Czy konkubent odpowiada za koszty pomocy społecznej partnera?

Czy konkubent musi zwracać koszty pomocy społecznej?

Co do zasady nie. Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej przewiduje odpłatność za niektóre świadczenia i pobyt w określonych placówkach, ale krąg osób zobowiązanych do ponoszenia opłat jest określony wprost w przepisach. Konkubenci nie zostali w nim wymienieni.

Przykładowo przy pobycie w domu pomocy społecznej zasady odpłatności określa art. 61 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej. Zgodnie z tym przepisem opłatę wnoszą kolejno: mieszkaniec domu, a w określonych przypadkach małżonek, zstępni przed wstępnymi oraz gmina, z której osoba została skierowana do domu. Partner żyjący w związku nieformalnym nie jest tu wskazany.

Również art. 96 ust. 1-2 ustawy o pomocy społecznej przewiduje zwrot wydatków na niektóre świadczenia z pomocy społecznej od osoby lub rodziny korzystającej ze świadczeń, a nie od konkubenta tylko dlatego, że pozostaje w relacji osobistej z beneficjentem pomocy.

Jeżeli więc nie jesteście małżeństwem, nie zawarła Pani umowy o odpłatność i nie złożyła wyraźnego zobowiązania do ponoszenia kosztów, sam fakt związku nieformalnego nie daje MOPS podstaw do obciążenia Pani kosztami hospitalizacji, pobytu w schronisku czy innych świadczeń pomocy społecznej.

Jakie znaczenie ma hospitalizacja i skierowanie do placówki?

Sam pobyt partnera w szpitalu nie powoduje po stronie konkubenta żadnego ustawowego obowiązku finansowania leczenia. Świadczenia opieki zdrowotnej finansowane ze środków publicznych są rozliczane na zasadach wynikających z systemu ochrony zdrowia, a nie według reguły, że partner ma zapłacić za leczenie drugiej osoby.

Jeżeli po hospitalizacji osoba została skierowana do schroniska dla osób bezdomnych, schroniska z usługami opiekuńczymi albo innej placówki pomocy społecznej, to ewentualna odpłatność jest oceniana na podstawie przepisów ustawy o pomocy społecznej, rodzaju placówki i decyzji administracyjnej. Także tutaj sam konkubinat nie tworzy obowiązku zapłaty.

W praktyce najważniejsze jest ustalenie, czy organ wydał jakąkolwiek decyzję dotyczącą odpłatności i do kogo jest ona skierowana. Jeżeli decyzja nie jest skierowana do Pani i nie ma podstawy ustawowej obejmującej konkubenta, MOPS nie może skutecznie żądać od Pani zapłaty wyłącznie dlatego, że pomaga Pani partnerowi.

Czy drobna pomoc prywatna może spowodować odpowiedzialność wobec MOPS?

Nie, jeżeli ma charakter dobrowolny i incydentalny. Kupienie partnerowi papierosów, środków higienicznych, żywności czy przekazanie drobnej kwoty na bieżące potrzeby nie jest równoznaczne z przejęciem obowiązku ponoszenia kosztów jego świadczeń z pomocy społecznej.

Z prawnego punktu widzenia czym innym jest zwykła pomoc osobie bliskiej, a czym innym formalne zobowiązanie do odpłatności. To drugie musiałoby wynikać z przepisu, umowy albo wyraźnego oświadczenia woli. Sama życzliwość czy wsparcie codzienne nie tworzą takiego obowiązku.

Inaczej należałoby ocenić sytuację, gdyby ktoś podpisał dokument, w którym wprost zobowiązuje się do pokrywania kosztów pobytu albo utrzymania danej osoby. W takim wypadku trzeba analizować konkretną treść oświadczenia, zasady reprezentacji placówki oraz to, czy zobowiązanie zostało ważnie zaciągnięte.

Jeżeli obawia się Pani skutków dalszej pomocy, bezpiecznie jest nie podpisywać dokumentów o odpłatności ani o przejęciu kosztów bez wcześniejszej analizy prawnej.

Zobacz również: czy wnuczka lub prawnuczka musi płacić za pobyt prababci w DPS

Czy wspólne gospodarstwo domowe coś zmienia?

Może mieć znaczenie dowodowe i faktyczne, ale nie tworzy automatycznie obowiązku odpłatności. Ustawa o pomocy społecznej posługuje się pojęciem osoby samotnie gospodarującej i rodziny, a przy ustalaniu prawa do świadczeń bada się sytuację dochodową i osobistą, w tym wspólne gospodarowanie. Wynika to m.in. z art. 6 pkt 10 i 14 oraz art. 8 ust. 1 i 3 ustawy o pomocy społecznej.

Jeżeli dwie osoby faktycznie prowadzą wspólne gospodarstwo domowe, organ może brać to pod uwagę przy ocenie sytuacji osoby ubiegającej się o świadczenia, zwłaszcza gdy chodzi o ustalenie dochodu rodziny. Nie oznacza to jednak, że konkubent staje się przez to osobą ustawowo zobowiązaną do zwrotu kosztów pobytu partnera w placówce.

W opisanym stanie faktycznym istotne jest dodatkowo to, że złożyła Pani oświadczenie o braku możliwości wspólnego zamieszkania z powodu przemocy. Taki dokument raczej potwierdza brak wspólnego gospodarstwa i brak gotowości do dalszego wspólnego prowadzenia spraw życiowych.

Jeżeli stan faktyczny byłby sporny, organ może badać realia życia codziennego: wspólne zamieszkanie, wspólne zakupy, finansowanie rachunków, sposób prowadzenia domu. Jednak nawet wtedy konieczna byłaby konkretna podstawa prawna do obciążenia kosztami, a tej wobec konkubenta co do zasady brak.

Zobacz również: jak zapobiec ubezwłasnowolnieniu osoby bliskiej

Czy oświadczenie o braku możliwości powrotu partnera do mieszkania rodzi skutki finansowe?

Co do zasady nie. Jeżeli złożyła Pani oświadczenie, że partner nie może wrócić do Pani mieszkania po hospitalizacji z uwagi na stosowaną przemoc, to takie oświadczenie służy przede wszystkim poinformowaniu szpitala, pracownika socjalnego lub innej placówki o realnej sytuacji życiowej i o zagrożeniu dla Pani bezpieczeństwa.

Taki dokument nie jest sam w sobie umową o odpłatność, poręczeniem ani przejęciem długu w rozumieniu art. 519 § 1 i 2 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny. Nie oznacza też uznania, że ma Pani obowiązek utrzymywania partnera.

Jeżeli przemoc rzeczywiście występowała, warto zadbać również o własne bezpieczeństwo i rozważyć działania ochronne. W zależności od sytuacji mogą mieć znaczenie przepisy karne oraz rozwiązania przewidziane w procedurach przeciwdziałania przemocy domowej.

Kiedy mogłoby pojawić się realne ryzyko?

Ryzyko prawne może pojawić się nie dlatego, że pomaga Pani partnerowi, ale wtedy, gdy podpisze Pani dokument o określonej treści albo gdy stan faktyczny będzie inny, niż wynika z pytania. Przykładowo trzeba ostrożnie podejść do sytuacji, gdy:

• podpisuje Pani zobowiązanie do pokrywania kosztów pobytu lub utrzymania partnera,
• występuje Pani jako strona umowy z placówką,
• poręcza Pani jego zobowiązania cywilne,
• dochodzi do wspólnego najmu lub wspólnego zaciągania zobowiązań wobec innych podmiotów.

To jednak są sytuacje odmienne od zwykłej, drobnej pomocy po hospitalizacji. Jeżeli pomoc ogranicza się do incydentalnych zakupów lub drobnych kwot, brak jest podstaw do przyjęcia odpowiedzialności za wcześniejsze koszty świadczeń publicznych.

Co zrobić praktycznie, aby nie narazić się na spór z MOPS?

Podsumowanie

W opisanej sytuacji okazjonalna pomoc konkubentowi po hospitalizacji co do zasady nie powoduje obowiązku zwrotu kosztów leczenia, pobytu w schronisku ani innych świadczeń finansowanych przez MOPS. Konkubent nie jest objęty katalogiem osób ustawowo zobowiązanych do takich opłat na zasadach przewidzianych dla małżonka, zstępnych czy wstępnych.

Najważniejsze jest, aby nie podpisywać dokumentów przejmujących koszty oraz zachować jasność co do tego, że nie prowadzicie wspólnego gospodarstwa domowego, jeżeli rzeczywiście tak jest. Jeżeli MOPS kierowałby do Pani jakiekolwiek żądanie, trzeba ocenić jego podstawę prawną i treść decyzji lub pisma.

FAQ

Czy MOPS może żądać ode mnie pieniędzy tylko dlatego, że jestem partnerką osoby korzystającej z pomocy?

Nie, sam konkubinat nie stanowi podstawy prawnej do obciążenia kosztami świadczeń z pomocy społecznej.

Czy kupowanie partnerowi papierosów lub jedzenia jest ryzykowne prawnie?

Co do zasady nie. Drobna, dobrowolna pomoc rzeczowa lub finansowa nie oznacza przejęcia kosztów jego pobytu ani leczenia.

Czy wspólne zamieszkanie automatycznie oznacza obowiązek zapłaty za partnera?

Nie. Wspólne gospodarstwo może mieć znaczenie przy ustalaniu sytuacji dochodowej, ale nie tworzy automatycznie obowiązku odpłatności po stronie konkubenta.

Czy złożone przeze mnie oświadczenie, że partner nie może wrócić do mieszkania, może być użyte przeciwko mnie finansowo?

Co do zasady nie. Takie oświadczenie nie jest zobowiązaniem do zapłaty i nie zastępuje umowy ani decyzji o odpłatności.

Co zrobić, jeśli dostanę z MOPS pismo w sprawie zapłaty?

Warto sprawdzić, czy jest to decyzja administracyjna, wezwanie czy prośba o wyjaśnienia, oraz zażądać wskazania dokładnej podstawy prawnej. W takiej sytuacji najlepiej ocenić dokument indywidualnie.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - Dz.U. 2004 nr 64 poz. 593

2. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny