowe warunki wskazane w tym przepisie.

Czy komornik sprzedaje cały samochód czy tylko udział dłużnika?

Zasadą jest sprzedaż udziału dłużnika. Jeżeli więc dłużnik ma 1/2 udziału w samochodzie, licytowany jest udział 1/2, a nabywca udziału staje się współwłaścicielem auta razem z dotychczasowym drugim współwłaścicielem. Jeżeli dłużnik ma 1/10 udziału, egzekucja obejmuje ten udział, a nie cały pojazd.

Wyjątek przewiduje art. 846 § 2 Kodeksu postępowania cywilnego. Zgodnie z tym przepisem innym współwłaścicielom przysługuje łącznie prawo żądania, aby została sprzedana cała rzecz. Oznacza to, że sprzedaż całego samochodu nie następuje automatycznie tylko dlatego, że jeden ze współwłaścicieli ma długi. Wymaga to żądania pozostałych współwłaścicieli.

Trzeba też odróżnić zajęcie udziału od dalszych relacji między współwłaścicielami. Nabywca udziału może później korzystać z uprawnień współwłaściciela, a zgodnie z art. 210 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny każdy ze współwłaścicieli może żądać zniesienia współwłasności, o ile uprawnienie to nie zostało czasowo wyłączone w dopuszczalny prawem sposób.

Jak ustalić udział współwłaścicieli samochodu?

Współwłasność polega na tym, że własność tej samej rzeczy przysługuje niepodzielnie kilku osobom. Wynika to z art. 195 Kodeksu cywilnego. Udziały współwłaścicieli mogą być określone w umowie, np. 1/2 i 1/2, 1/4 i 3/4 albo 1/10 i 9/10.

Jeżeli z umowy sprzedaży, darowizny albo innego dokumentu nie wynika wysokość udziałów, stosuje się art. 197 Kodeksu cywilnego. Zgodnie z tym przepisem domniemywa się, że udziały współwłaścicieli są równe. Przy dwóch współwłaścicielach będzie to zatem po 1/2, chyba że z dokumentów lub innych dowodów wynika inny podział.

Sam wpis w dowodzie rejestracyjnym nie zawsze rozstrzyga o wielkości udziałów. Dowód rejestracyjny potwierdza dopuszczenie pojazdu do ruchu i dane ewidencyjne, natomiast o własności i udziałach decydują przede wszystkim dokumenty nabycia: umowa sprzedaży, faktura, umowa darowizny, postanowienie spadkowe, akt poświadczenia dziedziczenia albo inne dokumenty potwierdzające przejście własności.

Czy można darować dowolny udział w samochodzie?

Co do zasady tak. Właściciel samochodu może przenieść na inną osobę określony ułamkowy udział w prawie własności, np. 1/2, 1/4 albo 9/10. Jeżeli jest już współwłaścicielem, może rozporządzać swoim udziałem bez zgody pozostałych współwłaścicieli na podstawie art. 198 Kodeksu cywilnego.

Inaczej wygląda rozporządzenie całym samochodem. Zgodnie z art. 199 Kodeksu cywilnego do rozporządzania rzeczą wspólną oraz do innych czynności przekraczających zakres zwykłego zarządu potrzebna jest zgoda wszystkich współwłaścicieli. Sprzedaż całego auta bez zgody drugiego współwłaściciela może więc być nieskuteczna w zakresie jego udziału.

W przypadku darowizny trzeba pamiętać o art. 890 § 1 Kodeksu cywilnego. Oświadczenie darczyńcy powinno być złożone w formie aktu notarialnego, ale umowa darowizny zawarta bez tej formy staje się ważna, jeżeli przyrzeczone świadczenie zostało spełnione. Przy samochodzie dla celów dowodowych, rejestracyjnych i podatkowych w praktyce sporządza się umowę pisemną, w której należy dokładnie oznaczyć pojazd i wysokość przenoszonego udziału.

Darowizna udziału a długi i egzekucja

Przeniesienie udziału w samochodzie na inną osobę nie zawsze ochroni pojazd przed wierzycielem. Jeżeli dłużnik wyzbywa się majątku z pokrzywdzeniem wierzyciela, wierzyciel może skorzystać ze skargi pauliańskiej. Podstawę stanowi art. 527 § 1 Kodeksu cywilnego, zgodnie z którym gdy wskutek czynności prawnej dłużnika dokonanej z pokrzywdzeniem wierzycieli osoba trzecia uzyskała korzyść majątkową, wierzyciel może żądać uznania tej czynności za bezskuteczną względem niego, jeżeli dłużnik działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli, a osoba trzecia o tym wiedziała albo przy zachowaniu należytej staranności mogła się dowiedzieć.

Jeżeli udział został darowany osobie bliskiej, znaczenie ma art. 527 § 3 Kodeksu cywilnego, który wprowadza domniemanie, że osoba pozostająca z dłużnikiem w bliskim stosunku wiedziała o działaniu dłużnika ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli. W przypadku darowizny trzeba też uwzględnić art. 528 Kodeksu cywilnego, który ułatwia wierzycielowi ochronę, gdy osoba trzecia uzyskała korzyść majątkową bezpłatnie.

Jeżeli dłużnik zbywa, darowuje, ukrywa albo obciąża składniki majątku zajęte lub zagrożone zajęciem w celu udaremnienia wykonania orzeczenia sądu lub innego organu państwowego, może powstać także odpowiedzialność karna z art. 300 § 2 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny. Ocena zależy jednak od konkretnego stanu faktycznego, w szczególności od daty powstania długu, daty czynności i zamiaru dłużnika.

Co może zrobić współwłaściciel, którego prawa naruszono?

Jeżeli problem dotyczy sposobu działania komornika, np. nieprawidłowego opisu zajęcia, błędnego ustalenia udziału albo naruszenia procedury, można rozważyć skargę na czynności komornika. Podstawę stanowi art. 767 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego. Termin na wniesienie skargi wynosi zasadniczo tydzień, co wynika z art. 767 § 4 Kodeksu postępowania cywilnego.

Jeżeli natomiast osoba trzecia twierdzi, że egzekucja narusza jej prawo, może wytoczyć powództwo o zwolnienie zajętego przedmiotu od egzekucji. Podstawą jest art. 841 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego. Zgodnie z art. 841 § 3 Kodeksu postępowania cywilnego powództwo to można wnieść w terminie miesiąca od dnia dowiedzenia się o naruszeniu prawa, chyba że inny przepis przewiduje odmienny termin.

Współwłaściciel powinien jak najszybciej zgromadzić dokumenty potwierdzające jego udział: umowę nabycia, umowę darowizny, fakturę, potwierdzenia zapłaty, dokumenty rejestracyjne, korespondencję z komornikiem oraz protokół zajęcia. Im szybciej zostaną przedstawione dowody, tym większa szansa na skuteczną ochronę praw.

Czy porozumienie z wierzycielem może zatrzymać egzekucję z auta?

Komornik działa na wniosek wierzyciela i w granicach tytułu wykonawczego. Jeżeli dłużnik dojdzie do porozumienia z wierzycielem, wierzyciel może złożyć wniosek o zawieszenie postępowania egzekucyjnego. Podstawę zawieszenia na wniosek wierzyciela stanowi art. 820 Kodeksu postępowania cywilnego.

Wierzyciel może też wnioskować o umorzenie egzekucji. Zgodnie z art. 825 pkt 1 Kodeksu postępowania cywilnego organ egzekucyjny umorzy postępowanie w całości lub części na wniosek wierzyciela. Samo ustne porozumienie z wierzycielem nie wystarcza jeszcze do zakończenia egzekucji, dopóki odpowiedni wniosek nie trafi do komornika albo nie wystąpi inna ustawowa podstawa zawieszenia lub umorzenia.

Praktyczne wnioski dla dłużnika i współwłaściciela

Dłużnik powinien liczyć się z tym, że udział w samochodzie może zostać zajęty, nawet jeśli auto ma także innego właściciela. Współwłaściciel nie powinien jednak zakładać, że komornik może swobodnie sprzedać jego udział za cudzy dług. Zakres egzekucji trzeba ustalić na podstawie dokumentów własności, treści tytułu wykonawczego i protokołu zajęcia.

W wielu sprawach kluczowe znaczenie ma chronologia: kiedy powstał dług, kiedy zawarto umowę darowizny lub sprzedaży udziału, kto faktycznie korzystał z auta i czy wierzyciel został pokrzywdzony. Jeżeli dokumenty są niejasne, a komornik przyjmuje, że udziały są równe, warto sprawdzić, czy istnieją dowody obalające domniemanie z art. 197 Kodeksu cywilnego.

FAQ

Czy komornik może zabrać samochód, jeśli tylko połowa należy do dłużnika?

Komornik może zająć samochód w ramach egzekucji z udziału dłużnika, ale na podstawie art. 846 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego sprzedaży podlega tylko udział dłużnika. Udział drugiego współwłaściciela nie powinien być sprzedany za cudzy dług.

Czy współwłaściciel musi spłacić dług, żeby odzyskać auto?

Nie ma ogólnej zasady, że współwłaściciel musi spłacać cudzy dług. Może jednak podjąć rozmowy z wierzycielem albo dłużnikiem, jeżeli chce uniknąć sprzedaży udziału. Jeżeli egzekucja narusza jego prawa, powinien rozważyć środki prawne z art. 767 lub art. 841 Kodeksu postępowania cywilnego.

Czy można wpisać w umowie darowizny udział 1/100 samochodu?

Tak, udział może być oznaczony ułamkiem, jeżeli strony jasno go określą. Jeżeli udział nie zostanie wskazany, zastosowanie ma domniemanie równych udziałów z art. 197 Kodeksu cywilnego. Trzeba jednak pamiętać, że darowizna dokonana z pokrzywdzeniem wierzyciela może być kwestionowana.

Czy nabywca udziału z licytacji może korzystać z samochodu?

Nabywca udziału staje się współwłaścicielem pojazdu. Zasady korzystania z rzeczy wspólnej powinny być uzgodnione między współwłaścicielami, a w razie sporu mogą wymagać rozstrzygnięcia na podstawie przepisów o współwłasności, w szczególności art. 206 i art. 210 Kodeksu cywilnego.

Co zrobić, gdy komornik błędnie uznał, że dłużnik ma większy udział?

Należy jak najszybciej przedstawić komornikowi dokumenty potwierdzające rzeczywiste udziały. W zależności od sytuacji można rozważyć skargę na czynności komornika z art. 767 Kodeksu postępowania cywilnego albo powództwo o zwolnienie od egzekucji z art. 841 Kodeksu postępowania cywilnego.

Źródła

• Art. 767, art. 820, art. 825 pkt 1, art. 841, art. 845 i art. 846 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego.
• Art. 195, art. 197, art. 198, art. 199, art. 206, art. 210, art. 527, art. 528 i art. 890 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny.
• Art. 300 § 2 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny.
• Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 15 lipca 1974 r., sygn. akt I CZ 97/74.