Kara za przetrzymanie książek z biblioteki

Kiedy biblioteka może naliczyć opłatę za przetrzymanie książek?

W przypadku bibliotek publicznych podstawą pobierania opłat jest przede wszystkim art. 14 ustawy o bibliotekach oraz regulamin danej biblioteki. Ustawa dopuszcza pobieranie opłat m.in. za niezwrócenie w terminie wypożyczonych materiałów bibliotecznych, a także za ich uszkodzenie, zniszczenie albo niezwrócenie. Szczegółowe zasady korzystania z biblioteki, w tym wysokość i sposób naliczania opłat, powinny wynikać z regulaminu nadanego przez dyrektora lub kierownika biblioteki.

Inaczej niż przy samym przetrzymaniu egzemplarza może wyglądać rozliczenie jego uszkodzenia lub zniszczenia; szerzej omawiamy odpowiedzialność za zniszczenie książki z biblioteki.

Oznacza to, że sama informacja od windykatora o kwocie 2000 zł nie wystarcza do oceny sprawy. Trzeba ustalić, jakie książki zostały wypożyczone, kiedy upłynął termin zwrotu, jaka stawka opłaty obowiązywała w regulaminie oraz czy do żądanej kwoty doliczono wartość niezwróconych książek, odsetki, koszty sądowe albo koszty egzekucyjne.

Brak wcześniejszego upomnienia z biblioteki nie musi automatycznie zwalniać czytelnika z zapłaty. Jeżeli termin zwrotu był znany, a regulamin przewidywał naliczanie opłat po jego przekroczeniu, roszczenie mogło powstać bez dodatkowego wezwania. Inaczej będzie wtedy, gdy sam regulamin uzależnia naliczenie określonych kosztów od wysłania monitu albo gdy biblioteka żąda zwrotu kosztów wezwań, których faktycznie nie wysłała.

Przedawnienie kary za przetrzymanie książek

Najważniejsza zmiana w stosunku do starszych porad prawnych dotyczy terminu przedawnienia. Obecnie, zgodnie z art. 118 Kodeksu cywilnego, jeżeli przepis szczególny nie stanowi inaczej, termin przedawnienia wynosi 6 lat. Dla roszczeń o świadczenia okresowe oraz roszczeń związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej termin wynosi 3 lata. Jeżeli termin przedawnienia wynosi co najmniej 2 lata, jego koniec przypada na ostatni dzień roku kalendarzowego.

Opłata za przetrzymanie książek w bibliotece publicznej co do zasady nie jest świadczeniem okresowym. Nie jest też typowym roszczeniem związanym z prowadzeniem działalności gospodarczej, jeżeli chodzi o bibliotekę publiczną realizującą zadania ustawowe. W typowej sprawie należy więc przyjąć 6-letni termin przedawnienia, liczony od dnia wymagalności roszczenia, czyli najczęściej od dnia, w którym opłata mogła być skutecznie żądana zgodnie z regulaminem.

W sprawach sprzed nowelizacji przepisów o przedawnieniu trzeba dodatkowo uwzględnić przepisy przejściowe. W praktyce przy długu sprzed około 10 lat bardzo często pojawia się realna podstawa do podniesienia przedawnienia, ale nie da się tego potwierdzić bez daty wymagalności, treści regulaminu, informacji o ewentualnym pozwie i daty uprawomocnienia się orzeczenia.

Czy sąd uwzględnia przedawnienie z urzędu?

Jeżeli roszczenie jest dochodzone przeciwko konsumentowi, aktualne przepisy są dla dłużnika korzystniejsze niż dawniej. Po upływie terminu przedawnienia co do zasady nie można domagać się zaspokojenia roszczenia przysługującego przeciwko konsumentowi. W postępowaniu sądowym sąd powinien uwzględnić przedawnienie takiego roszczenia z urzędu.

Nie oznacza to jednak, że można biernie ignorować korespondencję z sądu, komornika albo firmy windykacyjnej. W praktyce warto wyraźnie powołać się na przedawnienie w sprzeciwie od nakazu zapłaty, w odpowiedzi na pozew, w piśmie do wierzyciela albo w innym właściwym środku prawnym. Dotyczy to zwłaszcza spraw, w których zapadł już nakaz zapłaty, a dłużnik twierdzi, że korespondencja była kierowana na nieaktualny adres.

Jeżeli dłużnik nie jest konsumentem, zarzut przedawnienia nadal trzeba podnieść wprost. Przedawniony dług nie znika automatycznie, ale dłużnik może uchylić się od jego zaspokojenia, chyba że skutecznie zrzekł się zarzutu przedawnienia już po upływie terminu.

Co przerywa bieg przedawnienia?

Bieg przedawnienia może zostać przerwany m.in. przez czynność przed sądem lub organem egzekucyjnym podjętą bezpośrednio w celu dochodzenia, ustalenia, zaspokojenia albo zabezpieczenia roszczenia. Przedawnienie przerywa także uznanie roszczenia przez dłużnika, np. jednoznaczna prośba o rozłożenie długu na raty albo częściowa zapłata, jeżeli z okoliczności wynika potwierdzenie istnienia długu.

Po każdym skutecznym przerwaniu przedawnienia termin biegnie od początku. Jeżeli przerwanie nastąpiło przez czynność w postępowaniu sądowym lub egzekucyjnym, przedawnienie nie biegnie na nowo, dopóki to postępowanie nie zostanie zakończone. Dlatego w sprawie sprzed wielu lat trzeba sprawdzić nie tylko datę wypożyczenia książek, ale również to, czy biblioteka złożyła pozew, uzyskała nakaz zapłaty, występowała o klauzulę wykonalności albo prowadziła egzekucję.

Co zmienia nakaz zapłaty albo wyrok?

Jeżeli biblioteka albo firma, która kupiła wierzytelność, uzyskała prawomocny nakaz zapłaty lub wyrok, sprawę trzeba oceniać inaczej. Zgodnie z art. 125 Kodeksu cywilnego roszczenie stwierdzone prawomocnym orzeczeniem sądu przedawnia się co do zasady z upływem 6 lat. Jeżeli orzeczenie obejmuje świadczenia okresowe należne w przyszłości, takie roszczenia okresowe przedawniają się z upływem 3 lat.

W takiej sytuacji kluczowe są: data uprawomocnienia się orzeczenia, data nadania klauzuli wykonalności, informacje o ewentualnych postępowaniach egzekucyjnych oraz prawidłowość doręczeń. Jeżeli nakaz zapłaty został wysłany na stary adres, mimo że dłużnik od dawna mieszkał za granicą, można rozważyć działania zmierzające do wykazania wadliwego doręczenia i odzyskania możliwości zaskarżenia orzeczenia. Dobór środka zależy od rodzaju postępowania, daty orzeczenia i akt sprawy.

Jeżeli natomiast egzekucja jest prowadzona na podstawie tytułu wykonawczego, a dłużnik uważa, że roszczenie stwierdzone tytułem wykonawczym przedawniło się już po powstaniu tego tytułu, w grę może wchodzić powództwo przeciwegzekucyjne. W takiej sprawie nie wystarczy samo pismo do windykatora; potrzebna jest analiza dokumentów sądowych i egzekucyjnych.

Czy kwota 2000 zł za książki może być zakwestionowana?

Tak, wysokość żądania można zakwestionować, jeżeli nie wynika z regulaminu, została błędnie policzona albo obejmuje pozycje, których wierzyciel nie potrafi udokumentować. W sprawach bibliotecznych trzeba odróżnić opłatę za nieterminowy zwrot od wartości niezwróconych książek, odsetek, kosztów sądowych, kosztów zastępstwa procesowego i kosztów egzekucji.

Jeżeli opłata ma charakter zbliżony do kary umownej i jest rażąco wygórowana, można rozważać jej miarkowanie, ale zależy to od podstawy prawnej żądania i treści regulaminu. W sprawie konsumenckiej znaczenie może mieć także ocena, czy postanowienia regulaminu były sformułowane jasno, czy czytelnik mógł się z nimi zapoznać i czy sposób naliczenia opłaty nie prowadzi do rażąco nieproporcjonalnego obciążenia.

Dlatego pierwszym praktycznym krokiem powinno być zażądanie od firmy windykacyjnej lub biblioteki pełnego zestawu dokumentów: podstawy przelewu wierzytelności, regulaminu obowiązującego w dacie wypożyczenia, historii wypożyczeń, dat wymagalności, wyliczenia opłaty, informacji o odsetkach oraz kopii ewentualnego orzeczenia sądu.

Firma windykacyjna a pismo o kosztach postępowania

Pismo od firmy windykacyjnej nie jest jeszcze egzekucją komorniczą. Windykator może wzywać do zapłaty, przedstawiać dokumenty i proponować ugodę, ale nie może samodzielnie zajmować rachunku bankowego, wynagrodzenia ani majątku dłużnika. Do przymusowej egzekucji potrzebny jest tytuł wykonawczy, czyli najczęściej prawomocne orzeczenie sądu z klauzulą wykonalności.

Jeżeli w piśmie pojawiają się koszty postępowania, trzeba ustalić, czy chodzi o rzeczywiste koszty sądowe lub egzekucyjne, czy jedynie o opłatę doliczoną przez windykatora. Wierzyciel powinien wskazać sygnaturę sprawy, sąd, datę orzeczenia i podstawę naliczenia kosztów. Brak tych informacji jest sygnałem, aby nie płacić automatycznie całej kwoty bez weryfikacji.

Pobyt za granicą a egzekucja długu z biblioteki

Brak majątku w Polsce nie daje pełnej ochrony przed dochodzeniem długu. Jeżeli wierzyciel ma prawomocne orzeczenie, może próbować prowadzić egzekucję również za granicą. W państwach Unii Europejskiej znaczenie ma m.in. rozporządzenie Bruksela I bis dotyczące uznawania i wykonywania orzeczeń w sprawach cywilnych i handlowych. W przypadku roszczeń bezspornych możliwe może być także skorzystanie z europejskiego tytułu egzekucyjnego.

Nie oznacza to jednak, że każda firma windykacyjna od razu skutecznie przeprowadzi egzekucję za granicą. Musi mieć odpowiednie dokumenty, znać miejsce pobytu lub majątek dłużnika i wszcząć właściwą procedurę w państwie wykonania. Poza Unią Europejską sytuacja zależy od prawa danego państwa oraz umów międzynarodowych.

FAQ

Jak praktycznie odpowiedzieć firmie windykacyjnej?

Najbezpieczniej odpowiedzieć pisemnie i rzeczowo. W piśmie można zakwestionować dług co do zasady i wysokości, zażądać dokumentów oraz zastrzec, że ewentualna korespondencja nie stanowi uznania roszczenia. Jeżeli z dokumentów wynika przedawnienie, należy wyraźnie powołać się na zarzut przedawnienia albo na przepisy dotyczące dochodzenia roszczeń przeciwko konsumentowi po upływie terminu przedawnienia.

Jeżeli sprawa jest już u komornika albo istnieje tytuł wykonawczy, zwykłe pismo do windykatora może nie wystarczyć. Wtedy trzeba działać w odpowiednim postępowaniu sądowym lub egzekucyjnym, bo terminy i właściwy środek prawny zależą od akt sprawy.

Źródła

• Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny, w szczególności art. 117, art. 118, art. 120, art. 123, art. 124 i art. 125: ISAP.
• Ustawa z dnia 27 czerwca 1997 r. o bibliotekach, w szczególności art. 14: tekst jednolity w Dzienniku Ustaw.
• Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1215/2012 w sprawie jurysdykcji oraz uznawania i wykonywania orzeczeń w sprawach cywilnych i handlowych: EUR-Lex.
• Rozporządzenie (WE) nr 805/2004 w sprawie europejskiego tytułu egzekucyjnego dla roszczeń bezspornych: EUR-Lex.