Zakład optyczny – czy właściciel musi mieć uprawnienia?

Czy właściciel zakładu optycznego musi mieć uprawnienia?

Nie ma obecnie przepisu, który wprost stanowiłby, że sam właściciel zakładu optycznego musi osobiście posiadać dyplom optyka okularowego albo optometrysty tylko po to, aby zarejestrować działalność gospodarczą. Zasada wolności działalności gospodarczej wynika z art. 2 ustawy z 6 marca 2018 r. – Prawo przedsiębiorców, zgodnie z którym podejmowanie, wykonywanie i zakończenie działalności gospodarczej jest wolne dla każdego na równych prawach, z zachowaniem warunków określonych przepisami prawa.

Jeżeli jednak w ramach tej działalności mają być wykonywane czynności fachowe, przedsiębiorca musi tak zorganizować firmę, aby wykonywały je osoby posiadające odpowiednie kwalifikacje. Wynika to z art. 43 ustawy z 6 marca 2018 r. – Prawo przedsiębiorców, zgodnie z którym gdy odrębne przepisy wymagają posiadania uprawnień zawodowych przy wykonywaniu określonego rodzaju działalności gospodarczej, przedsiębiorca ma obowiązek zapewnić, aby czynności w ramach działalności gospodarczej były wykonywane bezpośrednio przez osobę legitymującą się posiadaniem takich uprawnień zawodowych.

W praktyce oznacza to, że przedsiębiorca bez wykształcenia optycznego może prowadzić salon lub zakład optyczny, ale nie powinien sam wykonywać czynności, do których potrzebna jest wiedza fachowa, jeżeli nie ma odpowiednich kompetencji.

Co można robić bez kwalifikacji, a co wymaga osoby fachowej?

Osoba prowadząca zakład bez kwalifikacji zawodowych może co do zasady zajmować się organizacją biznesu: najmem lokalu, zatrudnianiem personelu, marketingiem, obsługą kasy, przyjmowaniem zamówień, sprzedażą oprawek i akcesoriów czy prowadzeniem dokumentacji firmowej.

Ryzyko pojawia się wtedy, gdy zakres usług obejmuje czynności wymagające wiedzy specjalistycznej, np. dobór korekcji, pomiary parametrów potrzebnych do wykonania okularów, wykonywanie okularów korekcyjnych, dopasowanie pomocy wzrokowych albo czynności związane z używaniem wyrobów medycznych zgodnie z ich przeznaczeniem. W takich obszarach trzeba ocenić konkretny stan faktyczny: kto wykonuje usługę, jak jest reklamowana, czy ma charakter techniczny, czy już zdrowotny.

Warto też odróżnić zawody i role spotykane w branży:

Jakie przepisy są dziś ważne?

W starych publikacjach często powoływano ustawę o swobodzie działalności gospodarczej. Ta ustawa już nie obowiązuje. Została zastąpiona ustawą z 6 marca 2018 r. – Prawo przedsiębiorców. Dlatego odwołania do dawnych art. 6, 14 i 19 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej są dziś nieaktualne jako podstawa prawna.

Na dzień dzisiejszy podstawowe znaczenie mają w szczególności:

• art. 2 ustawy z 6 marca 2018 r. – Prawo przedsiębiorców – zasada wolności działalności gospodarczej,
• art. 17 ust. 1 ustawy z 6 marca 2018 r. – Prawo przedsiębiorców – obowiązek wykonywania działalności zgodnie z warunkami określonymi przepisami prawa oraz z poszanowaniem dobrych obyczajów i słusznych interesów innych przedsiębiorców oraz konsumentów,
• art. 43 ustawy z 6 marca 2018 r. – Prawo przedsiębiorców – obowiązek zapewnienia wykonywania czynności przez osobę posiadającą wymagane uprawnienia zawodowe, gdy wynika to z odrębnych przepisów,
• ustawa z 7 kwietnia 2022 r. o wyrobach medycznych – jeśli działalność obejmuje obrót wyrobami medycznymi, reklamę takich wyrobów albo ich udostępnianie użytkownikom,
• ustawa z 15 kwietnia 2011 r. o działalności leczniczej – jeżeli model działania wchodzi już w zakres udzielania świadczeń zdrowotnych.

To, czy dany punkt optyczny jest wyłącznie działalnością handlowo-usługową, czy w części także działalnością z obszaru zdrowia, zależy od faktycznie wykonywanych usług.

Zatrudnienie optyka, optometrysty lub współpraca B2B

Co do zasady można oprzeć działalność na współpracy z osobą fachową zatrudnioną na podstawie umowy o pracę, umowy zlecenia albo umowy B2B. Sam art. 43 ustawy – Prawo przedsiębiorców nie narzuca jednego rodzaju umowy. Kluczowe jest to, aby w rzeczywistości konkretne czynności wykonywała osoba mająca odpowiednie kwalifikacje.

W umowie warto bardzo wyraźnie określić:

• jakie czynności wykonuje specjalista,
• w jakich godzinach jest dostępny dla klientów,
• kto odpowiada za dobór parametrów, pomiary, montaż i odbiór jakościowy,
• jak wygląda odpowiedzialność za błędy wykonania,
• jak prowadzona jest dokumentacja i kto ma kontakt z klientem w razie reklamacji.

Jeżeli przedsiębiorca chce prowadzić działalność w modelu bardziej medycznym, powinien dodatkowo zweryfikować, czy nie wchodzi w zakres działalności leczniczej. Zgodnie z art. 3 ust. 1 ustawy z 15 kwietnia 2011 r. o działalności leczniczej działalność lecznicza polega na udzielaniu świadczeń zdrowotnych. Z kolei art. 2 ust. 1 pkt 10 tej ustawy definiuje świadczenie zdrowotne jako działania służące zachowaniu, ratowaniu, przywracaniu lub poprawie zdrowia oraz inne działania medyczne wynikające z procesu leczenia lub przepisów odrębnych regulujących zasady ich wykonywania.

Czy wystarczy sama umowa z optykiem?

Sama umowa pomaga, ale nie załatwia wszystkiego. Jeżeli w praktyce specjalista jest „na papierze”, a czynności fachowe wykonuje ktoś bez przygotowania, to przedsiębiorca naraża się na odpowiedzialność cywilną wobec klienta, problemy konsumenckie, a w niektórych sytuacjach także na zarzut naruszenia zasad prowadzenia działalności zgodnie z prawem.

Wobec klienta znaczenie ma również art. 471 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny: dłużnik obowiązany jest do naprawienia szkody wynikłej z niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania, chyba że niewykonanie lub nienależyte wykonanie jest następstwem okoliczności, za które dłużnik odpowiedzialności nie ponosi. Jeżeli więc zakład źle wykona okulary albo wadliwie zrealizuje zamówienie, klient zwykle kieruje roszczenia do przedsiębiorcy prowadzącego punkt.

Jeżeli sprzedaż dotyczy konsumenta, zastosowanie mogą mieć także przepisy o niezgodności towaru z umową z art. 43a–43g ustawy z 30 maja 2014 r. o prawach konsumenta – w zależności od tego, czy chodzi o towar, czy o usługę połączoną z wykonaniem rzeczy według zamówienia.

PKD i formalne uruchomienie działalności

Sam wpis do CEIDG albo KRS nie wymaga przedstawiania dyplomu optyka tylko dlatego, że przedsiębiorca zamierza prowadzić zakład optyczny. Trzeba jednak prawidłowo dobrać kody PKD do faktycznie wykonywanej działalności i nie opisywać usług szerzej, niż rzeczywiście mogą być legalnie wykonywane.

Jeżeli działalność zahacza o obszar medyczny, znaczenie może mieć nie tylko PKD, ale też sam model organizacyjny. Podobne problemy pojawiają się w innych branżach regulowanych lub częściowo regulowanych, np. przy pytaniu o PKD w działalności leczniczej.

Jeżeli przedsiębiorca chce zacząć od mniejszej skali działalności, powinien też sprawdzić, czy w jego przypadku w ogóle wchodzi w grę model uproszczony. Nie w każdej branży będzie to bezpieczne – zwłaszcza gdy usługi mają związek ze zdrowiem albo wymagają fachowych kompetencji. Zbliżony problem omawia materiał: fizjoterapeuta - zawód regulowany.

Na co uważać przy reklamie i ofercie zakładu optycznego?

Nie należy reklamować usług w sposób, który sugeruje wykonywanie badań lub świadczeń, do których przedsiębiorca albo personel nie mają podstaw. Ma to znaczenie nie tylko wizerunkowe, ale też prawne – wobec konsumentów i organów nadzoru.

Jeżeli w zakładzie oferowane są wyroby medyczne lub usługi powiązane z ich używaniem, trzeba zachować ostrożność także pod kątem informacji przekazywanych klientowi. Ustawa z 7 kwietnia 2022 r. o wyrobach medycznych przewiduje szczegółowe wymogi m.in. dotyczące reklamy wyrobów medycznych.

Przykłady

Poniżej dwa typowe warianty, w których znaczenie ma nie sama nazwa działalności, ale rzeczywisty zakres usług i sposób ich wykonywania.

FAQ

Czy mogę otworzyć zakład optyczny bez wykształcenia optycznego?

Tak, co do zasady sam wpis działalności nie wymaga osobistych kwalifikacji właściciela. Trzeba jednak zapewnić, aby czynności fachowe wykonywały osoby z odpowiednim przygotowaniem – zgodnie z art. 43 ustawy z 6 marca 2018 r. – Prawo przedsiębiorców.

Czy wystarczy umowa z optykiem na zlecenie?

Często tak, ale tylko wtedy, gdy specjalista realnie wykonuje czynności wymagające kwalifikacji. Sama umowa „na papierze” nie zabezpiecza przedsiębiorcy, jeśli w praktyce usługi wykonuje ktoś inny.

Czy właściciel może przyjmować zamówienia od klientów?

Co do zasady tak, jeżeli chodzi o obsługę handlową i organizacyjną. Nie powinien jednak sam wykonywać czynności fachowych bez odpowiednich kompetencji.

Czy dobór soczewek kontaktowych można traktować jak zwykłą sprzedaż?

Nie zawsze. Sama sprzedaż produktu to co innego niż profesjonalne dopasowanie i instruktaż. W tym obszarze potrzebna jest szczególna ostrożność i ocena konkretnego modelu usług.

Czy zakład optyczny może podlegać przepisom medycznym?

Tak, jeżeli zakres usług wchodzi w udzielanie świadczeń zdrowotnych albo dotyczy obrotu czy reklamy wyrobów medycznych. Wszystko zależy od konkretnego stanu faktycznego i oferty dla klientów.

Źródła

• art. 2, art. 17 ust. 1, art. 43 ustawy z 6 marca 2018 r. – Prawo przedsiębiorców (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 236),
• art. 3 ust. 1 oraz art. 2 ust. 1 pkt 10 ustawy z 15 kwietnia 2011 r. o działalności leczniczej (t.j. Dz.U. z 2025 r. poz. 450),
• art. 471 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 1061 z późn. zm.),
• art. 43a–43g ustawy z 30 maja 2014 r. o prawach konsumenta (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 1796),
• ustawa z 7 kwietnia 2022 r. o wyrobach medycznych (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 1620).