Odpowiedzialność za komentarz w internecie a dobra osobiste

Ochrona dóbr osobistych w prawie cywilnym

Dobra osobiste człowieka podlegają ochronie na podstawie art. 23 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny. Przepis wymienia przykładowo zdrowie, wolność, cześć, swobodę sumienia, nazwisko lub pseudonim, wizerunek, tajemnicę korespondencji, nietykalność mieszkania, twórczość naukową, artystyczną, wynalazczą i racjonalizatorską. Katalog ten jest otwarty, dlatego ochronie podlega także dobre imię, reputacja zawodowa czy renoma przedsiębiorcy albo gabinetu.

Zgodnie z art. 24 Kodeksu cywilnego ten, czyje dobro osobiste zostaje zagrożone cudzym działaniem, może żądać zaniechania tego działania, chyba że nie jest ono bezprawne. Jeżeli do naruszenia już doszło, może żądać także usunięcia skutków naruszenia, a na zasadach przewidzianych w ustawie również zadośćuczynienia pieniężnego lub zapłaty odpowiedniej sumy na cel społeczny. Dodatkowo art. 448 Kodeksu cywilnego przewiduje roszczenia pieniężne w razie naruszenia dobra osobistego.

W praktyce spory o komentarze internetowe najczęściej dotyczą czci, dobrego imienia albo renomy zawodowej. Jeżeli wpis dotyczy lekarza weterynarii lub kliniki, po stronie krytykowanego może chodzić zarówno o ochronę dóbr osobistych osoby fizycznej, jak i o ochronę renomy przedsiębiorcy.

Kiedy komentarz narusza dobra osobiste

Nie każdy negatywny komentarz jest bezprawny. W sprawach o dobra osobiste sąd bada zwykle trzy kwestie: czy istnieje chronione dobro osobiste, czy doszło do jego naruszenia lub zagrożenia oraz czy działanie było bezprawne w rozumieniu art. 24 § 1 Kodeksu cywilnego.

Bezprawność nie zachodzi automatycznie tylko dlatego, że wpis jest krytyczny. W orzecznictwie utrwalone jest stanowisko, że dozwolona może być rzeczowa, oparta na faktach krytyka, zwłaszcza gdy dotyczy usług świadczonych publicznie. Znaczenie ma jednak forma wypowiedzi. Inaczej oceniany będzie opis własnego doświadczenia, a inaczej zarzut przedstawiony jako pewny fakt, np. oszustwo, niekompetencja czy działanie sprzeczne z prawem, jeśli autor nie ma na to mocnych dowodów.

Najbezpieczniejsze są wypowiedzi rozdzielające fakty od ocen, np. „w dniu zabiegu poinformowano mnie o tym i tym”, „pies zmarł podczas procedury”, „moja ocena obsługi jest negatywna”. Większe ryzyko niosą sformułowania przypisujące winę, zaniedbanie lub przestępstwo w sposób stanowczy, jeżeli postępowanie wyjaśniające jeszcze się toczy albo nie ma prawomocnych ustaleń.

Prawda, opinia i dowody – co ma największe znaczenie

W sporze o komentarz internetowy kluczowe są dowody. Jeżeli wpis opiera się na rzeczywistym zdarzeniu, warto zachować dokumentację leczenia, rachunki, korespondencję, kartę informacyjną, zgłoszenia reklamacyjne, odpowiedzi placówki, a także zrzut ekranu własnej opinii z datą publikacji. Jeżeli w komentarzu opisano przebieg wizyty lub zabiegu, istotne mogą być także osoby obecne przy zdarzeniu.

Trzeba jednak odróżnić dwa poziomy wypowiedzi:

Jeżeli sprawa została zgłoszona do rzecznika odpowiedzialności zawodowej, samo to nie przesądza jeszcze o winie specjalisty. Może jednak wzmacniać argument, że klient nie działał całkowicie dowolnie, lecz podjął także formalne kroki. Nadal jednak trzeba uważać, aby w komentarzu nie przedstawiać wyniku takiego postępowania jako przesądzonego, jeżeli na danym etapie nie zapadło jeszcze rozstrzygnięcie.

Czy odpowiada się za komentarze siostry, mamy lub przyjaciółki

Co do zasady każdy odpowiada za własną wypowiedź. Jeżeli inne osoby samodzielnie opublikowały własne komentarze, to nie ponosi Pani automatycznie odpowiedzialności za ich treść. Odpowiedzialność cywilna na podstawie art. 24 Kodeksu cywilnego dotyczy osoby, która swoim działaniem narusza cudze dobro osobiste.

Inaczej byłoby tylko wtedy, gdyby można było wykazać zorganizowane działanie, np. nakłanianie do publikowania nieprawdziwych wpisów, wspólne uzgadnianie treści albo podszywanie się pod inne osoby. To zawsze zależy od konkretnych dowodów i stanu faktycznego.

Sam fakt, że bliskie osoby znały sprawę i także dodały swoje opinie, nie oznacza jeszcze istnienia odpowiedzialności zbiorowej. Jeżeli siostra była obecna przy zdarzeniu, jej wpis może dodatkowo wynikać z własnych obserwacji. W przypadku mamy czy przyjaciółki znaczenie będzie miało to, czy opisywały własną wiedzę, czy jedynie powtarzały niesprawdzone zarzuty.

Czy trzeba reagować na pismo przedsądowe

Samo otrzymanie wezwania od pełnomocnika, przedsiębiorcy albo osoby wykonującej zawód zaufania publicznego nie tworzy ustawowego obowiązku odpowiedzi ani usunięcia komentarza. Jeżeli jednak pismo zawiera konkretne żądania, nie należy go ignorować bez analizy. W praktyce warto:

1. zabezpieczyć treść otrzymanego pisma i termin jego doręczenia,
2. zachować kopię własnego komentarza oraz ewentualnych odpowiedzi,
3. zgromadzić dokumenty potwierdzające przebieg zdarzenia,
4. ocenić, czy wpis nie zawiera sformułowań zbyt kategorycznych lub obraźliwych,
5. rozważyć odpowiedź albo korektę komentarza, jeśli jego część wykracza poza to, co da się udowodnić.

Jeżeli druga strona skieruje sprawę do sądu cywilnego, może żądać np. usunięcia wpisu, przeprosin, zadośćuczynienia lub wpłaty na cel społeczny na podstawie art. 24 § 1 i art. 448 Kodeksu cywilnego. W niektórych sytuacjach może też próbować sięgać po ochronę karną, powołując się na art. 212 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (zniesławienie) albo art. 216 Kodeksu karnego (zniewaga), zwłaszcza gdy wypowiedź publicznie poniża lub pomawia. To dodatkowy argument, by unikać obelg i nieprzesądzonych oskarżeń.

Jak bezpiecznie formułować opinię w internecie

Jeżeli komentarz ma pozostać w sieci lub ma zostać uzupełniony, warto trzymać się kilku zasad praktycznych:

• opisywać własne doświadczenie i datę zdarzenia,
• oddzielać fakty od ocen,
• nie używać wyzwisk ani sformułowań poniżających,
• nie przypisywać winy zawodowej lub przestępstwa bez wyraźnych podstaw,
• nie pisać, że postępowanie zakończyło się określonym wynikiem, jeśli jeszcze trwa,
• zachować dokumenty potwierdzające przebieg sprawy.

Przykładowo bezpieczniejsze jest zdanie: „Po zabiegu doszło do śmierci mojego psa, a sposób komunikacji placówki oceniam bardzo negatywnie” niż stwierdzenie: „Weterynarz przez błąd zabił psa”, jeżeli nie ma jeszcze jednoznacznych ustaleń specjalistycznych albo prawomocnego rozstrzygnięcia.

Co wynika z opisanej sytuacji

W opisanym stanie faktycznym najważniejsze jest to, czy Pani własny komentarz ograniczał się do prawdziwego opisu zdarzenia i osobistej oceny, czy też zawierał kategoryczne zarzuty, których obecnie nie da się wykazać. Jeżeli wpis był rzeczowy, oparty na faktach i pozbawiony obelg, ryzyko odpowiedzialności jest z reguły mniejsze. Jeżeli jednak użyto sformułowań o pewnym błędzie zawodowym, zaniedbaniu albo celowym działaniu, warto rozważyć ostrożne doprecyzowanie treści.

Nie odpowiada Pani automatycznie za komentarze mamy, siostry czy przyjaciółki, o ile były to ich własne, samodzielne wpisy. Pismo od weterynarza nie oznacza jeszcze przegranej sprawy ani obowiązku natychmiastowego usunięcia opinii. Oznacza natomiast, że należy zadbać o dowody i realnie ocenić ryzyko procesowe.

FAQ

Czy negatywna opinia w Google jest nielegalna?

Nie. Sama negatywna opinia nie jest bezprawna, jeśli opiera się na prawdziwych faktach albo stanowi rzetelną ocenę własnego doświadczenia. Ryzyko rośnie, gdy wpis zawiera obelgi albo nieudowodnione oskarżenia.

Czy muszę usunąć komentarz po otrzymaniu wezwania?

Nie ma automatycznego obowiązku usunięcia opinii tylko dlatego, że ktoś tego żąda w piśmie. Trzeba jednak ocenić treść komentarza, zgromadzić dowody i rozważyć, czy część sformułowań nie wymaga korekty.

Czy odpowiadam za komentarze członków rodziny?

Zwykle nie, jeśli każda z tych osób działała samodzielnie i publikowała własny wpis. Odpowiedzialność mogłaby pojawić się wyjątkowo, gdyby wykazano wspólne zorganizowane działanie lub nakłanianie do publikacji nieprawdziwych treści.

Czy trwające postępowanie przed rzecznikiem zawodowym pozwala mi pisać, że specjalista jest winny?

Nie. Do czasu zakończenia postępowania lepiej nie przedstawiać winy jako przesądzonej. Bezpieczniej pisać, że sprawa została zgłoszona i jest wyjaśniana.

Jakie roszczenia może zgłosić osoba krytykowana?

Najczęściej żąda usunięcia wpisu, przeprosin, zaniechania dalszych naruszeń, zadośćuczynienia lub wpłaty na cel społeczny na podstawie art. 24 § 1 i art. 448 Kodeksu cywilnego. W określonych sytuacjach może też sięgnąć po przepisy karne o zniesławieniu lub zniewadze.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny – Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93.

2. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny – Dz.U. 1997 nr 88 poz. 553, w szczególności art. 212 i art. 216.