Zniesienie współwłasności samochodu po rozwodzie

Były małżonek a grupa podatkowa po rozwodzie

W opisanej sytuacji samochód został kupiony po ustanowieniu rozdzielności majątkowej, a więc nie jest składnikiem dawnego majątku wspólnego małżonków. Jeżeli oboje byli małżonkowie zostali wpisani jako współwłaściciele samochodu, należy traktować ich jako współwłaścicieli w częściach ułamkowych. Co do zasady, jeżeli z dokumentów nie wynika inna proporcja udziałów, przyjmuje się równe udziały.

Po rozwodzie były małżonek nie jest już małżonkiem w rozumieniu przepisów podatkowych. Nie ma też między byłymi małżonkami pokrewieństwa ani powinowactwa, które pozwalałoby zakwalifikować nabywcę do I albo II grupy podatkowej. Oznacza to, że darowizna udziału w samochodzie albo nieodpłatne zniesienie współwłasności między byłymi małżonkami jest rozliczane według zasad dla III grupy podatkowej, czyli dla innych nabywców.

To ważna różnica względem sytuacji, w której darowizna następuje między aktualnymi małżonkami albo innymi osobami z najbliższej rodziny. W takich przypadkach można często skorzystać ze zwolnienia podatkowego po spełnieniu warunków formalnych. Były małżonek z tego zwolnienia co do zasady nie korzysta.

Darowizna udziału czy nieodpłatne zniesienie współwłasności samochodu?

Pod względem podatku od spadków i darowizn darowizna udziału oraz nieodpłatne zniesienie współwłasności mogą prowadzić do bardzo podobnego obciążenia. Różnica tkwi głównie w konstrukcji cywilnoprawnej czynności.

Przy darowiźnie były małżonek jako darczyńca przenosi na Panią swój udział w samochodzie bez zapłaty. Przedmiotem opodatkowania jest wartość darowanego udziału. Przy nieodpłatnym zniesieniu współwłasności opodatkowaniu podlega natomiast nabycie własności ponad wartość udziału, który przysługiwał Pani przed zniesieniem współwłasności. Jeżeli więc Pani miała 1/2 samochodu i przejmuje drugą 1/2 bez spłaty, podstawą będzie wartość przejmowanego udziału, a w praktyce efekt podatkowy będzie zbliżony do darowizny tej połowy.

Warto odróżnić tę sytuację od podziału majątku wspólnego po rozwodzie. Jeżeli samochód rzeczywiście należałby do majątku wspólnego małżonków, rozliczenia mogłyby podlegać innym zasadom. Tu jednak pojazd został kupiony po ustanowieniu rozdzielności majątkowej, dlatego właściwym punktem wyjścia jest współwłasność ułamkowa.

Zobacz również: częściowe zniesienie współwłasności oraz darowizna mieszkania od brata.

Aktualne kwoty wolne i stawki podatku dla III grupy

Na dzień aktualizacji artykułu kwota wolna od podatku dla III grupy podatkowej wynosi 5733 zł. Przy obliczaniu podatku bierze się pod uwagę łączną wartość rzeczy i praw majątkowych nabytych od tej samej osoby w okresie 5 lat poprzedzających rok ostatniego nabycia.

Jeżeli wartość nabytego udziału po odjęciu kwoty wolnej mieści się w pierwszym progu, podatek dla III grupy wynosi 12%. Dalsze progi są wyższe: 1420 zł i 16% od nadwyżki ponad 11 833 zł, a przy nadwyżce ponad 23 665 zł — 3313 zł 20 gr i 20% od nadwyżki ponad 23 665 zł.

Dla samochodu wartego 22 000 zł przejęcie udziału wynoszącego 1/2 oznaczałoby nabycie udziału wartego około 11 000 zł. Po odjęciu kwoty wolnej 5733 zł podatek liczony byłby od 5267 zł, czyli w przybliżeniu wyniósłby 632 zł. Ostateczna kwota zależy jednak od realnej wartości rynkowej udziału, ewentualnych wcześniejszych nabyć od tej samej osoby oraz prawidłowego ustalenia udziałów.

Przy darowiźnie albo nieodpłatnym zniesieniu współwłasności, które nie jest objęte aktem notarialnym, nabywca powinien złożyć zeznanie SD-3 w terminie miesiąca od powstania obowiązku podatkowego. Jeżeli czynność jest dokonywana przed notariuszem, to notariusz zasadniczo pełni funkcję płatnika podatku.

Sprzedaż udziału w samochodzie i PCC

Jeżeli były małżonek sprzeda Pani swój udział w samochodzie, zamiast przekazać go nieodpłatnie, co do zasady pojawia się podatek od czynności cywilnoprawnych. Przy sprzedaży rzeczy ruchomej stawka PCC wynosi 2% wartości rynkowej nabywanego udziału, a obowiązek podatkowy ciąży na kupującym. Deklarację PCC-3 trzeba złożyć w terminie 14 dni od zawarcia umowy i w tym samym terminie zapłacić podatek.

Przy wartości udziału 11 000 zł PCC wyniósłby około 220 zł. Nie należy jednak sztucznie zaniżać ceny w umowie. Urząd skarbowy może odnieść się do wartości rynkowej pojazdu, a nie tylko do ceny wpisanej przez strony.

Po stronie zbywcy trzeba jeszcze sprawdzić podatek dochodowy. Sprzedaż rzeczy ruchomej po upływie 6 miesięcy, licząc od końca miesiąca, w którym nastąpiło nabycie, nie powoduje przychodu z odpłatnego zbycia rzeczy na gruncie PIT. Przy samochodzie kupionym w 2013 r. sprzedaż udziału po wielu latach zasadniczo nie powinna więc rodzić PIT, o ile mówimy o zwykłym prywatnym zbyciu, a nie działalności gospodarczej.

Dlaczego zniesienie współwłasności bywa bezpieczniejsze cywilnie?

Zgodnie z art. 195 Kodeksu cywilnego własność tej samej rzeczy może przysługiwać niepodzielnie kilku osobom. Art. 210 Kodeksu cywilnego stanowi natomiast, że każdy ze współwłaścicieli może żądać zniesienia współwłasności. Zniesienie współwłasności może nastąpić umownie, jeżeli wszyscy współwłaściciele są zgodni, albo w postępowaniu sądowym, gdy porozumienia nie ma.

Przy samochodzie najprostsza jest zwykle pisemna umowa między współwłaścicielami, w której jedna osoba przejmuje cały pojazd, a druga traci swój udział. Umowa powinna jasno wskazywać dane stron, dane pojazdu, dotychczasowe udziały, sposób zniesienia współwłasności oraz to, czy czynność jest odpłatna, nieodpłatna, ze spłatą czy bez spłaty.

Darowizna również może doprowadzić do tego samego rezultatu, ale ma dodatkowe ryzyko cywilne. Zgodnie z art. 898 Kodeksu cywilnego darczyńca może odwołać darowiznę nawet już wykonaną, jeżeli obdarowany dopuścił się względem niego rażącej niewdzięczności. W praktyce odwołanie darowizny nie jest łatwe, ale przy konfliktowych relacjach po rozwodzie może stać się źródłem sporu.

Dlatego, jeżeli strony chcą definitywnie zamknąć temat współwłasności samochodu, lepszym rozwiązaniem bywa umowa nieodpłatnego zniesienia współwłasności. Nie eliminuje ona podatku od spadków i darowizn, ale lepiej oddaje rzeczywisty cel stron: zakończenie współwłasności, a nie obdarowanie byłego małżonka.

Zobacz również: zakup mieszkania i darowizna siostrze oraz małżeństwo jednopłciowe za granicą.

Formalności po przejęciu udziału w samochodzie

Po zawarciu umowy trzeba zadbać o komplet dokumentów: egzemplarze umowy dla stron, dowód rejestracyjny, dane pojazdu, ewentualnie potwierdzenie zapłaty podatku oraz dokumenty wymagane przez wydział komunikacji. Jeżeli zmienia się właściciel albo skład współwłaścicieli pojazdu, należy zgłosić zmianę zgodnie z przepisami dotyczącymi pojazdów.

Warto również skontaktować się z ubezpieczycielem. Usunięcie współwłaściciela może mieć wpływ na polisę OC, historię zniżek i składkę. Jeżeli były małżonek był dopisany głównie ze względu na zniżki ubezpieczeniowe, po zmianie właścicielskiej składka może zostać przeliczona.

FAQ

Czy były małżonek może przekazać udział w samochodzie bez podatku?

Zwykle nie, jeżeli po rozwodzie strony są już dla siebie osobami z III grupy podatkowej. Podatek może nie wystąpić tylko wtedy, gdy wartość nabycia mieści się w aktualnej kwocie wolnej i nie było wcześniejszych nabyć od tej samej osoby w okresie uwzględnianym przez ustawę.

Czy lepsza jest darowizna, czy zniesienie współwłasności?

Podatkowo wynik może być podobny, ale cywilnie często lepsze jest zniesienie współwłasności, ponieważ odpowiada celowi stron i nie niesie typowego dla darowizny ryzyka jej odwołania z powodu rażącej niewdzięczności.

Czy umowa musi być zawarta u notariusza?

Przy samochodzie nie ma takiego obowiązku jak przy nieruchomości. Dla celów dowodowych i urzędowych umowa powinna jednak mieć formę pisemną i dokładnie opisywać pojazd, udziały oraz sposób rozliczenia między stronami.

Kiedy trzeba złożyć SD-3?

Przy nieodpłatnym nabyciu udziału od byłego małżonka zeznanie SD-3 składa się zasadniczo w terminie miesiąca od powstania obowiązku podatkowego, chyba że podatek pobiera notariusz jako płatnik.

Czy sprzedaż udziału jest zawsze tańsza podatkowo?

Nie zawsze, ale przy udziałach o umiarkowanej wartości PCC 2% może być niższy niż podatek od spadków i darowizn w III grupie. Trzeba jednak pamiętać, że sprzedaż powinna być rzeczywista, cena powinna odpowiadać wartości rynkowej, a kupujący musi zapłacić PCC.

Podsumowanie

W opisanym stanie faktycznym były małżonek jest dla Pani osobą z III grupy podatkowej, dlatego nieodpłatne przejęcie jego udziału w samochodzie nie korzysta ze zwolnienia dla najbliższej rodziny. Podatkowo darowizna udziału i nieodpłatne zniesienie współwłasności mogą dać zbliżony wynik, ale cywilnie bardziej adekwatne jest zniesienie współwłasności. Sprzedaż udziału może oznaczać niższy PCC, lecz powinna odpowiadać rzeczywistej woli stron i wartości rynkowej pojazdu. Przed podpisaniem umowy warto policzyć oba warianty i przygotować dokument tak, aby był spójny z późniejszym rozliczeniem w urzędzie.

Źródła

• Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. — Kodeks cywilny, w szczególności art. 195, art. 210, art. 212 i art. 898.
• Ustawa z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn, w szczególności art. 4, art. 4a, art. 6, art. 9, art. 14 i art. 15.
• Ustawa z dnia 9 września 2000 r. o podatku od czynności cywilnoprawnych, w szczególności przepisy dotyczące sprzedaży rzeczy ruchomych oraz deklaracji PCC-3.
• Ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych, w szczególności art. 10 ust. 1 pkt 8 lit. d.
• Ustawa z dnia 20 czerwca 1997 r. — Prawo o ruchu drogowym, w szczególności przepisy dotyczące zawiadomienia o zbyciu pojazdu.