Odstępne przy cesji leasingu

Na czym polega cesja leasingu?

W potocznym języku mówi się o cesji leasingu, ale w praktyce najczęściej chodzi o trójstronne porozumienie między finansującym, dotychczasowym korzystającym i nowym korzystającym. Sama umowa leasingu została uregulowana w art. 709¹-709¹⁸ ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny. Z art. 709¹ Kodeksu cywilnego wynika, że finansujący oddaje rzecz korzystającemu do używania albo używania i pobierania pożytków, a korzystający płaci uzgodnione raty.

Przejęcie leasingu nie jest zwykłym przeniesieniem jednego prawa. Nowy korzystający ma zwykle wejść w miejsce dotychczasowego korzystającego, czyli przejąć możliwość używania przedmiotu leasingu, ale także obowiązek zapłaty kolejnych rat, opłat, ubezpieczenia, kosztów serwisu i ewentualnego wykupu. Dlatego oprócz przepisów o przelewie wierzytelności z art. 509 i następnych Kodeksu cywilnego znaczenie ma także przejęcie długu, które zgodnie z art. 519 § 1 i § 2 Kodeksu cywilnego wymaga zgody wierzyciela, czyli w tym przypadku finansującego.

Jeżeli umowa leasingu przewiduje szczególną procedurę zmiany korzystającego, pierwszeństwo ma treść tej umowy. Art. 353¹ Kodeksu cywilnego pozwala stronom ułożyć stosunek prawny według ich uznania, o ile jego treść lub cel nie sprzeciwiają się właściwości stosunku prawnego, ustawie ani zasadom współżycia społecznego. Z tego powodu firmy leasingowe często zastrzegają zgodę na cesję, opłatę manipulacyjną, obowiązek przedstawienia dokumentów finansowych nowego korzystającego oraz możliwość odmowy zmiany strony umowy.

Czym jest odstępne przy cesji leasingu?

Odstępne przy cesji leasingu to kwota płacona najczęściej przez nowego korzystającego dotychczasowemu korzystającemu za zgodę na przeniesienie jego pozycji w umowie leasingu. Nie jest to odrębna instytucja szczegółowo uregulowana w przepisach o leasingu. Jej dopuszczalność wynika przede wszystkim z zasady swobody umów z art. 353¹ Kodeksu cywilnego.

W praktyce odstępne pojawia się wtedy, gdy przedmiot leasingu ma wartość rynkową wyższą niż suma pozostałych do zapłaty rat, opłat i wykupu. Dotychczasowy korzystający spłacił już część wartości przedmiotu, dlatego oczekuje wynagrodzenia za oddanie nowemu korzystającemu ekonomicznie korzystnej umowy.

Ważne jest jednak rozróżnienie: dotychczasowy korzystający może zaproponować odstępne i uzależnić od niego swoją zgodę na cesję, ale nowy korzystający nie ma ustawowego obowiązku zapłaty takiej kwoty, jeżeli jej nie zaakceptuje. Obowiązek zapłaty powstaje dopiero z umowy, porozumienia albo innego skutecznego uzgodnienia stron, zgodnie z art. 353¹ Kodeksu cywilnego oraz ogólną zasadą wykonywania zobowiązań z art. 354 § 1 Kodeksu cywilnego.

Czy dotychczasowy leasingobiorca ma prawo żądać odstępnego?

Tak, dotychczasowy leasingobiorca może żądać odstępnego jako warunku zawarcia porozumienia z nowym korzystającym. Nie oznacza to jednak, że może jednostronnie narzucić nowemu korzystającemu obowiązek zapłaty. Jeżeli strony nie uzgodnią kwoty, terminu i warunków zapłaty, nie dochodzi do powstania zobowiązania do zapłaty odstępnego.

Podstawą takiego żądania nie jest sam art. 709¹ Kodeksu cywilnego o leasingu, lecz umowa między cedentem i cesjonariuszem zawarta w granicach art. 353¹ Kodeksu cywilnego. Gdy strony podpiszą umowę przewidującą odstępne, jej treść należy wykonywać zgodnie z art. 354 § 1 Kodeksu cywilnego. Przy sporze o znaczenie postanowień umowy stosuje się reguły wykładni oświadczeń woli z art. 65 § 1 i § 2 Kodeksu cywilnego.

Jeżeli dotychczasowy korzystający żąda kwoty odpowiadającej różnicy między wartością rynkową maszyny a wartością pozostałego zadłużenia leasingowego, jest to typowy sposób kalkulacji. Nie jest on jednak automatycznie wiążący. Nowy korzystający powinien zweryfikować wartość przedmiotu, pozostałe zobowiązania oraz ryzyka związane z przejęciem umowy.

Jak oblicza się odstępne?

Nie ma ustawowego wzoru na odstępne. Strony mogą ustalić je dowolnie, ale w granicach art. 353¹ Kodeksu cywilnego. W obrocie gospodarczym bierze się pod uwagę przede wszystkim:

• aktualną wartość rynkową maszyny, pojazdu albo innego przedmiotu leasingu,
• sumę rat pozostałych do zapłaty,
• wysokość opłaty za wykup, jeżeli umowa przewiduje wykup po zakończeniu leasingu,
• opłaty manipulacyjne finansującego za zmianę korzystającego,
• zaległości dotychczasowego korzystającego, kary umowne, odsetki albo koszty windykacyjne,
• stan techniczny przedmiotu, historię szkód, serwis i dokumentację,
• ograniczenia w umowie leasingu, np. limity przebiegu, obowiązek ubezpieczenia, zakaz określonego sposobu używania.

Na co uważać przed podpisaniem cesji leasingu?

Przed zapłatą odstępnego warto uzyskać pisemne potwierdzenie finansującego, że zgadza się na zmianę korzystającego oraz na jakich warunkach. Ma to znaczenie zwłaszcza dlatego, że zgodnie z art. 519 § 2 Kodeksu cywilnego przejęcie długu wymaga zgody wierzyciela. Bez tej zgody porozumienie między dotychczasowym i nowym korzystającym może nie doprowadzić do skutecznego przejęcia obowiązków wobec finansującego.

Nowy korzystający powinien także sprawdzić, czy umowa leasingu nie przewiduje zakazu albo ograniczeń dotyczących zmiany korzystającego. Jeżeli umowa zawiera takie postanowienia, ich pominięcie może oznaczać naruszenie kontraktu, a w konsekwencji ryzyko wypowiedzenia umowy przez finansującego na zasadach określonych w samej umowie oraz w przepisach o leasingu, w tym art. 709¹³ § 2 Kodeksu cywilnego, który dotyczy skutków zwłoki korzystającego z zapłatą rat.

Jeżeli przedmiotem leasingu jest pojazd, w praktyce trzeba dodatkowo zweryfikować ubezpieczenie, szkody, historię serwisową i ewentualne obowiązki rejestracyjne po wykupie. W innych sprawach dotyczących majątku firmowego podobne znaczenie może mieć prawidłowe udokumentowanie przeniesienia składnika majątku, np. gdy rozważana jest darowizna samochodu firmowego żonie.

Jak bezpiecznie zapisać odstępne w umowie?

Najbezpieczniej zawrzeć pisemne porozumienie określające co najmniej strony, przedmiot leasingu, numer umowy leasingu, wysokość odstępnego, termin płatności, warunek uzyskania zgody finansującego oraz skutki odmowy zgody przez finansującego. Jeżeli odstępne ma być płacone przed podpisaniem cesji, warto wprost wskazać, czy i kiedy podlega zwrotowi.

W umowie można zastrzec, że zapłata odstępnego nastąpi dopiero po podpisaniu aneksu albo umowy cesji z finansującym. Taki zapis ogranicza ryzyko, że nowy korzystający zapłaci kwotę dotychczasowemu korzystającemu, a leasingodawca ostatecznie odmówi zmiany korzystającego.

Warto także określić, czy odstępne obejmuje wynagrodzenie za przeniesienie praw z umowy leasingu, rozliczenie nakładów, rekompensatę za spłaconą część wartości przedmiotu, czy inne elementy. Precyzyjne określenie podstawy zapłaty ułatwia późniejsze rozliczenia księgowe i podatkowe.

Skutki podatkowe odstępnego

Jeżeli strony są przedsiębiorcami, odstępne powinno zostać prawidłowo udokumentowane. Na gruncie podatku dochodowego możliwość zaliczenia odstępnego do kosztów uzyskania przychodów zależy od spełnienia ogólnej przesłanki z art. 22 ust. 1 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych albo art. 15 ust. 1 ustawy z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych. Wydatek musi pozostawać w związku z osiągnięciem przychodów albo zachowaniem lub zabezpieczeniem ich źródła i nie może być objęty wyłączeniem z kosztów.

Jeżeli odstępne jest pobierane przez podatnika VAT w ramach działalności gospodarczej, w wielu przypadkach będzie traktowane jako wynagrodzenie za świadczenie usług w rozumieniu art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług i będzie podlegało VAT na podstawie art. 5 ust. 1 pkt 1 tej ustawy. Konkretną stawkę i sposób dokumentowania należy jednak ustalić na podstawie statusu stron, przedmiotu transakcji i treści porozumienia.

Interpretacje podatkowe potwierdzały możliwość zaliczenia odstępnego do kosztów, jeżeli przejmowany przedmiot leasingu służy działalności gospodarczej i wydatek jest właściwie udokumentowany. Przykładowo Dyrektor Izby Skarbowej w Bydgoszczy w interpretacji indywidualnej o sygn. ITPB3/423-186/08/DK wskazał, że kwota odstępnego z tytułu przejęcia umowy leasingowej może zostać zaliczona do kosztów uzyskania przychodów, o ile przejmowany samochód osobowy będzie wykorzystywany na potrzeby związane z działalnością gospodarczą, a poniesiony wydatek będzie właściwie udokumentowany. Obecnie każdą taką ocenę trzeba odnosić do aktualnych przepisów podatkowych i konkretnego stanu faktycznego.

Czy można odmówić zapłaty odstępnego?

Tak. Jeżeli nie podpisano umowy ani porozumienia przewidującego odstępne, nowy korzystający może odmówić jego zapłaty. Wtedy dotychczasowy korzystający może z kolei odmówić udziału w cesji albo negocjować inne warunki. Nie ma przepisu, który nakazywałby nowemu korzystającemu zapłatę odstępnego tylko dlatego, że przedmiot leasingu ma wyższą wartość rynkową niż pozostałe zobowiązania.

Jeżeli natomiast odstępne zostało już uzgodnione w umowie, odmowa zapłaty może oznaczać niewykonanie zobowiązania. W takim przypadku dotychczasowy korzystający może dochodzić zapłaty na zasadach ogólnych, powołując się na treść umowy oraz art. 471 Kodeksu cywilnego, który przewiduje odpowiedzialność dłużnika za szkodę wynikłą z niewykonania albo nienależytego wykonania zobowiązania, chyba że niewykonanie albo nienależyte wykonanie jest następstwem okoliczności, za które dłużnik nie ponosi odpowiedzialności.

FAQ

Podsumowanie

Dotychczasowy leasingobiorca może oczekiwać odstępnego, jeżeli oddaje nowemu korzystającemu korzystną ekonomicznie umowę leasingu, ale nie może narzucić tej zapłaty bez porozumienia. Nowy korzystający powinien sprawdzić, czy kwota odstępnego odpowiada realnej wartości transakcji, czy finansujący wyrazi zgodę na zmianę korzystającego oraz czy nie przejmuje ukrytych zaległości albo innych ryzyk.

Najlepszym rozwiązaniem jest podpisanie jasnego porozumienia, w którym odstępne, termin zapłaty, zgoda finansującego, zwrot kwoty w razie braku cesji oraz rozliczenia podatkowe są opisane wprost. Pozwala to uniknąć sporu i bezpiecznie przejąć przedmiot leasingu.

Źródła

• Art. 353¹, art. 354 § 1, art. 471, art. 509 i nast., art. 519 § 1-2, art. 65 § 1-2, art. 709¹-709¹⁸, art. 410 § 1-2 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny.
• Art. 22 ust. 1 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych.
• Art. 15 ust. 1 ustawy z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych.
• Art. 5 ust. 1 pkt 1 oraz art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług.
• Interpretacja indywidualna Dyrektora Izby Skarbowej w Bydgoszczy, sygn. ITPB3/423-186/08/DK.