Czy komornik może zająć wyposażenie mieszkania, w którym mieszka dłużnik?

Czy komornik może zająć wyposażenie mieszkania używanego przez dłużnika?

Tak, w praktyce takie ryzyko istnieje. Zgodnie z art. 845 § 2 Kodeksu postępowania cywilnego komornik może zająć ruchomości dłużnika będące w jego władaniu. Jeżeli dłużnik mieszka w lokalu i na co dzień korzysta ze znajdujących się tam sprzętów, mebli czy urządzeń, komornik może uznać, że rzeczy są we władaniu dłużnika.

Nie jest przy tym rozstrzygające, że mieszkanie formalnie należy do pasierbicy, rodzica, małżonka albo innej osoby. W postępowaniu egzekucyjnym komornik nie prowadzi pełnego procesu o własność każdej rzeczy. Jeżeli własność osoby trzeciej nie wynika jasno z dokumentów lub okoliczności, może dojść do zajęcia, a spór trzeba następnie wyjaśniać w odpowiednim trybie.

Ruchomości dłużnika znajdujące się we władaniu osoby trzeciej można zająć tylko wtedy, gdy osoba ta zgadza się na zajęcie albo przyznaje, że rzeczy należą do dłużnika, a także w przypadkach wskazanych w ustawie. Inaczej jest jednak wtedy, gdy rzeczy znajdują się w mieszkaniu faktycznie używanym przez dłużnika i są w jego dyspozycji.

Co powinien zrobić dłużnik podczas czynności komornika?

Jeżeli w mieszkaniu znajdują się rzeczy należące do pasierbicy, dłużnik powinien od razu poinformować o tym komornika i dopilnować, aby informacja znalazła się w protokole zajęcia. Ma to duże znaczenie dowodowe.

Art. 847 § 2 Kodeksu postępowania cywilnego nakłada na dłużnika obowiązek wskazania komornikowi ruchomości znajdujących się w jego władaniu, do których osobom trzecim przysługuje prawo żądania zwolnienia od egzekucji. Dłużnik powinien podać dane i adres tych osób. Jeżeli dłużnik jest nieobecny przy zajęciu, powinien zrobić to niezwłocznie po otrzymaniu odpisu protokołu zajęcia.

W praktyce warto przygotować pisemne oświadczenie dla komornika jeszcze przed wizytą albo złożyć je niezwłocznie po czynnościach. Powinno wskazywać, które rzeczy nie należą do dłużnika, kto jest ich właścicielem i jakie dowody to potwierdzają.

Jak udowodnić, że wyposażenie należy do pasierbicy?

Najlepsze są dokumenty, które pokazują, że właścicielem wyposażenia jest pasierbica, a nie osoba zadłużona. Nie zawsze muszą to być faktury na każdy przedmiot, choć faktury i rachunki są najprostszym dowodem. Przydatne mogą być także potwierdzenia przelewów, historia płatności kartą, umowy sprzedaży, gwarancje, korespondencja ze sprzedawcą, zdjęcia mieszkania wykonane przed wprowadzeniem się dłużnika, protokół przekazania lokalu albo wykaz wyposażenia podpisany przez strony.

Jeżeli pasierbica nie ma rachunków na wszystkie sprzęty, nie oznacza to automatycznie przegranej. W postępowaniu sądowym można korzystać również z innych dowodów, w tym zeznań świadków, zdjęć, wiadomości e-mail, potwierdzeń transportu, danych z kart gwarancyjnych czy numerów seryjnych urządzeń. Im więcej spójnych dowodów, tym większa szansa na skuteczną ochronę rzeczy.

W opisanej sytuacji rozsądnym rozwiązaniem jest podpisanie z pasierbicą umowy użyczenia mieszkania oraz znajdującego się w nim wyposażenia. Do umowy warto dołączyć szczegółowy załącznik z wykazem cenniejszych rzeczy, np. lodówki, pralki, telewizora, komputera, mebli, sprzętu AGD i RTV, z podaniem marek, modeli, numerów seryjnych i orientacyjnego stanu.

Dla zwiększenia wiarygodności dokumentu można zadbać o datę pewną, np. przez notarialne poświadczenie podpisów lub inne urzędowe potwierdzenie daty. Nie daje to pełnej gwarancji, że komornik niczego nie zajmie, ale znacznie wzmacnia pozycję właściciela w razie sporu.

Czy komornik musi odstąpić od zajęcia po okazaniu umowy?

Nie zawsze. Komornik może odstąpić od zajęcia, jeżeli przedstawione dokumenty jasno wskazują, że rzeczy należą do osoby trzeciej. W praktyce często wystarcza czytelna umowa użyczenia, wykaz wyposażenia i dowody zakupu. Nie jest to jednak bezwzględna reguła.

Jeżeli komornik ma wątpliwości, może dokonać zajęcia, a właściciel rzeczy będzie musiał bronić swoich praw w sądzie. Dlatego ważne jest, aby nie poprzestawać na ogólnym stwierdzeniu, że wszystko należy do pasierbicy. Trzeba wskazać konkretne przedmioty i konkretne dowody.

Podobne ryzyka pojawiają się przy innych składnikach majątku, np. gdy chodzi o auto niezarejestrowane - zajęcie albo o zajęcie rachunku przy egzekucji. W każdej z tych spraw liczą się dokumenty, faktyczne władanie rzeczą oraz szybka reakcja na czynności egzekucyjne.

Powództwo o zwolnienie rzeczy spod egzekucji

Jeżeli komornik zajmie ruchomości należące do pasierbicy, właściciel może skorzystać z powództwa o zwolnienie zajętego przedmiotu od egzekucji, określanego także jako powództwo ekscydencyjne. Podstawą jest art. 841 Kodeksu postępowania cywilnego.

Powództwo należy wnieść co do zasady w terminie miesiąca od dnia, w którym osoba trzecia dowiedziała się o naruszeniu swojego prawa. Pozew kieruje się przeciwko wierzycielowi, a jeżeli dłużnik zaprzecza prawu właściciela, również przeciwko dłużnikowi. W pozwie trzeba dokładnie oznaczyć zajęte rzeczy i wykazać, że należą do osoby trzeciej.

Samo wniesienie pozwu nie zawsze automatycznie zatrzyma sprzedaż rzeczy. Dlatego w praktyce warto rozważyć także wniosek o zabezpieczenie roszczenia, np. przez wstrzymanie czynności egzekucyjnych dotyczących konkretnych przedmiotów do czasu rozstrzygnięcia sprawy. Ocena, czy taki wniosek ma szanse powodzenia, zależy od dokumentów i stanu egzekucji.

Skarga na czynności komornika a powództwo osoby trzeciej

Jeżeli problem polega na tym, że komornik naruszył przepisy postępowania, np. błędnie sporządził protokół, odmówił przyjęcia oświadczenia albo prowadził czynności w sposób sprzeczny z procedurą, możliwa może być skarga na czynności komornika. Termin na jej wniesienie jest zasadniczo krótki i wynosi tydzień od dnia dokonania czynności albo od dnia zawiadomienia o niej, zależnie od sytuacji.

Skarga na czynności komornika nie zastępuje jednak powództwa o zwolnienie rzeczy spod egzekucji. Jeżeli istotą sporu jest własność zajętych rzeczy, podstawowym środkiem ochrony właściciela jest zwykle pozew z art. 841 Kodeksu postępowania cywilnego.

Jakie rzeczy domowe są chronione przed egzekucją?

Niezależnie od kwestii własności, przepisy przewidują przedmioty wyłączone spod egzekucji. Art. 829 Kodeksu postępowania cywilnego chroni m.in. niezbędne przedmioty urządzenia domowego, odzież codzienną, bieliznę, pościel, zapasy żywności i opału w zakresie wskazanym w przepisach, przedmioty niezbędne do nauki, wykonywania praktyk religijnych czy przedmioty potrzebne osobie z niepełnosprawnością.

Ochrona ta nie oznacza, że każdy sprzęt w mieszkaniu jest automatycznie bezpieczny. Znaczenie ma to, czy dany przedmiot jest niezbędny dla dłużnika i jego domowników oraz czy jego wartość nie odbiega rażąco od przeciętnej wartości podobnych rzeczy. Przykładowo zwykła lodówka lub pralka używana w gospodarstwie domowym może korzystać z ochrony, ale luksusowy sprzęt o wysokiej wartości może być oceniany inaczej.

Co zrobić przed wizytą komornika?

Najlepiej działać z wyprzedzeniem. Pasierbica jako właścicielka mieszkania i wyposażenia powinna przygotować dokumentację, a osoba zadłużona powinna mieć ją pod ręką. Jeżeli pasierbica przebywa za granicą, może udzielić pełnomocnictwa osobie w Polsce do kontaktu z komornikiem i reprezentowania jej interesów.

• sporządźcie umowę użyczenia mieszkania i wyposażenia,
• dołączcie wykaz wartościowych sprzętów z marką, modelem i numerem seryjnym,
• zbierzcie faktury, potwierdzenia przelewów, zdjęcia i gwarancje,
• przygotujcie pisemne oświadczenie dla komornika, że dane rzeczy należą do pasierbicy,
• w razie zajęcia dopilnujcie, aby zastrzeżenia znalazły się w protokole,
• po zajęciu nie zwlekajcie z analizą powództwa o zwolnienie rzeczy spod egzekucji.

FAQ

Podsumowanie

W opisanej sytuacji komornik może próbować zająć wyposażenie mieszkania, ponieważ dłużnik faktycznie z niego korzysta. Najlepszą ochroną jest wcześniejsze przygotowanie dowodów własności pasierbicy, umowy użyczenia i szczegółowego wykazu sprzętów. Jeżeli mimo tego dojdzie do zajęcia, właściciel rzeczy powinien szybko rozważyć powództwo o zwolnienie ich od egzekucji i zabezpieczenie swoich praw przed sprzedażą.

Źródła

• Kodeks postępowania cywilnego: art. 845, art. 847, art. 841, art. 829, art. 767.
• Kodeks cywilny: przepisy o użyczeniu, w szczególności art. 710 i następne.