Upadłość konsumencka a mieszkanie, jakie rozwiązania ma dłużnik w trudnej sytuacji?

Kiedy można ogłosić upadłość konsumencką?

Zgodnie z przepisami ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe, warunkiem ogłoszenia upadłości konsumenckiej jest stan niewypłacalności, czyli sytuacja, w której dłużnik nie jest w stanie wykonywać swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych, a opóźnienie w spłacie przekracza trzy miesiące.

Co istotne, w postępowaniu upadłościowym sąd bada przyczyny powstania zadłużenia. Jeśli wynikają one z niezależnych okoliczności, takich jak nagła utrata dochodów czy sytuacja rodzinna, sąd może ogłosić upadłość i zaproponować plan spłaty dostosowany do możliwości finansowych dłużnika. W skrajnych przypadkach, gdy dłużnik nie ma zdolności zarobkowej, możliwe jest całkowite umorzenie zobowiązań. Jednocześnie warto zaznaczyć, że sąd ocenia również, czy dłużnik nie doprowadził do swojej niewypłacalności celowo lub wskutek rażącego niedbalstwa. W przypadku stwierdzenia takich okoliczności może dojść do oddalenia wniosku o upadłość lub ustalenia mniej korzystnych warunków spłaty zobowiązań.

Kiedy sąd może odmówić upadłości?

Sąd może odmówić ogłoszenia upadłości, jeżeli dłużnik:

• celowo doprowadził do swojej niewypłacalności, np. poprzez zaciąganie zobowiązań bez realnej możliwości ich spłaty,
• dokonywał czynności na szkodę wierzycieli, np. ukrywał majątek lub wyzbywał się go przed ogłoszeniem upadłości,
• rażąco niedbale zarządzał swoimi finansami, co doprowadziło do nadmiernego zadłużenia,
• składał już wniosek o upadłość i w poprzednim postępowaniu jego zobowiązania zostały umorzone w okresie ostatnich 10 lat, chyba że dłużnik znalazł się ponownie w trudnej sytuacji z niezależnych przyczyn.

W analizowanym przypadku mamy do czynienia ze stanem niewypłacalności, co oznacza, że Pani znajoma może złożyć wniosek o ogłoszenie upadłości. 

Co dzieje się z mieszkaniem przy upadłości?

W przypadku ogłoszenia upadłości konsumenckiej cały majątek dłużnika wchodzi do masy upadłości. Oznacza to, że syndyk przejmuje zarząd nad nieruchomością i podejmuje działania zmierzające do jej sprzedaży w celu spłaty wierzycieli. Spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu podlega likwidacji na takich samych zasadach jak własność nieruchomości.

W praktyce sprzedaż mieszkania w postępowaniu upadłościowym odbywa się poprzez licytację, co oznacza, że może zostać sprzedane poniżej jego wartości rynkowej. Środki uzyskane ze sprzedaży są następnie przeznaczane na pokrycie kosztów postępowania oraz na częściowe zaspokojenie wierzycieli zgodnie z zasadami podziału funduszy masy upadłości. Dłużnik nie ma wpływu na cenę sprzedaży nieruchomości, a procedura ta jest prowadzona przez syndyka pod nadzorem sądu upadłościowego.

Ochrona dłużnika – środki na wynajem

Ustawodawca przewidział ochronę dla upadłego w zakresie zapewnienia środków na wynajem mieszkania. Zgodnie z art. 342a Prawa upadłościowego – sędzia-komisarz może wydzielić z uzyskanej kwoty ze sprzedaży mieszkania sumę odpowiadającą czynszowi najmu w tej samej lub sąsiedniej miejscowości na okres od 12 do 24 miesięcy. Wysokość tej kwoty zależy od sytuacji osobistej dłużnika, kosztów życia w danym regionie oraz środków uzyskanych ze sprzedaży lokalu.

W praktyce oznacza to, że dłużnik otrzyma wsparcie na tymczasowe zapewnienie dachu nad głową, jednak po upływie tego okresu będzie musiał znaleźć inne rozwiązanie mieszkaniowe. Może to oznaczać konieczność wynajmu tańszego lokalu, zamieszkania u rodziny lub skorzystania z innych form pomocy społecznej, takich jak lokal socjalny lub dodatek mieszkaniowy.

Alternatywy dla upadłości – ugoda i restrukturyzacja

Chociaż wcześniejsze próby negocjacji z bankami nie przyniosły skutku, warto ponownie podjąć rozmowy w celu uzyskania ugody, np. poprzez wydłużenie okresu spłaty, obniżenie rat lub konsolidację zobowiązań w ramach jednego kredytu o korzystniejszych warunkach. Warto również rozważyć możliwość skorzystania z ustawowych narzędzi restrukturyzacyjnych przewidzianych w Prawie bankowym i ustawie o kredycie konsumenckim.

Układ konsumencki jako rozwiązanie pośrednie

Można ewentualnie rozważyć układ konsumencki, czyli rozwiązanie przewidziane w Prawie upadłościowym, które pozwala na zawarcie porozumienia z wierzycielami bez konieczności ogłaszania upadłości. Wymaga to jednak zgody większości wierzycieli na proponowane warunki restrukturyzacji, np. zmniejszenie zobowiązań, wydłużenie okresu spłaty lub umorzenie części zadłużenia. Procedura układu konsumenckiego może okazać się korzystniejsza niż pełna upadłość, gdyż umożliwia dłużnikowi zachowanie majątku.

Dobrowolna sprzedaż mieszkania jako opcja

Dodatkowo wskazuję, że jeśli sytuacja na to pozwala, sprzedaż mieszkania na wolnym rynku może być bardziej opłacalnym rozwiązaniem niż jego licytacja w postępowaniu upadłościowym. Uzyskane w ten sposób środki można przeznaczyć na spłatę części zadłużenia oraz zabezpieczenie przyszłego miejsca zamieszkania.

Inne formy wsparcia dla zadłużonych

Osoby zadłużone mogą skorzystać z różnych form wsparcia, np. samorządowych programów mieszkaniowych, doradztwa prawnego czy projektów organizacji charytatywnych. Istnieją także specjalne fundusze pomocowe, które w określonych przypadkach mogą częściowo refinansować zobowiązania osób znajdujących się w trudnej sytuacji życiowej.

Biorąc pod uwagę przedstawiony stan faktyczny oraz aktualne przepisy prawa, Pan znajoma raczej spełnia przesłanki do ogłoszenia upadłości konsumenckiej (nie znam szczegółów). Jednakże musi liczyć się z utratą posiadanego mieszkania, przy czym istnieje możliwość otrzymania środków na wynajem przez okres do dwóch lat. Warto również rozważyć alternatywne formy restrukturyzacji zadłużenia, które mogą pozwolić na uniknięcie upadłości i zachowanie lokalu w spółdzielni.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe - Dz.U. 2003 nr 60 poz. 535
2. Ustawa z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim - Dz.U. 2011 nr 126 poz. 715