Jak sprzedać samochód firmowy w leasingu – cesja czy wykup?

Przy samochodzie wziętym na firmę w leasing trzeba odróżnić dwie sytuacje: cesję umowy leasingu oraz wykup pojazdu i jego późniejszą sprzedaż. W praktyce to dwa różne zdarzenia prawne i podatkowe.

Jeżeli auto nadal pozostaje własnością finansującego, leasingobiorca nie przenosi własności samochodu jak właściciel. Najczęściej może natomiast przenieść na inny podmiot swoje prawa i obowiązki z umowy, czyli doprowadzić do cesji leasingu, o ile pozwala na to umowa i zgadza się finansujący.

Cesja umowy leasingu – na czym polega

Umowa leasingu jest uregulowana w art. 709¹–709¹⁸ ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny. Zgodnie z art. 709¹ Kodeksu cywilnego finansujący zobowiązuje się nabyć rzecz od oznaczonego zbywcy i oddać ją korzystającemu do używania albo używania i pobierania pożytków, a korzystający zobowiązuje się płacić uzgodnione raty.

Sama cesja nie jest wprost osobno opisana w przepisach o leasingu, ale w praktyce opiera się na zmianie strony stosunku umownego za zgodą finansującego. Bez takiej zgody skuteczne przejęcie całej umowy co do zasady nie będzie możliwe.

W efekcie nowy korzystający przejmuje obowiązek opłacania dalszych rat oraz pozostałe obowiązki umowne, a dotychczasowy leasingobiorca wychodzi z kontraktu na zasadach ustalonych z leasingodawcą i cesjonariuszem.

Zobacz również: sprzedaż auta z leasingu

Czy do cesji potrzebna jest zgoda leasingodawcy

Tak – w praktyce niemal zawsze. O tym decyduje przede wszystkim treść umowy leasingu. Ponieważ finansujący ocenia zdolność płatniczą korzystającego i pozostaje właścicielem przedmiotu leasingu, zmiana korzystającego wymaga jego akceptacji. Zwykle wiąże się to także z opłatą manipulacyjną oraz z procedurą weryfikacji nowego leasingobiorcy.

Przed podjęciem decyzji warto więc sprawdzić:

• czy umowa dopuszcza cesję,
• jakie dokumenty trzeba złożyć,
• czy przewidziano opłatę za cesję,
• czy dotychczasowy korzystający odpowiada jeszcze za zaległości powstałe przed cesją,
• czy zmieniają się warunki wykupu końcowego.

Cesja leasingu a podatek dochodowy

W podatku dochodowym znaczenie ma przede wszystkim to, czy mówimy o leasingu operacyjnym czy finansowym. W pytaniu chodzi o leasing finansowy, więc kluczowe są przepisy art. 23f ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych oraz – odpowiednio dla podatników CIT – art. 17f ustawy z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych.

W leasingu finansowym odpisów amortyzacyjnych od przedmiotu leasingu dokonuje co do zasady korzystający, jeżeli spełnione są warunki wskazane w art. 23f ust. 1 ustawy o PIT. Oznacza to, że samochód zwykle jest ujmowany w ewidencji środków trwałych korzystającego, a do kosztów uzyskania przychodów zalicza się głównie część odsetkową rat oraz odpisy amortyzacyjne – nie całą ratę jak przy leasingu operacyjnym.

W razie cesji trzeba odróżnić:

• rozliczenie opłat poniesionych do dnia cesji,
• rozliczenie ewentualnego wynagrodzenia otrzymanego od nowego korzystającego,
• rozliczenie niezamortyzowanej wartości środka trwałego – jeżeli dochodzi do wycofania składnika z działalności na skutek zakończenia rozliczania po stronie dotychczasowego korzystającego.

Nie da się bezpiecznie przyjąć jednego automatycznego modelu dla każdej cesji. O skutkach podatkowych decydują m.in. treść rozliczenia z leasingodawcą, wysokość odstępnego, stan amortyzacji i to, czy cesja jest odpłatna.

Niezamortyzowana wartość samochodu przy wcześniejszym zakończeniu leasingu finansowego

Przy leasingu finansowym wcześniejsze wyjście z umowy wymaga zbadania, co dzieje się z wartością początkową samochodu i dotychczasowymi odpisami amortyzacyjnymi. Samo zagadnienie kosztów trzeba oceniać z uwzględnieniem art. 22 ust. 1, art. 22a i nast. oraz art. 23 ustawy o PIT.

W praktyce podatkowej dopuszcza się możliwość rozliczenia niezamortyzowanej części wartości środka trwałego, ale nie w każdej konfiguracji faktycznej i nie bez analizy przyczyny zakończenia używania auta w działalności. Trzeba uważać zwłaszcza na ograniczenia wynikające z art. 23 ust. 1 ustawy o PIT, w tym na regulacje dotyczące strat w środkach trwałych.

Dodatkowo obecnie nie stosuje się już dawnego limitu 20 000 euro przy amortyzacji samochodów osobowych. Dla samochodów osobowych obowiązuje przede wszystkim limit z art. 23 ust. 1 pkt 4 ustawy o PIT – 150 000 zł, a dla samochodów osobowych będących pojazdami elektrycznymi w rozumieniu art. 2 pkt 12 ustawy z dnia 11 stycznia 2018 r. o elektromobilności i paliwach alternatywnych – 225 000 zł.

Cesja leasingu a VAT

W VAT należy oddzielić dwa zagadnienia: wcześniejsze odliczenia od rat oraz opodatkowanie samej cesji lub opłaty za odstępne.

Prawo do odliczenia podatku naliczonego wynika z art. 86 ust. 1 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług, w zakresie, w jakim towary i usługi są wykorzystywane do wykonywania czynności opodatkowanych. Jeżeli w okresie korzystania z leasingu samochód służył działalności opodatkowanej, sama późniejsza cesja co do zasady nie oznacza automatycznie obowiązku korygowania wcześniejszych odliczeń.

Jednocześnie odpłatne przeniesienie praw z umowy może stanowić odpłatne świadczenie usług w rozumieniu art. 8 ust. 1 ustawy o VAT i podlegać opodatkowaniu na zasadach ogólnych, jeżeli jest wykonywane przez podatnika VAT w ramach działalności. Dlatego przy cesji za wynagrodzeniem trzeba przeanalizować, czy należy wystawić fakturę VAT i według jakiej stawki rozliczyć transakcję.

Jeżeli samochód był używany jako pojazd osobowy, nadal aktualne są ograniczenia odliczenia VAT wynikające z art. 86a ustawy o VAT. Co do zasady odliczenie wynosi 50%, a 100% jest możliwe tylko przy spełnieniu warunków pełnego odliczenia, w tym prowadzeniu ewidencji przebiegu pojazdu i wykorzystywaniu auta wyłącznie do działalności gospodarczej.

Wykup samochodu z leasingu i późniejsza sprzedaż

Drugie rozwiązanie to zakończenie leasingu przez wykup auta, a następnie jego sprzedaż. Tu skutki zależą od tego, czy wykup następuje do majątku firmowego, czy do majątku prywatnego, a także od tego, czy chodzi o osobę fizyczną prowadzącą działalność, czy spółkę.

W przypadku wykupu firmowego samochód wchodzi do majątku przedsiębiorstwa i jego dalsza sprzedaż co do zasady powoduje powstanie przychodu z działalności gospodarczej na podstawie art. 14 ust. 1 i art. 14 ust. 2 pkt 1 ustawy o PIT, jeżeli jest składnikiem majątku związanym z działalnością.

Jeżeli natomiast podatnik wykupuje pojazd prywatnie, ocena jest bardziej złożona. Po zmianach przepisów obowiązujących od 1 stycznia 2022 r. ustawodawca ograniczył możliwość neutralnej podatkowo szybkiej sprzedaży takich aut. Kluczowy jest tu art. 10 ust. 2 pkt 4 oraz art. 14 ust. 2 pkt 19 ustawy o PIT w związku z art. 10 ust. 1 pkt 8 lit. d ustawy o PIT.

W uproszczeniu: sprzedaż rzeczy ruchomej po wykupie prywatnym nie zawsze będzie „prywatną sprzedażą” neutralną po 6 miesiącach. Jeżeli rzecz była wykorzystywana na potrzeby związane z działalnością gospodarczą na podstawie umowy leasingu, to sprzedaż po wycofaniu do majątku prywatnego może nadal generować przychód z działalności, jeśli nastąpi przed upływem 6 lat, licząc od pierwszego dnia miesiąca następującego po miesiącu wycofania składnika z działalności. Tak wynika z art. 10 ust. 2 pkt 4 ustawy o PIT.

To właśnie dlatego „prywatny wykup i szybka sprzedaż” przestały być bezpiecznym, uniwersalnym rozwiązaniem podatkowym.

Zobacz również: wykup z leasingu

Co jest korzystniejsze: cesja czy wykup i sprzedaż

Nie ma jednej odpowiedzi dla każdego przypadku. Najczęściej:

Przy leasingu finansowym często opłacalność cesji zależy od tego, jaka część wartości samochodu została już zamortyzowana, ile wynosi opłata za przejęcie umowy oraz czy planowany nabywca zgadza się wejść w istniejący kontrakt.

Jak postąpić krok po kroku

1. Sprawdź umowę leasingu – czy dopuszcza cesję, jaki jest koszt operacji i jakie warunki stawia finansujący.
2. Ustal rodzaj leasingu i sposób ewidencji – przy leasingu finansowym znaczenie mają amortyzacja i rozliczenie części odsetkowej rat.
3. Policz skutki podatkowe obu wariantów – cesji i wykupu, osobno dla PIT/CIT i VAT.
4. Ustal, czy cesja będzie odpłatna – jeżeli tak, trzeba ocenić opodatkowanie odstępnego.
5. Przed wykupem zdecyduj, czy auto ma wejść do majątku firmy czy prywatnego – tej decyzji nie warto podejmować dopiero po wystawieniu faktury wykupu.
6. Zadbaj o dokumenty – aneks, zgoda leasingodawcy, faktury, protokoły i rozliczenie księgowe.

Przykłady

Poniżej dwa typowe warianty, które pokazują, że podobny cel biznesowy może prowadzić do zupełnie innych skutków podatkowych.

FAQ

Czy mogę sam sprzedać auto, jeśli leasing jeszcze trwa?

Co do zasady nie jako właściciel samochodu, bo właścicielem jest finansujący. Najczęściej możliwa jest cesja umowy leasingu za jego zgodą.

Czy cesja leasingu zawsze jest opodatkowana VAT?

Nie można tego przyjąć automatycznie bez analizy. Odpłatne przeniesienie praw z umowy często jest traktowane jako świadczenie usług, ale znaczenie ma status podatnika i konstrukcja rozliczenia.

Czy po wykupie prywatnym mogę sprzedać auto bez podatku po 6 miesiącach?

Nie zawsze. W przypadku rzeczy używanej wcześniej w działalności na podstawie leasingu trzeba uwzględnić obecne przepisy ustawy o PIT, w tym 6-letni okres wskazany w art. 10 ust. 2 pkt 4.

Czy przy leasingu finansowym cała rata jest kosztem?

Nie. Co do zasady do kosztów bieżących trafia część odsetkowa rat, a część kapitałowa jest rozliczana przez amortyzację środka trwałego, jeśli spełnione są warunki z art. 23f ustawy o PIT.

Kiedy lepsza jest cesja niż wykup?

Zwykle wtedy, gdy chcesz szybko wyjść z umowy i uniknąć finansowania wykupu. Trzeba jednak policzyć opłatę za cesję, wartość odstępnego i skutki podatkowe całej operacji.

Źródła

• art. 709¹–709¹⁸ ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny
• art. 22 ust. 1, art. 22a i nast., art. 23 ust. 1 pkt 4, art. 23f, art. 14 ust. 1, art. 14 ust. 2 pkt 1 i pkt 19, art. 10 ust. 1 pkt 8 lit. d oraz art. 10 ust. 2 pkt 4 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych
• art. 17f ustawy z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych
• art. 8 ust. 1, art. 86 ust. 1 oraz art. 86a ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług
• art. 2 pkt 12 ustawy z dnia 11 stycznia 2018 r. o elektromobilności i paliwach alternatywnych