Zdjęcia z koncertu a zgoda zespołu na publikację

Prawa fotografa do zdjęć z koncertu

Fotografia może być utworem w rozumieniu art. 1 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych, jeżeli jest przejawem twórczej działalności o indywidualnym charakterze. Ochrona powstaje z chwilą ustalenia zdjęcia i nie wymaga rejestracji, oznaczenia copyright ani innych formalności.

Jeżeli więc samodzielnie wykonujesz zdjęcia z koncertu, zasadniczo przysługują Ci autorskie prawa osobiste i majątkowe do fotografii. Możesz decydować o ich publikacji, licencjonowaniu czy sprzedaży, ale tylko w granicach innych przepisów, w szczególności dotyczących wizerunku, dóbr osobistych, danych osobowych, regulaminu wydarzenia oraz ewentualnych umów z organizatorem.

Inny problem pojawia się wtedy, gdy ktoś bez Twojej zgody korzysta z wykonanych przez Ciebie fotografii. W takiej sytuacji znaczenie mają przepisy o ochronie praw autora zdjęcia, a nie tylko przepisy o wizerunku osób przedstawionych na fotografii.

Wizerunek na zdjęciu a zgoda osoby fotografowanej

Wizerunek jest dobrem osobistym chronionym przez art. 23 i 24 Kodeksu cywilnego, a szczegółową zasadę jego rozpowszechniania zawiera art. 81 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Utrwalenie czyjejś podobizny na zdjęciu samo w sobie nie zawsze jest naruszeniem prawa, ale publiczne udostępnienie rozpoznawalnej osoby, np. na blogu, Facebooku, Instagramie, stronie fotografa lub w materiale reklamowym, jest już rozpowszechnianiem wizerunku.

Zasadą jest, że rozpowszechnianie wizerunku wymaga zezwolenia osoby przedstawionej. Zezwolenie nie musi mieć szczególnej formy, ale dla bezpieczeństwa powinno jasno określać, gdzie, w jakim celu i przez jaki czas zdjęcie może być używane. W praktyce warto mieć zgodę w wiadomości e-mail, umowie, regulaminie akredytacji albo innym możliwym do wykazania dokumencie.

Brak zgody nie zawsze oznacza zakaz publikacji, ponieważ art. 81 ust. 2 przewiduje wyjątki. Najważniejsze przy koncertach są dwa: wizerunek osoby powszechnie znanej wykonany w związku z pełnieniem przez nią funkcji publicznych, w tym zawodowych, oraz wizerunek osoby stanowiącej jedynie szczegół całości, takiej jak zgromadzenie, krajobraz lub publiczna impreza.

Czy członkowie zespołu są osobami powszechnie znanymi?

Muzyk występujący na scenie może być osobą powszechnie znaną w rozumieniu art. 81 ust. 2 pkt 1 ustawy, ale nie należy tego automatycznie zakładać w każdej sytuacji. Przy znanych artystach, rozpoznawalnych członkach zespołów, wykonawcach lokalnie znanych w określonym środowisku albo osobach promujących swoją działalność sceniczną argument za zastosowaniem tego wyjątku jest mocniejszy.

Istotne jest jednak, aby zdjęcie było wykonane w związku z pełnieniem funkcji zawodowych lub publicznych. Fotografia wokalisty na scenie, gitarzysty podczas solówki czy całego zespołu w trakcie występu mieści się w tej logice znacznie łatwiej niż zdjęcie wykonane za kulisami, w prywatnej sytuacji, poza koncertem albo w kontekście ośmieszającym.

W orzecznictwie podkreśla się, że pojęcie osoby powszechnie znanej nie obejmuje wyłącznie polityków, aktorów czy piosenkarzy o ogólnopolskiej rozpoznawalności. Ocena zależy od kręgu odbiorców publikacji i od tego, czy dana osoba funkcjonuje publicznie w określonym środowisku. Dlatego wizerunek osoby publicznej trzeba zawsze analizować z uwzględnieniem celu publikacji, rozpoznawalności osoby i kontekstu zdjęcia.

Zdjęcia całego zespołu, pojedynczych muzyków i publiczności

Zdjęcie całego zespołu podczas występu co do zasady jest mniej ryzykowne niż intymny portret pojedynczego artysty, ale samo ujęcie grupowe nie wyłącza ochrony wizerunku. Ochrona przysługuje konkretnym osobom fizycznym, a nie zespołowi jako takiemu. Zespół, spółka, fundacja czy organizator mogą natomiast chronić swoje dobra osobiste, nazwę, znak towarowy, renomę albo zasady wynikające z umowy.

Zdjęcie pojedynczego członka zespołu można zwykle publikować jako relację z koncertu, jeżeli artysta jest rozpoznawalny publicznie, zdjęcie przedstawia go w trakcie występu i publikacja ma charakter informacyjny, reporterski, artystyczny lub portfolio fotograficznego. Inaczej należy oceniać użycie zdjęcia w reklamie, na plakacie promującym cudzą usługę, w kampanii sprzedażowej albo w sposób sugerujący, że artysta popiera dany produkt.

W przypadku publiczności działa wyjątek dotyczący osoby stanowiącej szczegół całości. Szerokie ujęcie tłumu, sceny i uczestników koncertu zwykle można publikować bez zgody każdej osoby z osobna. Jeżeli jednak konkretna osoba z publiczności jest głównym tematem zdjęcia, jest łatwo rozpoznawalna i została wyeksponowana, bezpieczniej uzyskać jej zgodę albo nie publikować fotografii.

Koncert otwarty, plenerowy i biletowany

Koncert plenerowy dostępny dla publiczności najczęściej ułatwia stosowanie wyjątku dotyczącego publicznej imprezy oraz osoby powszechnie znanej. Nie oznacza to jednak pełnej dowolności. Zdjęcie nie powinno naruszać dobrego imienia, prywatności ani prawa do rzetelnego przedstawienia osoby, zwłaszcza gdy publikacja ma charakter sensacyjny, prześmiewczy lub komercyjny.

Koncert biletowany również może być wydarzeniem publicznym, jeżeli jest dostępny dla szerokiego kręgu odbiorców po zakupie biletu. Bilet, regulamin obiektu, regulamin imprezy lub warunki akredytacji mogą jednak wprowadzać ograniczenia dotyczące fotografowania, użycia profesjonalnego sprzętu, publikacji zdjęć, sprzedaży fotografii albo przekazywania materiałów mediom. Naruszenie takich zasad może skutkować roszczeniami kontraktowymi, odebraniem akredytacji albo usunięciem z imprezy.

Inaczej należy traktować zamknięty koncert firmowy, próbę, wydarzenie prywatne, spotkanie backstage lub sesję organizowaną wyłącznie dla zaproszonych osób. W takich przypadkach trudniej powołać się na publiczny charakter imprezy, a zakres dopuszczalnej publikacji powinien wynikać ze zgody, umowy albo regulaminu.

Publikacja na Facebooku, blogu i w portfolio fotografa

Publikacja zdjęć z koncertu w mediach społecznościowych i na blogu fotografa jest publicznym udostępnieniem fotografii. Jeżeli zdjęcia przedstawiają występ artysty i mają charakter fotorelacji, informacji o wydarzeniu, dokumentacji twórczości lub prezentacji warsztatu fotografa, ryzyko naruszenia wizerunku jest zwykle mniejsze, zwłaszcza przy znanych wykonawcach.

Ryzyko rośnie, gdy zdjęcie jest wykorzystywane do reklamy usług fotografa, sprzedaży produktów, promocji marki, płatnej kampanii, okładki, plakatu, gadżetu albo wpisu sugerującego współpracę z artystą. Wtedy wyjątek z art. 81 ust. 2 pkt 1 może nie wystarczyć, bo publikacja przestaje być zwykłą relacją z pełnienia funkcji zawodowej przez artystę, a zaczyna mieć charakter komercyjnego wykorzystania jego rozpoznawalności.

Warto też pamiętać o RODO. Rozpoznawalny wizerunek może być daną osobową, jeżeli pozwala zidentyfikować osobę. W typowej publikacji prywatnej lub reporterskiej główna analiza nadal opiera się na art. 81 ustawy o prawie autorskim i ochronie dóbr osobistych, ale przy działalności zawodowej, stałym portfolio, agencji fotograficznej lub komercyjnym przetwarzaniu zdjęć trzeba zadbać również o podstawę przetwarzania danych, zakres publikacji i obowiązki informacyjne.

Kiedy zgoda zespołu albo artysty będzie potrzebna?

Zgoda będzie szczególnie wskazana, gdy zdjęcia mają zostać użyte w reklamie, sprzedaży, kampanii sponsorowanej, materiałach promujących fotografa lub firmę, w płatnym banku zdjęć, na okładce, plakacie, koszulce, kalendarzu albo w innym materiale wykraczającym poza relację z koncertu. Zgoda jest też potrzebna, gdy zdjęcie przedstawia osobę niebędącą osobą powszechnie znaną i nie jest ona tylko elementem większej całości.

W przypadku zespołu warto rozróżnić kilka zgód. Zgoda na wejście z aparatem nie zawsze oznacza zgodę na dowolną publikację. Akredytacja fotograficzna może obejmować wyłącznie zdjęcia prasowe z pierwszych utworów. Zgoda organizatora nie musi obejmować zgody artystów na reklamowe użycie wizerunku. Z kolei zgoda artysty nie daje automatycznie prawa do używania znaków towarowych, logotypów, nazwy zespołu czy chronionej scenografii.

Jeżeli fotograf chce działać bezpiecznie, powinien ustalić na piśmie co najmniej: kto udziela zgody, jakie zdjęcia obejmuje zgoda, gdzie zdjęcia będą publikowane, czy użycie jest komercyjne, czy zdjęcia można sprzedawać oraz czy wolno podpisywać zdjęcia nazwą zespołu lub artysty.

Skutki publikacji zdjęć bez wymaganej zgody

Osoba, której wizerunek opublikowano bez podstawy prawnej, może żądać usunięcia zdjęć, zaniechania dalszych naruszeń, przeprosin, zapłaty zadośćuczynienia, zapłaty odpowiedniej sumy na cel społeczny, a w razie szkody majątkowej także odszkodowania. Roszczenia mogą wynikać zarówno z art. 81 ustawy o prawie autorskim, jak i z art. 23 i 24 Kodeksu cywilnego.

W praktyce wiele sporów kończy się wezwaniem do usunięcia zdjęcia, ale przy publikacji komercyjnej, szerokim zasięgu, naruszeniu regulaminu lub niekorzystnym kontekście sprawa może stać się kosztowna. Dlatego przy wątpliwościach warto ograniczyć publikację do zdjęć scenicznych, unikać wyeksponowanych ujęć przypadkowych osób i zachować dokumenty potwierdzające akredytację lub zgodę.

FAQ

Czy mogę publikować zdjęcia zespołu z koncertu bez zgody?

Najczęściej tak, jeżeli zdjęcia przedstawiają artystów podczas występu, mają charakter relacji lub portfolio, a osoby na zdjęciach można uznać za powszechnie znane w danym kręgu odbiorców. Trzeba jednak sprawdzić regulamin imprezy i uważać na komercyjne wykorzystanie zdjęć.

Czy koncert biletowany oznacza zakaz publikacji zdjęć?

Sam fakt biletowania nie oznacza automatycznie zakazu publikacji. Znaczenie ma regulamin wydarzenia, warunki biletu, akredytacja oraz to, czy koncert miał publiczny charakter. Organizator może wprowadzić ograniczenia dotyczące sprzętu, miejsca fotografowania i dalszego wykorzystania zdjęć.

Czy zdjęcia publiczności można publikować bez zgody?

Szerokie ujęcia publiczności jako elementu imprezy zwykle mieszczą się w wyjątku dotyczącym szczegółu całości. Jeżeli jednak konkretna osoba jest głównym tematem zdjęcia, jest wyraźnie rozpoznawalna albo zdjęcie może ją przedstawiać w niekorzystnym kontekście, bezpieczniej uzyskać zgodę.

Czy mogę sprzedawać zdjęcia z koncertu?

Sprzedaż odbitek, udzielanie licencji, publikacja w banku zdjęć albo użycie fotografii w reklamie może wymagać dodatkowych zgód. To, że można opublikować zdjęcie jako relację z koncertu, nie oznacza jeszcze prawa do dowolnego komercyjnego wykorzystania wizerunku artysty.

Czy zgoda organizatora wystarczy?

Nie zawsze. Organizator może dopuścić fotografa na wydarzenie, ale zgoda organizatora nie musi obejmować zgody artystów na reklamowe wykorzystanie wizerunku. Warto sprawdzić zakres akredytacji i ustalić, kto faktycznie może udzielić zgody na planowane użycie zdjęć.

Czy RODO zabrania publikowania zdjęć z koncertu?

RODO nie wprowadza ogólnego zakazu publikowania zdjęć z wydarzeń. Rozpoznawalny wizerunek może być jednak daną osobową, dlatego przy działalności zawodowej lub komercyjnej trzeba mieć podstawę przetwarzania, uwzględnić cel publikacji i nie naruszać praw osób przedstawionych.

Źródła

• Ustawa z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych, w szczególności art. 1 i art. 81: tekst jednolity w Dzienniku Ustaw.
• Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny, w szczególności art. 23 i 24: tekst jednolity w Dzienniku Ustaw.
• Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679, w szczególności art. 4 i art. 6: tekst RODO w EUR-Lex.
• Wyrok Sądu Najwyższego z 20 lipca 2007 r., sygn. I CSK 134/07, dotyczący pojęcia osoby powszechnie znanej: orzeczenie SN.