Sprzedaż zdjęć z imprez sportowych

Sprzedaż zdjęć z zawodów sportowych wymaga rozdzielenia kilku kwestii: praw autorskich do fotografii, prawa do wykonywania zdjęć w miejscu imprezy, zgody organizatora, ochrony wizerunku osób widocznych na zdjęciach oraz ochrony danych osobowych. To, że fotograf jest autorem zdjęcia, nie oznacza jeszcze, że może je bez ograniczeń publikować lub sprzedawać do mediów, agencji reklamowej albo rodzicom zawodników.

Prawa autorskie do zdjęć wykonanych przez fotografa

Jeżeli fotografia ma indywidualny i twórczy charakter, jest utworem w rozumieniu art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Autorem jest osoba, której nazwisko w tym charakterze uwidoczniono na egzemplarzach utworu lub której autorstwo podano do publicznej wiadomości w jakikolwiek inny sposób, co wynika z art. 8 ust. 2 tej ustawy.

Autorskie prawa majątkowe dają twórcy wyłączne prawo do korzystania z utworu, rozporządzania nim na wszystkich polach eksploatacji oraz pobierania wynagrodzenia za korzystanie z utworu. Wynika to z art. 17 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych. W praktyce oznacza to, że fotograf może sprzedawać licencje, przekazywać zdjęcia redakcji, zawierać umowy z agencją fotograficzną albo sprzedawać odbitki, o ile nie narusza praw osób trzecich.

Trzeba jednak odróżnić sprzedaż pliku lub odbitki od przeniesienia autorskich praw majątkowych. Umowa o przeniesienie autorskich praw majątkowych wymaga formy pisemnej pod rygorem nieważności zgodnie z art. 53 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Wyłączna licencja również wymaga formy pisemnej na podstawie art. 67 ust. 5 tej ustawy. Umowa powinna wskazywać pola eksploatacji, ponieważ zgodnie z art. 41 ust. 2 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych umowa obejmuje tylko pola eksploatacji wyraźnie w niej wymienione.

Czy można robić zdjęcia na imprezie sportowej?

Samo wykonywanie zdjęć na imprezie sportowej zależy przede wszystkim od charakteru miejsca i zasad wejścia na teren wydarzenia. Jeżeli zawody odbywają się w przestrzeni ogólnodostępnej, a organizator nie wprowadził skutecznych ograniczeń, samo fotografowanie jest zazwyczaj dopuszczalne. Inaczej jest w hali, na stadionie, w szkole, klubie sportowym lub na imprezie biletowanej, gdzie wejście następuje na zasadach określonych przez właściciela obiektu albo organizatora.

Regulamin wydarzenia, warunki biletu lub dokument akredytacyjny mogą przewidywać, że robienie zdjęć jest dozwolone wyłącznie do użytku prywatnego, że komercyjna sprzedaż wymaga odrębnej zgody albo że zdjęcia mogą być wykorzystywane tylko w relacjach prasowych. Takie ograniczenia nie wynikają z prawa autorskiego do zdjęcia, lecz z umowy lub regulaminu, który fotograf akceptuje, wchodząc na teren imprezy lub uzyskując akredytację. Naruszenie takich zasad może prowadzić do odpowiedzialności kontraktowej na podstawie art. 471 Kodeksu cywilnego.

Warto więc przed fotografowaniem sprawdzić regulamin organizatora. Podobne znaczenie praktyczne mają zasady dotyczące zdjęć z imprezy, bo także tam o legalności publikacji decyduje nie tylko samo autorstwo fotografii, lecz również regulamin, akredytacja i zakres zgody na wykorzystanie wizerunku.

Akredytacja fotografa a zgoda organizatora

Akredytacja nie zawsze oznacza prawo do dowolnej sprzedaży zdjęć. Najczęściej jest to zgoda organizatora na wejście w określone miejsca, np. strefę dla mediów, boisko, metę, backstage albo trybunę prasową, oraz na wykonywanie zdjęć w określonym celu. Jeżeli regulamin akredytacji przewiduje tylko relację redakcyjną, użycie zdjęć w reklamie, banku zdjęć, materiałach sponsorów albo komercyjnej galerii może wymagać osobnej zgody.

W praktyce należy sprawdzić przede wszystkim:

• czy akredytacja obejmuje fotografowanie, czy tylko wejście na wydarzenie;
• czy dopuszcza sprzedaż zdjęć mediom, agencjom, zawodnikom lub rodzicom;
• czy są ograniczenia dotyczące reklam, sponsorów, znaków towarowych i logotypów;
• czy regulamin zabrania fotografowania dzieci albo określonych stref, np. szatni, stref medycznych, stref odpoczynku;
• czy organizator wymaga oznaczenia autora, wydarzenia albo uzyskania dodatkowej autoryzacji.

Wizerunek zawodników, kibiców i innych osób na zdjęciach

Najważniejszym przepisem jest art. 81 ust. 1 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Zgodnie z nim rozpowszechnianie wizerunku wymaga zezwolenia osoby na nim przedstawionej. Jeżeli nie ma wyraźnego zastrzeżenia, zezwolenie nie jest wymagane, gdy osoba otrzymała umówioną zapłatę za pozowanie.

Ten sam art. 81 ust. 2 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych przewiduje dwa istotne wyjątki. Zezwolenia nie wymaga rozpowszechnianie wizerunku:

• osoby powszechnie znanej, jeżeli wizerunek wykonano w związku z pełnieniem przez nią funkcji publicznych, w szczególności politycznych, społecznych lub zawodowych, co wynika z art. 81 ust. 2 pkt 1 tej ustawy;
• osoby stanowiącej jedynie szczegół całości takiej jak zgromadzenie, krajobraz lub publiczna impreza, co wynika z art. 81 ust. 2 pkt 2 tej ustawy.

W przypadku zawodów sportowych oznacza to, że zdjęcie całego stadionu, peletonu, linii startu, trybun lub szerokiego planu boiska zwykle może korzystać z wyjątku dotyczącego osoby będącej jedynie szczegółem całości. Jeżeli jednak fotografia przedstawia zbliżenie jednego zawodnika, kibica, trenera albo dziecka i to ta osoba jest zasadniczym tematem zdjęcia, bezpieczniej przyjąć, że do publikacji lub sprzedaży zdjęcia potrzebna jest jej zgoda.

Ochrona wizerunku łączy się także z ochroną dóbr osobistych. Wizerunek jest dobrem osobistym człowieka na podstawie art. 23 Kodeksu cywilnego. Osoba, której dobro osobiste zostało naruszone, może żądać ochrony na podstawie art. 24 § 1 Kodeksu cywilnego, w tym zaniechania naruszeń, usunięcia skutków naruszenia, złożenia oświadczenia odpowiedniej treści i formy, a w określonych przypadkach także zapłaty zadośćuczynienia lub sumy na cel społeczny.

Przy publikacji i sprzedaży fotografii trzeba ocenić nie tylko samą rozpoznawalność osoby, ale też kontekst. Zdjęcie zawodnika w trakcie rywalizacji zwykle będzie oceniane inaczej niż zdjęcie wykonane w sytuacji prywatnej, upokarzającej, medycznej albo naruszającej godność. Zagadnienie to jest zbliżone do problemu, jaki stwarza wizerunek uczestników utrwalony kamerą bez wcześniejszej zgody.

Kiedy zgoda na publikację zdjęcia nie jest potrzebna?

Zgoda nie jest potrzebna przede wszystkim wtedy, gdy dana osoba jest tylko elementem większej całości, np. kibicem w tłumie, uczestnikiem masowego startu, jedną z wielu osób na trybunach albo częścią szerokiej sceny z zawodów. Podstawą jest art. 81 ust. 2 pkt 2 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych.

Nie należy jednak automatycznie uznawać, że każdy zawodnik jest osobą powszechnie znaną. Art. 81 ust. 2 pkt 1 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych dotyczy osób powszechnie znanych, ale dodatkowo wymaga, aby zdjęcie wykonano w związku z pełnieniem przez nie funkcji publicznych, w szczególności zawodowych, społecznych lub politycznych. Profesjonalny sportowiec startujący w oficjalnych zawodach może w określonych przypadkach spełniać te warunki, ale uczeń startujący w zawodach szkolnych albo amator w lokalnym biegu zwykle nie powinien być traktowany w ten sposób.

Jak powinna wyglądać zgoda na rozpowszechnianie wizerunku?

Ustawa o prawie autorskim i prawach pokrewnych nie wymaga dla zgody z art. 81 ust. 1 szczególnej formy. Dla celów dowodowych zgoda powinna być jednak pisemna albo udzielona w sposób możliwy do późniejszego wykazania, np. przez formularz elektroniczny. Zgoda powinna być konkretna i świadoma, czyli osoba powinna wiedzieć, gdzie, przez kogo, przez jaki czas i w jakim celu jej wizerunek będzie rozpowszechniany.

Bezpieczna zgoda powinna obejmować co najmniej:

• dane osoby udzielającej zgody oraz, przy dziecku, dane rodzica lub opiekuna;
• oznaczenie wydarzenia i fotografa;
• zakres wykorzystania, np. publikacja w galerii internetowej, sprzedaż odbitek, przekazanie mediom, wykorzystanie promocyjne;
• czas obowiązywania zgody i terytorium, jeżeli ma to znaczenie;
• informację, czy zgoda obejmuje wykorzystanie komercyjne;
• informację o wynagrodzeniu albo o nieodpłatnym charakterze zgody.

Jeżeli chodzi o dziecko, rodzice wykonują władzę rodzicielską i reprezentują dziecko zgodnie z art. 98 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. W sprawach istotnych rodzice powinni rozstrzygać wspólnie na podstawie art. 97 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. W praktyce przy typowej publikacji zdjęć z zawodów szkolnych organizatorzy często zbierają zgodę od jednego rodzica, ale przy szerszym komercyjnym wykorzystaniu wizerunku dziecka warto zadbać o zgodę obojga rodziców albo zweryfikować, kto faktycznie wykonuje władzę rodzicielską.

Sprzedaż zdjęć mediom, rodzicom i do celów reklamowych

Sprzedaż zdjęć mediom do relacji informacyjnej jest zwykle mniej ryzykowna niż sprzedaż do reklamy. W relacjach prasowych większe znaczenie mogą mieć wyjątki z art. 81 ust. 2 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych, zwłaszcza gdy zdjęcie przedstawia publiczne zawody, szeroki plan albo osobę powszechnie znaną w związku z wykonywaną funkcją zawodową. Nie zwalnia to jednak z obowiązku przestrzegania regulaminu imprezy i warunków akredytacji.

Sprzedaż zdjęć rodzicom uczestników zawodów do użytku prywatnego jest z reguły dopuszczalna, jeżeli zdjęcie przedstawia ich dziecko i fotografia nie jest publicznie rozpowszechniana przez fotografa. Jeżeli jednak fotograf prowadzi publiczną galerię online, w której każdy może obejrzeć i kupić zdjęcia dzieci, dochodzi do rozpowszechniania wizerunku. W takim przypadku potrzebna jest odpowiednia zgoda rodzica albo inna podstawa wynikająca z konkretnego stanu faktycznego.

Największej ostrożności wymaga wykorzystanie reklamowe, np. w kampanii marki sportowej, na plakacie, w katalogu, na stronie sponsora lub w płatnej reklamie w mediach społecznościowych. Użycie wizerunku konkretnej osoby w reklamie co do zasady powinno opierać się na wyraźnej zgodzie obejmującej taki cel. Sama zgoda na udział w zawodach albo zgoda na publikację relacji z imprezy zwykle nie wystarcza do komercyjnej reklamy produktu lub usługi.

RODO i zdjęcia z zawodów sportowych

Zdjęcie osoby możliwej do zidentyfikowania może być daną osobową w rozumieniu art. 4 pkt 1 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679, czyli RODO. Jeżeli fotograf prowadzi działalność zawodową lub gospodarczą i publikuje galerie, kataloguje zdjęcia według numerów startowych, nazwisk albo drużyn, przetwarzanie danych osobowych powinno mieć podstawę z art. 6 ust. 1 RODO.

W zależności od sytuacji podstawą może być m.in. zgoda osoby, której dane dotyczą, z art. 6 ust. 1 lit. a RODO, wykonanie umowy z art. 6 ust. 1 lit. b RODO, prawnie uzasadniony interes administratora z art. 6 ust. 1 lit. f RODO albo szczególne przepisy dotyczące działalności prasowej, artystycznej lub literackiej. Jeżeli fotograf działa jako przedsiębiorca, powinien również pamiętać o obowiązku informacyjnym z art. 13 albo art. 14 RODO, chyba że w konkretnym przypadku zachodzi ustawowy wyjątek.

Przy działalności prasowej, literackiej lub artystycznej znaczenie może mieć art. 85 RODO oraz art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 2018 r. o ochronie danych osobowych, który przewiduje ograniczenia stosowania części przepisów RODO do takiej działalności. Nie oznacza to jednak automatycznej swobody publikowania każdego wizerunku. Nadal trzeba ocenić art. 81 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych oraz przepisy o dobrach osobistych.

Odpowiedzialność za bezprawną publikację lub sprzedaż zdjęć

Jeżeli fotograf naruszy prawo do wizerunku, osoba przedstawiona na zdjęciu może żądać ochrony na podstawie art. 78 ust. 1 w związku z art. 83 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Przepis art. 83 tej ustawy odsyła do odpowiedniego stosowania art. 78 ust. 1 w sprawach roszczeń z tytułu rozpowszechniania wizerunku. Możliwe są m.in. żądanie zaniechania naruszeń, usunięcia skutków naruszenia, złożenia oświadczenia, zapłaty zadośćuczynienia albo zapłaty odpowiedniej sumy na wskazany cel społeczny.

Niezależnie od tego osoba, której dobra osobiste naruszono, może korzystać z ochrony przewidzianej w art. 24 § 1 Kodeksu cywilnego oraz żądać zadośćuczynienia pieniężnego lub zapłaty sumy na cel społeczny na podstawie art. 448 Kodeksu cywilnego. Jeżeli naruszono warunki akredytacji lub regulaminu imprezy, organizator może dochodzić roszczeń wynikających z umowy, w szczególności na podstawie art. 471 Kodeksu cywilnego.

Praktyczna procedura dla fotografa

Przed rozpoczęciem sprzedaży zdjęć z imprez sportowych warto przyjąć prostą procedurę:

1. sprawdź regulamin wydarzenia, biletu i akredytacji;
2. ustal, czy zdjęcia będą używane informacyjnie, prywatnie, komercyjnie czy reklamowo;
3. oddziel szerokie ujęcia publicznej imprezy od portretów i zbliżeń konkretnych osób;
4. przy dzieciach i zawodnikach amatorach zbieraj zgody rodziców lub uczestników, jeżeli zdjęcia mają być publikowane albo sprzedawane publicznie;
5. w umowie z nabywcą zdjęć określ, czy sprzedajesz odbitkę, licencję czy przenosisz prawa autorskie;
6. wskazuj pola eksploatacji zgodnie z art. 41 ust. 2 i art. 50 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych;
7. zadbaj o dokumentację zgód, regulaminów i korespondencji z organizatorem.

FAQ

Czy jako autor zdjęć mogę je dowolnie sprzedawać?

Nie zawsze. Art. 17 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych daje autorowi prawa majątkowe do utworu, ale sprzedaż i publikacja zdjęć nie mogą naruszać art. 81 tej ustawy, przepisów o dobrach osobistych, RODO ani regulaminu wydarzenia.

Czy sama akredytacja wystarczy do sprzedaży zdjęć?

To zależy od treści akredytacji. Jeżeli akredytacja pozwala tylko na relację prasową, nie daje automatycznie prawa do sprzedaży zdjęć w banku zdjęć, sponsorom lub w reklamie. Trzeba sprawdzić regulamin i warunki akredytacji.

Czy trzeba mieć zgodę każdego kibica widocznego na zdjęciu?

Nie, jeżeli kibice są tylko elementem szerszego ujęcia publicznej imprezy. Wynika to z art. 81 ust. 2 pkt 2 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Zgoda może być potrzebna, gdy konkretna osoba jest głównym motywem zdjęcia.

Czy można sprzedawać zdjęcia dzieci z zawodów szkolnych?

Można, ale przy publikacji lub publicznej sprzedaży zdjęć, na których dziecko jest rozpoznawalne i jest głównym tematem, potrzebna jest zgoda przedstawiciela ustawowego. Podstawą jest art. 81 ust. 1 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych oraz art. 98 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Czy zwycięzca lokalnych zawodów staje się osobą powszechnie znaną?

Nie można tego zakładać automatycznie. Art. 81 ust. 2 pkt 1 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych dotyczy osób powszechnie znanych, ale ocena zależy od rozpoznawalności danej osoby, charakteru wydarzenia i celu publikacji.

Czy rodzic może kupić zdjęcie własnego dziecka bez zgód innych osób?

Jeżeli fotograf przekazuje rodzicowi zdjęcie jego dziecka do prywatnego użytku i nie publikuje go publicznie, ryzyko jest mniejsze. Jeżeli jednak zdjęcie obejmuje rozpoznawalne inne dzieci albo jest wystawione w publicznej galerii, trzeba ocenić zgody i podstawę przetwarzania danych.

Źródła

• Art. 1 ust. 1, art. 8 ust. 2, art. 17, art. 41 ust. 2, art. 50, art. 53, art. 67 ust. 5, art. 78 ust. 1, art. 81 ust. 1 i 2 oraz art. 83 ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych.
• Art. 23, art. 24 § 1, art. 448 i art. 471 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny.
• Art. 97 § 2 i art. 98 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy.
• Art. 4 pkt 1, art. 6 ust. 1, art. 13, art. 14 i art. 85 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679, RODO.
• Art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 2018 r. o ochronie danych osobowych.
• Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 27 stycznia 2006 r., III CSK 89/2005.
• Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 20 lipca 2007 r., I CSK 134/2007.
• Wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 13 stycznia 1999 r., I ACa 1089/98.
• Wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 10 października 2008 r., I ACa 494/2008.
• Wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 2009 r., I ACa 22/2009.
• Wyrok Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z dnia 26 lutego 2007 r., I ACa 1492/2006.