Zawieszona działalność a zlecenie do wykonania

Na czym polega zawieszenie działalności gospodarczej?

Obecnie podstawowym aktem regulującym zawieszenie działalności gospodarczej jest ustawa z dnia 6 marca 2018 r. - Prawo przedsiębiorców. Dawna ustawa z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej już nie obowiązuje, dlatego wcześniejsze zasady, w tym sztywny limit 24 miesięcy dla przedsiębiorców wpisanych do CEIDG, są nieaktualne.

Zgodnie z art. 22 ust. 1 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. - Prawo przedsiębiorców przedsiębiorca niezatrudniający pracowników może zawiesić wykonywanie działalności gospodarczej. Art. 22 ust. 2 tej ustawy dopuszcza zawieszenie także wtedy, gdy przedsiębiorca zatrudnia wyłącznie pracowników przebywających m.in. na urlopie macierzyńskim, rodzicielskim lub wychowawczym.

Dla przedsiębiorcy wpisanego do CEIDG zawieszenie może być bezterminowe albo oznaczone czasowo, ale - zgodnie z art. 23 ust. 1 Prawa przedsiębiorców - nie może być krótsze niż 30 dni. Dla przedsiębiorcy wpisanego do KRS art. 23 ust. 2 Prawa przedsiębiorców przewiduje okres zawieszenia od 30 dni do 24 miesięcy.

Czego nie wolno robić w czasie zawieszenia?

Najważniejsza zasada wynika z art. 25 ust. 1 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. - Prawo przedsiębiorców: w okresie zawieszenia przedsiębiorca nie może wykonywać działalności gospodarczej i osiągać bieżących przychodów z tej działalności. Oznacza to, że zawieszenie nie jest przerwą wyłącznie w opłacaniu składek, ale realnym wstrzymaniem bieżącego wykonywania firmy.

Jeżeli więc przedsiębiorca prowadził np. działalność informatyczną, projektową, budowlaną, szkoleniową, marketingową albo doradczą, to wykonanie kolejnego zlecenia tego samego rodzaju w czasie zawieszenia może zostać uznane za faktyczne prowadzenie zawieszonej działalności. Nazwanie takiej współpracy umową o dzieło lub umową zlecenia nie przesądza jeszcze o jej prawidłowej kwalifikacji.

O tym, czy mamy do czynienia z działalnością gospodarczą, decydują cechy wskazane w art. 3 Prawa przedsiębiorców: działalność zarobkowa, wykonywana we własnym imieniu, w sposób zorganizowany i ciągły. Dodatkowo art. 5a pkt 6 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych definiuje pozarolniczą działalność gospodarczą na potrzeby PIT jako działalność zarobkową prowadzoną we własnym imieniu, w sposób zorganizowany i ciągły, jeżeli przychody nie są zaliczane do innych źródeł.

Jakie czynności są dozwolone podczas zawieszenia?

Zawieszenie działalności nie blokuje wszystkich czynności związanych z firmą. Art. 25 ust. 2 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. - Prawo przedsiębiorców zawiera katalog czynności, które przedsiębiorca może lub musi wykonywać w okresie zawieszenia.

Dozwolone jest także osiąganie przychodów finansowych oraz przychodów z działalności prowadzonej przed datą zawieszenia, co wynika z art. 25 ust. 2 pkt 6 Prawa przedsiębiorców. Przykładowo można otrzymać zapłatę za fakturę wystawioną przed zawieszeniem albo dochodzić należności od dłużnika. Nie należy jednak mylić takich należności z wynagrodzeniem za nową usługę wykonaną już po zawieszeniu.

Czy można wykonać zlecenie na umowę o dzieło albo umowę zlecenia?

Co do zasady osoba, która zawiesiła działalność gospodarczą, może zawrzeć umowę cywilnoprawną. Sama okoliczność zawieszenia wpisu w CEIDG nie odbiera zdolności do zawierania umów. Umowa zlecenia jest uregulowana w art. 734 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny, a umowa o dzieło w art. 627 Kodeksu cywilnego.

Problem pojawia się wtedy, gdy umowa cywilnoprawna dotyczy dokładnie tych samych usług, które przedsiębiorca normalnie wykonuje w ramach firmy. W takim przypadku organ podatkowy albo ZUS może uznać, że umowa jest tylko formalnym obejściem zawieszenia, a w rzeczywistości przedsiębiorca nadal wykonuje działalność gospodarczą.

Na gruncie PIT znaczenie ma art. 13 pkt 8 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych. Przepis ten zalicza do działalności wykonywanej osobiście m.in. przychody z umów zlecenia i umów o dzieło, ale wyłącza przychody uzyskane na podstawie umów zawieranych w ramach prowadzonej przez podatnika pozarolniczej działalności gospodarczej. Jeżeli więc zlecenie odpowiada profilowi zawieszonej firmy i jest wykonywane w sposób typowy dla tej firmy, bezpieczniej przyjąć, że należy najpierw wznowić działalność.

Znaczenie ma również art. 5b ust. 1 ustawy o PIT. Zgodnie z tym przepisem czynności nie są uznawane za pozarolniczą działalność gospodarczą, jeżeli łącznie: odpowiedzialność wobec osób trzecich za rezultat i wykonywanie czynności ponosi zlecający, czynności są wykonywane pod kierownictwem oraz w miejscu i czasie wyznaczonym przez zlecającego, a wykonujący nie ponosi ryzyka gospodarczego. Jeżeli te warunki nie są spełnione, rośnie ryzyko kwalifikacji przychodu jako przychodu z działalności gospodarczej.

Kiedy umowa cywilnoprawna może być bezpieczna?

Umowa zlecenia lub umowa o dzieło zawarta w czasie zawieszenia może być prawidłowa, jeżeli nie stanowi kontynuacji zawieszonej działalności. Przykładowo osoba prowadząca zawieszoną działalność handlową może podjąć jednorazową umowę zlecenia polegającą na inwentaryzacji magazynu innego przedsiębiorcy, jeżeli nie robi tego w sposób zorganizowany i ciągły w ramach własnej firmy. Z kolei grafik, który zawiesił działalność projektową, nie powinien wykonywać dla klienta projektu logo jako umowy o dzieło tylko po to, aby ominąć zawieszenie.

Trzeba też odróżnić umowę zlecenia od stosunku pracy. Jeżeli praca jest wykonywana pod kierownictwem, w miejscu i czasie wyznaczonym przez zatrudniającego, a wykonawca nie ponosi ryzyka gospodarczego, może to przemawiać za zatrudnieniem pracowniczym albo działalnością wykonywaną osobiście, a nie za działalnością gospodarczą. W praktyce rozstrzygające są konkretne postanowienia umowy i sposób jej wykonywania.

Czy można skorzystać z działalności nierejestrowanej?

Działalność nierejestrowana została uregulowana w art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. - Prawo przedsiębiorców. Przepis ten dotyczy osoby fizycznej, której przychód należny z działalności nie przekracza w żadnym miesiącu 75% kwoty minimalnego wynagrodzenia za pracę i która w okresie ostatnich 60 miesięcy nie wykonywała działalności gospodarczej.

W praktyce osoba, która niedawno prowadziła działalność gospodarczą i tylko ją zawiesiła, zwykle nie spełnia warunku niewykonywania działalności w ostatnich 60 miesiącach. Dlatego działalność nierejestrowana najczęściej nie będzie rozwiązaniem pozwalającym na wykonywanie tych samych usług w okresie zawieszenia firmy.

Skutki podatkowe, VAT i ZUS

Jeżeli przedsiębiorca wykonuje usługę w ramach zawieszonej działalności, powinien liczyć się z koniecznością prawidłowego rozliczenia przychodu, a w razie potrzeby także korekty wcześniejszych rozliczeń. W podatku dochodowym znaczenie mają przede wszystkim art. 10 ust. 1 pkt 2 i pkt 3 ustawy o PIT, które odróżniają działalność wykonywaną osobiście od pozarolniczej działalności gospodarczej, oraz art. 13 pkt 8 ustawy o PIT dotyczący umów zlecenia i umów o dzieło.

W VAT trzeba pamiętać o art. 99 ust. 7a ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług. Przepis ten zwalnia podatników, którzy zawiesili działalność na podstawie Prawa przedsiębiorców, z obowiązku składania deklaracji za okresy rozliczeniowe objęte zawieszeniem. Art. 99 ust. 7b tej ustawy przewiduje jednak wyjątki, m.in. dla podatników dokonujących określonych czynności opodatkowanych. Wykonanie nowej usługi w czasie zawieszenia może więc spowodować obowiązki VAT, zwłaszcza u czynnego podatnika VAT.

W ZUS podstawowa zasada wynika z art. 13 pkt 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych: osoba prowadząca pozarolniczą działalność podlega ubezpieczeniom od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności do dnia zaprzestania jej wykonywania, z wyłączeniem okresu zawieszenia wykonywania działalności na podstawie Prawa przedsiębiorców. Jeżeli jednak w okresie zawieszenia zawierana jest umowa zlecenia, tytuł do ubezpieczeń może powstać z tej umowy na podstawie art. 6 ust. 1 pkt 4 tej ustawy. Umowa o dzieło zasadniczo nie stanowi samodzielnego tytułu do ubezpieczeń społecznych, ale wyjątki wynikają m.in. z art. 8 ust. 2a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, gdy umowa jest zawarta z własnym pracodawcą albo wykonywana na jego rzecz.

Kiedy trzeba wznowić działalność?

Działalność należy wznowić przed wykonaniem czynności, które stanowią normalne świadczenie usług lub sprzedaż w ramach firmy. Dotyczy to zwłaszcza sytuacji, gdy przedsiębiorca ma przyjąć nowe zlecenie od klienta, wystawić fakturę za usługę, rozpocząć realizację nowego projektu albo uzyskać bieżący przychód z działalności.

W przypadku przedsiębiorcy wpisanego do CEIDG wznowienie następuje przez złożenie wniosku w CEIDG. Zasady wpisu, zmiany, zawieszenia i wznowienia określa ustawa z dnia 6 marca 2018 r. o Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej i Punkcie Informacji dla Przedsiębiorcy. W praktyce wniosek można złożyć elektronicznie, a data wznowienia powinna poprzedzać rozpoczęcie świadczenia usługi.

Możliwe konsekwencje naruszenia zasad zawieszenia

Konsekwencje zależą od konkretnego stanu faktycznego: rodzaju wykonanej usługi, wartości przychodu, statusu VAT, sposobu rozliczenia umowy i tego, czy przedsiębiorca składał prawidłowe deklaracje. Najczęściej ryzyka dotyczą konieczności rozliczenia przychodu jako przychodu z działalności gospodarczej, korekty JPK i deklaracji VAT, ustalenia zaległych składek albo zakwestionowania kwalifikacji umowy cywilnoprawnej.

Jeżeli w związku z wykonaniem zlecenia podatnik zataił przychód, podał nieprawdę w deklaracji albo wystawił nierzetelny dokument, mogą wchodzić w grę przepisy ustawy z dnia 10 września 1999 r. - Kodeks karny skarbowy, w szczególności art. 54 § 1 dotyczący uchylania się od opodatkowania, art. 56 § 1 dotyczący podania nieprawdy lub zatajenia prawdy w deklaracji oraz art. 62 § 2 dotyczący nierzetelnego wystawiania faktur lub rachunków. Nie każda pomyłka oznacza odpowiedzialność karnoskarbową, ale im bardziej świadome i powtarzalne działanie, tym większe ryzyko.

Praktyczna odpowiedź na pytanie

Jeżeli zlecenia, które pojawiają się od czasu do czasu, mieszczą się w profilu zawieszonej działalności, nie należy wykonywać ich na podstawie umowy o dzieło ani umowy zlecenia jako sposobu obejścia zawieszenia. W takiej sytuacji najbezpieczniej wznowić działalność przed wykonaniem usługi, rozliczyć ją w firmie, a po zakończeniu zlecenia - jeżeli nadal nie ma potrzeby bieżącego prowadzenia firmy - ponownie zawiesić działalność.

Jeżeli natomiast umowa dotyczy czynności wyraźnie odmiennych od zawieszonej działalności, jest wykonywana osobiście, bez elementów zorganizowanej i ciągłej działalności gospodarczej, a jej charakter odpowiada rzeczywistej umowie zlecenia lub umowie o dzieło, jej zawarcie może być dopuszczalne. W razie wątpliwości warto ocenić umowę przed jej podpisaniem, bo późniejsza korekta podatków, VAT i ZUS bywa kosztowna.

FAQ

Źródła

• Art. 3, art. 5 ust. 1, art. 22, art. 23 i art. 25 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. - Prawo przedsiębiorców.
• Art. 5a pkt 6, art. 5b ust. 1, art. 10 ust. 1 pkt 2 i pkt 3 oraz art. 13 pkt 8 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych.
• Art. 627 i art. 734 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny.
• Art. 99 ust. 7a i ust. 7b ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług.
• Art. 6 ust. 1 pkt 4, art. 8 ust. 2a i art. 13 pkt 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.
• Art. 54 § 1, art. 56 § 1 i art. 62 § 2 ustawy z dnia 10 września 1999 r. - Kodeks karny skarbowy.
• Ustawa z dnia 6 marca 2018 r. o Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej i Punkcie Informacji dla Przedsiębiorcy.