Malowanie i sprzedaż obrazów – jak opodatkować taką działalność?

Sprzedaż obrazów przez amatora – od czego zależy rozliczenie podatku?

Nie każda sprzedaż namalowanego obrazu oznacza obowiązek założenia firmy. Dla podatków kluczowe jest ustalenie, z jakiego źródła przychodu pochodzi zapłata. W praktyce przy sprzedaży obrazów wchodzą w grę przede wszystkim:

• działalność wykonywana osobiście, o której mowa w art. 10 ust. 1 pkt 2 oraz art. 13 pkt 2 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych, jeżeli chodzi o osobiście wykonywaną działalność artystyczną,
• pozarolnicza działalność gospodarcza, o której mowa w art. 10 ust. 1 pkt 3 oraz art. 5a pkt 6 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, jeżeli sprzedaż jest prowadzona w sposób zarobkowy, zorganizowany i ciągły,
• działalność nierejestrowana, o której mowa w art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. Prawo przedsiębiorców, jeżeli przychód należny z tej działalności w żadnym miesiącu nie przekracza 75% minimalnego wynagrodzenia i osoba nie wykonywała działalności gospodarczej w ostatnich 60 miesiącach,
• przychody z praw majątkowych, o których mowa w art. 10 ust. 1 pkt 7 oraz art. 18 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, jeżeli umowa obejmuje przeniesienie autorskich praw majątkowych albo udzielenie licencji.

Nie ma jednego automatycznego sposobu rozliczenia dla każdego artysty amatora. Inaczej należy ocenić jednorazową sprzedaż obrazu znajomemu, inaczej stałe wystawianie prac w sklepie internetowym, a jeszcze inaczej wykonanie obrazu na zamówienie z przeniesieniem praw do wykorzystania go w reklamie.

Działalność wykonywana osobiście – kiedy pasuje do sprzedaży własnych obrazów?

Art. 13 pkt 2 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych zalicza do działalności wykonywanej osobiście między innymi przychody z osobiście wykonywanej działalności artystycznej. Jeżeli osoba samodzielnie maluje obrazy i sporadycznie sprzedaje je bez zorganizowanego zaplecza handlowego, bez stałej reklamy i bez cech typowych dla przedsiębiorstwa, takie rozliczenie może być właściwe.

Przychody z działalności wykonywanej osobiście są opodatkowane według skali podatkowej z art. 27 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Aktualnie skala obejmuje stawkę 12% do podstawy opodatkowania 120 000 zł oraz 32% od nadwyżki ponad 120 000 zł. Przy rozliczeniu rocznym znaczenie ma także kwota zmniejszająca podatek wynikająca z art. 27 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych.

Jeżeli nabywcą jest podmiot pełniący funkcję płatnika, na przykład firma zamawiająca pracę artystyczną, obowiązki poboru zaliczki mogą wynikać z art. 41 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Jeżeli płatnika nie ma, art. 44 ust. 1a pkt 3 oraz art. 44 ust. 3a tej ustawy przewidują obowiązek samodzielnego wpłacania miesięcznych zaliczek do 20. dnia miesiąca następującego po miesiącu uzyskania dochodu, a za grudzień w terminie określonym dla złożenia zeznania rocznego.

Przy działalności wykonywanej osobiście podstawowe koszty uzyskania przychodu wynoszą co do zasady 20% przychodu, zgodnie z art. 22 ust. 9 pkt 4 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Jeżeli podatnik ma wyższe, udokumentowane koszty faktyczne, możliwość ich rozliczenia należy ocenić na podstawie art. 22 ust. 10 tej ustawy.

Działalność nierejestrowana przy sprzedaży obrazów

Jeżeli sprzedaż obrazów ma już cechy działalności zarobkowej, ale jest prowadzona na niewielką skalę, trzeba rozważyć działalność nierejestrowaną. Zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy Prawo przedsiębiorców działalność wykonywana przez osobę fizyczną nie stanowi działalności gospodarczej, jeżeli przychód należny z tej działalności nie przekracza w żadnym miesiącu 75% minimalnego wynagrodzenia za pracę i osoba ta w okresie ostatnich 60 miesięcy nie wykonywała działalności gospodarczej.

W podatku dochodowym przychody z działalności nierejestrowanej są kwalifikowane do innych źródeł na podstawie art. 20 ust. 1ba ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Rozlicza się je w zeznaniu rocznym PIT-36. Podatnik może rozliczać koszty faktycznie poniesione w celu uzyskania przychodu, jeżeli ma dowody ich poniesienia, co wynika z ogólnej zasady kosztowej określonej w art. 22 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych.

Limit działalności nierejestrowanej należy badać osobno dla każdego miesiąca. Przekroczenie limitu powoduje, że zgodnie z art. 5 ust. 3 ustawy Prawo przedsiębiorców działalność staje się działalnością gospodarczą od dnia przekroczenia limitu, a osoba ma 7 dni na złożenie wniosku o wpis do CEIDG.

Kiedy sprzedaż obrazów staje się działalnością gospodarczą?

Art. 5a pkt 6 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych definiuje działalność gospodarczą jako działalność zarobkową, prowadzoną we własnym imieniu, w sposób zorganizowany i ciągły, z której przychody nie są zaliczane do innych źródeł wymienionych w art. 10 ust. 1 pkt 1, 2 i 4–9 tej ustawy. Przy sprzedaży obrazów ryzyko uznania aktywności za działalność gospodarczą rośnie, gdy twórca regularnie wystawia prace na sprzedaż, prowadzi sklep internetowy, zamawia materiały w większej skali, inwestuje w reklamę, przyjmuje cykliczne zamówienia i działa z wyraźnym nastawieniem zarobkowym.

Po zarejestrowaniu działalności podatnik rozlicza przychody w źródle pozarolnicza działalność gospodarcza z art. 10 ust. 1 pkt 3 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Może wybrać formę opodatkowania dostępną dla przedsiębiorców, na przykład skalę podatkową z art. 27 ust. 1, podatek liniowy 19% z art. 30c albo ryczałt od przychodów ewidencjonowanych na zasadach ustawy z dnia 20 listopada 1998 r. o zryczałtowanym podatku dochodowym. Wybór ryczałtu i właściwej stawki zależy od faktycznego rodzaju czynności, klasyfikacji usług albo sprzedawanych wyrobów oraz ewentualnych wyłączeń.

50% koszty uzyskania przychodu a prawa autorskie do obrazu

Obraz może być utworem w rozumieniu art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych, jeżeli stanowi przejaw działalności twórczej o indywidualnym charakterze i został ustalony w jakiejkolwiek postaci. Sam fakt, że obraz jest utworem, nie oznacza jednak automatycznie prawa do 50% kosztów uzyskania przychodu.

Art. 22 ust. 9 pkt 3 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych pozwala stosować 50% koszty do przychodów z tytułu korzystania przez twórców z praw autorskich lub rozporządzania przez nich tymi prawami. Dodatkowo art. 22 ust. 9b pkt 1 tej ustawy obejmuje między innymi działalność twórczą w zakresie sztuk plastycznych. Roczny limit 50% kosztów wynika z art. 22 ust. 9a ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych i odpowiada górnej granicy pierwszego przedziału skali podatkowej, czyli obecnie 120 000 zł. Zbliżonym zagadnieniem jest umowa o dzieło dla osoby fizycznej.

Trzeba odróżnić sprzedaż egzemplarza obrazu od przeniesienia praw autorskich. Zgodnie z art. 52 ust. 1 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych przeniesienie własności egzemplarza utworu nie powoduje przejścia autorskich praw majątkowych do utworu. Oznacza to, że kupujący płótno nabywa rzecz, ale nie nabywa automatycznie prawa do drukowania reprodukcji, używania obrazu w kampanii reklamowej czy przenoszenia go na produkty. Zbliżonym zagadnieniem jest działalność artystyczna a firma.

Jeżeli twórca chce przenieść autorskie prawa majątkowe, umowa musi zachować formę pisemną pod rygorem nieważności, co wynika z art. 53 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Umowa powinna wskazywać pola eksploatacji, ponieważ art. 41 ust. 2 tej ustawy stanowi, że umowa o przeniesienie autorskich praw majątkowych albo umowa licencyjna obejmuje pola eksploatacji wyraźnie w niej wymienione.

W praktyce 50% koszty są bezpieczniejsze wtedy, gdy umowa wyraźnie dzieli wynagrodzenie na część za wykonanie lub sprzedaż egzemplarza oraz część za przeniesienie praw autorskich albo udzielenie licencji. Jeżeli dokumentacja ogranicza się do paragonu, faktury albo prostego potwierdzenia sprzedaży obrazu jako rzeczy, zastosowanie 50% kosztów może zostać zakwestionowane.

Czy sprzedaż własnego obrazu można potraktować jak sprzedaż rzeczy po pół roku?

Art. 10 ust. 1 pkt 8 lit. d ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych dotyczy odpłatnego zbycia innych rzeczy, jeżeli sprzedaż nie następuje w wykonaniu działalności gospodarczej i zostaje dokonana przed upływem pół roku, licząc od końca miesiąca, w którym nastąpiło nabycie. Po upływie tego terminu sprzedaż rzeczy zasadniczo nie stanowi przychodu z tego źródła.

Przepis ten dobrze pasuje na przykład do sprzedaży kupionego wcześniej obrazu, antyku albo innej rzeczy. Przy obrazie namalowanym samodzielnie pojawia się jednak istotna różnica: twórca go nie nabył, lecz wytworzył. Dlatego stosowanie art. 10 ust. 1 pkt 8 lit. d ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych do sprzedaży własnoręcznie wykonanego obrazu jest w praktyce ryzykowne i wymaga ostrożnej oceny konkretnego stanu faktycznego.

Sprzedaż obrazów a VAT

Podatek VAT zależy od tego, czy sprzedający działa jako podatnik VAT. Zgodnie z art. 15 ust. 1 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług podatnikami są między innymi osoby fizyczne wykonujące samodzielnie działalność gospodarczą. Art. 15 ust. 2 tej ustawy definiuje działalność gospodarczą szeroko, obejmując czynności producentów, handlowców i usługodawców, również wtedy, gdy czynność została wykonana jednorazowo w okolicznościach wskazujących na zamiar wykonywania jej w sposób częstotliwy.

Jednorazowa sprzedaż obrazu z majątku prywatnego zwykle nie tworzy obowiązków VAT. Jeżeli jednak twórca regularnie oferuje obrazy, przyjmuje zamówienia, reklamuje sprzedaż i działa jak przedsiębiorca, trzeba zbadać status podatnika VAT. Nawet wtedy może mieć zastosowanie zwolnienie podmiotowe z art. 113 ust. 1 ustawy o podatku od towarów i usług, jeżeli wartość sprzedaży w poprzednim roku podatkowym nie przekroczyła 200 000 zł. Dla podatnika rozpoczynającego działalność w trakcie roku limit ustala się proporcjonalnie zgodnie z art. 113 ust. 9 tej ustawy.

Należy też sprawdzić wyłączenia ze zwolnienia określone w art. 113 ust. 13 ustawy o podatku od towarów i usług. Przy sprzedaży na rzecz osób fizycznych mogą pojawić się również obowiązki związane z kasą rejestrującą na podstawie art. 111 ust. 1 tej ustawy oraz aktualnego rozporządzenia w sprawie zwolnień z obowiązku prowadzenia ewidencji sprzedaży przy zastosowaniu kas rejestrujących.

Jaką umowę zawrzeć przy sprzedaży obrazu?

Jeżeli kupujący nabywa wyłącznie fizyczny obraz, wystarczy umowa sprzedaży rzeczy, do której stosuje się art. 535 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny. Dla celów dowodowych warto jednak sporządzić pisemne potwierdzenie, w którym wskazane będą strony, opis obrazu, cena, data wydania i informacja, czy prawa autorskie pozostają przy twórcy.

Jeżeli kupujący chce wykorzystywać obraz szerzej, na przykład drukować reprodukcje, umieszczać go na okładkach, produktach albo w reklamie, sama sprzedaż płótna nie wystarczy. Wtedy potrzebna jest umowa licencyjna albo umowa przenosząca autorskie prawa majątkowe. Pola eksploatacji muszą być wskazane wyraźnie, zgodnie z art. 41 ust. 2 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych.

Przykłady

Poniższe przykłady pokazują, dlaczego przy sprzedaży obrazów nie wystarczy sama informacja, że twórca jest amatorem. Znaczenie ma faktyczny sposób działania i treść umowy z kupującym.

FAQ

Czy amator musi zapłacić podatek od sprzedaży obrazu?

Tak, może mieć taki obowiązek. Jeżeli sprzedaż generuje przychód, trzeba ustalić właściwe źródło przychodu w ustawie o PIT. Najczęściej w grę wchodzi art. 13 pkt 2 ustawy o PIT, działalność nierejestrowana z art. 20 ust. 1ba ustawy o PIT albo działalność gospodarcza z art. 10 ust. 1 pkt 3 ustawy o PIT.

Czy jednorazowa sprzedaż obrazu wymaga założenia firmy?

Zwykle nie. Firma jest potrzebna wtedy, gdy aktywność spełnia cechy działalności gospodarczej określone w art. 5a pkt 6 ustawy o PIT, czyli jest zarobkowa, zorganizowana, ciągła i prowadzona we własnym imieniu. Jednorazowa sprzedaż pracy hobbystycznej najczęściej nie spełnia tych warunków.

Czy przy sprzedaży obrazu można zastosować 50% koszty?

Nie zawsze. Art. 22 ust. 9 pkt 3 ustawy o PIT wymaga, aby przychód wynikał z korzystania z praw autorskich albo rozporządzania nimi. Zgodnie z art. 52 ust. 1 ustawy o prawie autorskim sprzedaż egzemplarza obrazu nie przenosi automatycznie autorskich praw majątkowych.

Czy kupujący obraz może robić jego reprodukcje?

Nie, jeżeli kupił tylko fizyczny egzemplarz obrazu. Do reprodukcji, druku, używania w reklamie albo na produktach potrzebna jest licencja albo przeniesienie autorskich praw majątkowych. Wynika to z art. 52 ust. 1 oraz art. 41 ust. 2 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych.

Kiedy sprzedaż obrazów podlega VAT?

VAT trzeba analizować wtedy, gdy twórca działa jak podatnik VAT, czyli wykonuje samodzielnie działalność gospodarczą w rozumieniu art. 15 ust. 1 i 2 ustawy o VAT. Przy regularnej sprzedaży może jednak działać zwolnienie podmiotowe z art. 113 ust. 1 ustawy o VAT, o ile nie zachodzą wyłączenia i nie został przekroczony limit sprzedaży.

Podsumowanie

Najbezpieczniejsze rozliczenie sprzedaży obrazów zależy od faktycznej skali i sposobu działania. Sprzedaż okazjonalna może być rozliczana inaczej niż stała sprzedaż prowadzona przez internet. Osobno trzeba ocenić sytuację, w której kupujący nabywa prawa do komercyjnego wykorzystania obrazu, ponieważ wtedy znaczenie mają przepisy prawa autorskiego i możliwość zastosowania 50% kosztów uzyskania przychodu.

W praktyce warto zadbać o dokumentację: potwierdzenie sprzedaży, dowody kosztów materiałów, umowę z kupującym oraz jasne postanowienia dotyczące praw autorskich. To właśnie te dokumenty najczęściej przesądzają, czy rozliczenie podatkowe będzie możliwe do obrony.

Źródła

• art. 5a pkt 6, art. 10 ust. 1 pkt 2, 3 i 7, art. 13 pkt 2, art. 18, art. 20 ust. 1ba, art. 22 ust. 1, art. 22 ust. 9 pkt 3 i 4, art. 22 ust. 9a, art. 22 ust. 9b, art. 27 ust. 1, art. 41 ust. 1, art. 44 ust. 1a pkt 3 i art. 44 ust. 3a ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych,
• art. 5 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. Prawo przedsiębiorców,
• art. 15 ust. 1 i 2, art. 111 ust. 1, art. 113 ust. 1, 9 i 13 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług,
• art. 1 ust. 1, art. 41 ust. 2, art. 52 ust. 1 i art. 53 ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych,
• art. 535 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny.