Urlop dla poratowania zdrowia nauczyciela przed emeryturą

Urlop dla poratowania zdrowia nauczyciela – podstawowe zasady

Urlop dla poratowania zdrowia jest szczególnym uprawnieniem z Karty Nauczyciela. Nie jest zwykłym zwolnieniem lekarskim ani urlopem wypoczynkowym. Ma służyć przeprowadzeniu zaleconego leczenia, leczeniu uzdrowiskowemu albo rehabilitacji uzdrowiskowej, jeżeli nauczyciel spełnia warunki formalne przewidziane w ustawie.

Na dzień 2 czerwca 2026 r. podstawą prawną jest art. 73 Karty Nauczyciela. Z urlopu może skorzystać nauczyciel zatrudniony w pełnym wymiarze zajęć na czas nieokreślony, po przepracowaniu co najmniej 7 lat w szkole. W przypadku pierwszego urlopu trzeba zwrócić uwagę na sposób liczenia tego 7-letniego okresu oraz na przerwy w zatrudnieniu i dłuższe nieobecności.

W praktyce oznacza to, że sam długoletni staż pracy nie wystarcza. Dyrektor szkoły sprawdza przede wszystkim: rodzaj zatrudnienia, wymiar zajęć, staż pracy w szkole, wcześniejsze korzystanie z urlopu zdrowotnego oraz ewentualne ograniczenia związane z nabyciem prawa do emerytury.

Czy można skorzystać z urlopu zdrowotnego 2,5 roku przed emeryturą?

Co do zasady tak. Jeżeli nauczycielce brakuje do osiągnięcia wieku emerytalnego około 2,5 roku, sama ta okoliczność nie wyklucza urlopu dla poratowania zdrowia. Ograniczenie z art. 73 ust. 2 Karty Nauczyciela dotyczy sytuacji, w której do nabycia prawa do emerytury brakuje mniej niż rok.

Jeżeli do emerytury brakuje mniej niż rok, urlop na leczenie choroby, o którym mowa w art. 73 ust. 1 pkt 1 Karty Nauczyciela, może być udzielony najdalej do końca miesiąca poprzedzającego miesiąc, w którym nauczyciel nabędzie uprawnienia emerytalne. Nie można więc w takim przypadku przyznać pełnego rocznego urlopu, jeśli okres do emerytury jest krótszy.

Trzeba jednak odróżnić osiągnięcie wieku emerytalnego od wcześniejszego nabycia prawa do emerytury nauczycielskiej albo innego uprawnienia emerytalnego. Jeżeli nauczyciel już nabył prawo do emerytury, ocena możliwości skorzystania z urlopu wymaga większej ostrożności. Po zmianach obowiązujących od 1 września 2025 r. możliwe jest udzielenie urlopu także na leczenie uzdrowiskowe lub rehabilitację uzdrowiskową na podstawie potwierdzonego skierowania, również w sytuacjach, w których roczny urlop na leczenie na podstawie orzeczenia lekarskiego nie byłby już dostępny.

W sprawach związanych z końcowym okresem zatrudnienia warto osobno sprawdzić, czy nauczyciel korzysta także z ochrony stosunku pracy. Więcej o tym zagadnieniu omawia materiał dotyczący tego, jak działa przedemerytalna ochrona nauczyciela.

Warunki formalne urlopu dla poratowania zdrowia

Najważniejsze warunki wynikające z art. 73 Karty Nauczyciela są następujące:

• nauczyciel musi być zatrudniony w pełnym wymiarze zajęć,
• stosunek pracy powinien być zawarty na czas nieokreślony,
• nauczyciel powinien mieć co najmniej 7 lat pracy w szkole,
• urlop ma służyć celowi wskazanemu w ustawie, czyli leczeniu określonych chorób, leczeniu uzdrowiskowemu albo rehabilitacji uzdrowiskowej,
• w przypadku urlopu na leczenie potrzebne jest orzeczenie uprawnionego lekarza medycyny pracy, a w przypadku leczenia uzdrowiskowego lub rehabilitacji uzdrowiskowej – potwierdzone skierowanie.

Po zmianach obowiązujących od 1 września 2025 r. nie należy już automatycznie odmawiać pierwszego urlopu tylko dlatego, że 7 lat pracy nie przypadało bezpośrednio przed datą rozpoczęcia urlopu. Wymóg 7-letniego okresu pracy dotyczy pierwszego urlopu dla poratowania zdrowia, a przerwa pomiędzy kolejnymi zatrudnieniami w szkołach nie przerywa tego okresu, jeżeli nauczyciel podjął zatrudnienie w szkole nie później niż w ciągu 3 miesięcy po ustaniu poprzedniego stosunku pracy w tej samej albo innej szkole.

Do okresu 7 lat wlicza się okresy czasowej niezdolności do pracy z powodu choroby oraz urlopu innego niż wypoczynkowy, ale tylko w zakresie, w jakim trwają łącznie nie dłużej niż 6 miesięcy. Jeżeli takie nieobecności trwały dłużej niż 6 miesięcy, wymagany okres pracy ulega przedłużeniu o ten dłuższy okres.

Na jaki cel można otrzymać urlop zdrowotny?

Karta Nauczyciela przewiduje dwa podstawowe cele urlopu dla poratowania zdrowia. Pierwszy to przeprowadzenie zaleconego leczenia choroby zagrażającej wystąpieniem choroby zawodowej albo choroby, w której powstaniu czynniki środowiska pracy lub sposób wykonywania pracy mogą odgrywać istotną rolę. O potrzebie takiego urlopu orzeka uprawniony lekarz medycyny pracy.

Drugi cel to leczenie uzdrowiskowe lub rehabilitacja uzdrowiskowa. W takim przypadku dyrektor udziela urlopu na podstawie potwierdzonego skierowania, o którym mowa w przepisach o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. Wymiar takiego urlopu wynika w praktyce z okresu wskazanego w skierowaniu.

Nie każda choroba automatycznie daje prawo do urlopu. Przykładowo problemy z narządem ruchu, kręgosłupem, głosem, układem oddechowym czy długotrwała rehabilitacja mogą uzasadniać potrzebę urlopu, ale decydujące jest orzeczenie lekarza oraz związek leczenia z warunkami pracy lub sposobem wykonywania pracy, jeżeli urlop ma być udzielony na podstawie art. 73 ust. 1 pkt 1 Karty Nauczyciela.

Procedura krok po kroku

Procedura zaczyna się od pisemnego wniosku nauczyciela do dyrektora szkoły. Wniosek powinien dotyczyć udzielenia urlopu dla poratowania zdrowia i wydania skierowania na badanie lekarskie. Nauczyciel nie musi szczegółowo opisywać we wniosku choroby ani przekazywać dyrektorowi pełnej dokumentacji medycznej. Dokumentację medyczną przedstawia się lekarzowi.

Dyrektor ma obowiązek zweryfikować warunki formalne. Jeżeli są spełnione, w terminie nie dłuższym niż 7 dni roboczych od złożenia wniosku wydaje skierowanie na badanie lekarskie. Badanie przeprowadza uprawniony lekarz medycyny pracy działający w jednostce służby medycyny pracy, z którą szkoła zawarła umowę.

Lekarz wydaje orzeczenie o potrzebie udzielenia urlopu albo o braku takiej potrzeby. W orzeczeniu określa czas potrzebny na przeprowadzenie zaleconego leczenia. Koszty badań lekarskich, badań dodatkowych i konsultacji specjalistycznych przeprowadzanych w tej procedurze ponosi szkoła.

Od orzeczenia lekarskiego nauczycielowi i dyrektorowi szkoły przysługuje odwołanie. Składa się je na piśmie w terminie 14 dni od dnia otrzymania orzeczenia, za pośrednictwem lekarza, który wydał orzeczenie. Lekarz przekazuje odwołanie wraz z dokumentacją do właściwego wojewódzkiego ośrodka medycyny pracy w terminie 7 dni, a podmiot odwoławczy powinien wydać orzeczenie po badaniu w terminie 30 dni od otrzymania odwołania. Orzeczenie wydane w tym trybie jest ostateczne.

Ile trwa urlop dla poratowania zdrowia?

Urlop na przeprowadzenie zaleconego leczenia nie może jednorazowo przekroczyć roku. Lekarz wskazuje czas potrzebny na leczenie, więc nie zawsze będzie to pełne 12 miesięcy. Dyrektor udziela urlopu na podstawie orzeczenia, a nie według dowolnego uznania.

Kolejnego urlopu dla poratowania zdrowia można udzielić nie wcześniej niż po upływie roku od dnia zakończenia poprzedniego urlopu. Łączny wymiar urlopu dla poratowania zdrowia w okresie całego zatrudnienia nauczyciela nie może przekraczać 3 lat.

Jeżeli nauczycielowi do nabycia prawa do emerytury brakuje mniej niż rok, urlop na leczenie z art. 73 ust. 1 pkt 1 nie może być dłuższy niż do końca miesiąca poprzedzającego miesiąc nabycia uprawnień emerytalnych. Przy 2,5 roku do emerytury ten limit co do zasady nie blokuje udzielenia urlopu, ale trzeba upewnić się, że nauczyciel nie nabył już wcześniej innego prawa emerytalnego.

Wynagrodzenie i obowiązki nauczyciela podczas urlopu

W okresie urlopu dla poratowania zdrowia nauczyciel zachowuje prawo do comiesięcznego wynagrodzenia zasadniczego, dodatku za wysługę lat oraz innych świadczeń pracowniczych przewidzianych w przepisach. Nie jest to jednak czas wykonywania pracy, dlatego wątpliwości dotyczące konkretnych dodatków warto oceniać z uwzględnieniem ich podstawy prawnej i regulaminu obowiązującego w danej jednostce.

Nauczyciel nie może w czasie urlopu nawiązać innego stosunku pracy ani podjąć innej działalności zarobkowej. Jeżeli dyrektor stwierdzi, że nauczyciel pracuje zarobkowo w czasie urlopu, ma obowiązek odwołać go z urlopu i określić termin powrotu do pracy.

Po urlopie trwającym dłużej niż 30 dni nauczyciel podlega kontrolnym badaniom lekarskim w celu ustalenia zdolności do wykonywania pracy na dotychczasowym stanowisku.

Urlop zdrowotny, L4 i ochrona przed zwolnieniem

Zwolnienie lekarskie i urlop dla poratowania zdrowia to różne instytucje. Zwolnienie lekarskie dokumentuje czasową niezdolność do pracy, natomiast urlop zdrowotny ma umożliwić przeprowadzenie określonego leczenia na zasadach przewidzianych w Karcie Nauczyciela. Sam fakt, że nauczyciel choruje lub przebywał na L4, nie oznacza automatycznie prawa do urlopu zdrowotnego.

Warto też odróżnić urlop zdrowotny od ochrony przed wypowiedzeniem. Inaczej ocenia się sytuację nauczyciela przebywającego na zwolnieniu lekarskim, inaczej nauczyciela korzystającego z urlopu dla poratowania zdrowia, a jeszcze inaczej nauczyciela objętego ochroną przedemerytalną. Osobne omówienie tego zagadnienia zawiera materiał: nauczyciel na L4 a wypowiedzenie.

FAQ

Czy nauczyciel 2,5 roku przed emeryturą może iść na urlop zdrowotny?

Tak, jeżeli spełnia warunki z art. 73 Karty Nauczyciela i uzyska wymagane orzeczenie albo ma potwierdzone skierowanie na leczenie uzdrowiskowe lub rehabilitację uzdrowiskową. Sam fakt, że do emerytury pozostało 2,5 roku, nie jest przeszkodą.

Czy urlop zdrowotny zawsze trwa rok?

Nie. Rok to maksymalny jednorazowy wymiar urlopu na leczenie. Lekarz określa czas potrzebny na leczenie, a przy zbliżającej się emeryturze może zadziałać ustawowe ograniczenie, jeżeli do nabycia prawa do emerytury brakuje mniej niż rok.

Czy lekarz rodzinny może wystawić zaświadczenie o urlopie dla poratowania zdrowia?

Nie w trybie urlopu na leczenie z art. 73 ust. 1 pkt 1 Karty Nauczyciela. O potrzebie takiego urlopu orzeka uprawniony lekarz medycyny pracy, do którego kieruje dyrektor szkoły. Dokumentacja od lekarza rodzinnego lub specjalisty może natomiast pomóc lekarzowi medycyny pracy w ocenie sprawy.

Czy dyrektor może odmówić skierowania na badanie?

Dyrektor sprawdza warunki formalne. Jeżeli nauczyciel nie jest zatrudniony w pełnym wymiarze, nie ma umowy na czas nieokreślony albo nie spełnia warunku stażowego, dyrektor może odmówić wydania skierowania. Nie powinien jednak samodzielnie zastępować lekarza w ocenie medycznej, gdy warunki formalne są spełnione.

Czy od orzeczenia lekarza można się odwołać?

Tak. Nauczyciel i dyrektor szkoły mogą odwołać się od orzeczenia w terminie 14 dni od jego otrzymania. Odwołanie składa się za pośrednictwem lekarza, który wydał orzeczenie, do właściwego wojewódzkiego ośrodka medycyny pracy.

Czy podczas urlopu zdrowotnego nauczyciel może dorabiać?

Nie. W czasie urlopu dla poratowania zdrowia nauczyciel nie może nawiązać stosunku pracy ani podjąć innej działalności zarobkowej. Naruszenie tego zakazu skutkuje odwołaniem z urlopu i obowiązkiem powrotu do pracy w terminie wskazanym przez dyrektora.

Czy po urlopie trzeba przejść badania kontrolne?

Tak, jeżeli urlop dla poratowania zdrowia trwał dłużej niż 30 dni. Przed powrotem do pracy nauczyciel podlega badaniom kontrolnym w celu ustalenia zdolności do wykonywania pracy na dotychczasowym stanowisku.

Czy nabycie prawa do emerytury całkowicie wyklucza urlop zdrowotny?

Nie zawsze. Nabycie prawa do emerytury ogranicza możliwość korzystania z rocznego urlopu na leczenie na podstawie orzeczenia lekarskiego, ale po zmianach z 2025 r. należy osobno ocenić urlop na leczenie uzdrowiskowe albo rehabilitację uzdrowiskową na podstawie potwierdzonego skierowania.

Podsumowanie

Nauczycielka, której do emerytury brakuje 2,5 roku, nie jest z tego powodu wyłączona z prawa do urlopu dla poratowania zdrowia. Kluczowe jest spełnienie warunków formalnych, w szczególności zatrudnienie w pełnym wymiarze na czas nieokreślony, odpowiedni staż pracy w szkole oraz właściwa podstawa medyczna. Ograniczenie związane z emeryturą ma największe znaczenie wtedy, gdy do nabycia prawa do emerytury pozostało mniej niż rok albo gdy nauczyciel już nabył uprawnienia emerytalne.

W opisanej sytuacji najrozsądniejsze jest ustalenie dokładnej daty nabycia prawa do emerytury, sprawdzenie stażu pracy według zasad z art. 73 Karty Nauczyciela i złożenie do dyrektora pisemnego wniosku o skierowanie na badanie lekarskie. Jeżeli dyrektor odmówi albo orzeczenie lekarza będzie niekorzystne, warto pilnować terminów i rozważyć odwołanie.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 26 stycznia 1982 r. – Karta Nauczyciela, tekst jednolity: Dz.U. z 2026 r. poz. 515, w szczególności art. 73 – ISAP.

2. Ustawa z dnia 25 lipca 2025 r. o zmianie ustawy – Karta Nauczyciela oraz niektórych innych ustaw, Dz.U. z 2025 r. poz. 1160 – ELI.

3. Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 19 stycznia 2018 r. w sprawie orzekania o potrzebie udzielenia nauczycielowi urlopu dla poratowania zdrowia, Dz.U. z 2018 r. poz. 190 ze zm.