Darowizna samochodu po leasingu ze spółki cywilnej na rzecz córki

Czy można podarować córce samochód wykupiony z leasingu przez spółkę cywilną?

Tak, co do zasady jest to możliwe. Trzeba jednak odróżnić dwie kwestie: własność cywilnoprawną pojazdu oraz skutki podatkowe i ewidencyjne. W spółce cywilnej majątek używany w działalności nie należy do „spółki” jako odrębnego podmiotu, lecz do wspólników łącznie, w ramach współwłasności łącznej. Wynika to z art. 863 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny.

To oznacza, że jeżeli samochód został wykupiony po leasingu na dane spółki cywilnej lub do majątku wspólnego wspólników z przeznaczeniem do działalności, to rozporządzenie nim wymaga działania wszystkich wspólników zgodnie z zasadami reprezentacji i prowadzenia spraw spółki, wynikającymi z umowy spółki oraz art. 865-866 Kodeksu cywilnego.

Samo to, że auto nie zostało jeszcze przerejestrowane, nie blokuje przeniesienia własności. Rejestracja pojazdu ma charakter administracyjny i ewidencyjny, a nie konstytutywny dla własności. Własność przechodzi na podstawie umowy – tu umowy sprzedaży przy wykupie, a następnie ewentualnie umowy darowizny – zgodnie z art. 155 § 1 i art. 888 § 1 Kodeksu cywilnego.

Leasing operacyjny a moment wykupu samochodu

W praktyce najczęściej chodzi o leasing operacyjny. W takim modelu przez czas trwania umowy właścicielem pojazdu pozostaje finansujący, a korzystający ma prawo używać rzeczy na zasadach określonych w umowie. Konstrukcję leasingu regulują art. 709¹-709¹⁸ Kodeksu cywilnego.

Po zakończeniu leasingu może dojść do odrębnej umowy sprzedaży pojazdu. To ważne, bo wykup nie jest „automatycznym dalszym ciągiem” samego leasingu, tylko osobną czynnością prawną. Dopiero od chwili wykupu należy oceniać, kto stał się właścicielem auta i jaki majątek ono zasila: firmowy czy prywatny.

Jeżeli faktura wykupu została wystawiona na spółkę cywilną lub wspólników działających w ramach spółki i auto miało służyć działalności, bezpieczniej przyjąć, że pojazd wszedł do majątku wspólnego wspólników związanego ze spółką.

Darowizna bezpośrednio ze spółki cywilnej czy najpierw wycofanie do majątku prywatnego?

Tu pojawia się najważniejszy problem praktyczny. Bezpośrednia darowizna z majątku wspólnego wspólników spółki cywilnej na rzecz córki jednego ze wspólników jest dopuszczalna cywilnoprawnie, ale może być mniej korzystna podatkowo w zakresie podatku od spadków i darowizn.

Zwolnienie dla najbliższej rodziny przewiduje art. 4a ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn. Obejmuje ono nabycie przez małżonka, zstępnych, wstępnych, pasierba, rodzeństwo, ojczyma i macochę, jeżeli zostaną spełnione warunki ustawowe, w tym terminowe zgłoszenie nabycia na formularzu SD-Z2.

Problem polega na tym, że przy darowiźnie z majątku objętego współwłasnością łączną wspólników organy podatkowe i starsze orzecznictwo wskazywały, że nie jest to to samo co darowizna z majątku osobistego konkretnego rodzica. W praktyce dlatego często rekomenduje się model dwuetapowy:

1. najpierw wycofanie samochodu z majątku wykorzystywanego w spółce do majątku prywatnego wspólnika lub wspólników,
2. następnie darowizna na rzecz córki.

Taki wariant zwykle lepiej porządkuje sytuację dowodową i podatkową. Trzeba jednak pamiętać, że sposób wycofania auta oraz krąg właścicieli po wycofaniu zależy od konkretnego stanu faktycznego: treści umowy spółki, danych z faktury wykupu, ustaleń między wspólnikami, a czasem także ustroju majątkowego małżeńskiego wspólnika.

Jakie skutki w PIT wywołuje darowizna samochodu?

Co do zasady sama darowizna nie powoduje u obdarowanej córki przychodu w podatku dochodowym od osób fizycznych, ponieważ nabycie tytułem darowizny podlega przepisom ustawy o podatku od spadków i darowizn, a nie ustawie o PIT. Wynika to z art. 2 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych.

Po stronie darczyńcy darowizna również co do zasady nie tworzy przychodu z odpłatnego zbycia, bo jest czynnością nieodpłatną. Trzeba natomiast uważać na wcześniejsze rozliczenia firmowe oraz na to, czy pojazd był środkiem trwałym, czy innym składnikiem majątku związanym z działalnością.

Jeżeli samochód został skutecznie wycofany z działalności do majątku prywatnego, a następnie przekazany w darowiźnie córce, to typowym problemem nie jest PIT od darowizny, lecz raczej prawidłowe zamknięcie rozliczeń firmowych i VAT.

VAT przy darowiźnie auta po leasingu

Największe ryzyko praktyczne zwykle dotyczy VAT. Zgodnie z art. 7 ust. 2 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług przez dostawę towarów rozumie się także nieodpłatne przekazanie towarów należących do przedsiębiorstwa, w szczególności darowizny, jeżeli podatnikowi przysługiwało – w całości lub w części – prawo do obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego przy nabyciu, imporcie lub wytworzeniu tych towarów albo ich części składowych.

W praktyce trzeba więc ustalić:

• czy przy wykupie samochodu odliczono VAT,
• czy odliczenie przysługiwało w całości czy części,
• czy pojazd po wykupie wszedł do majątku przedsiębiorstwa,
• czy darowizna następuje jeszcze z majątku firmowego, czy już po wycofaniu do majątku prywatnego.

Jeżeli przy wykupie spółce cywilnej przysługiwało prawo do odliczenia VAT choćby częściowo, nieodpłatne przekazanie pojazdu może podlegać VAT. Podstawę opodatkowania ustala się według art. 29a ust. 2 ustawy o VAT, czyli co do zasady według ceny nabycia towarów lub towarów podobnych, a gdy nie ma ceny nabycia – według kosztu wytworzenia, określonych w momencie dostawy.

Nie da się więc uczciwie odpowiedzieć „zawsze jest VAT” albo „nigdy nie ma VAT” bez sprawdzenia faktury wykupu i sposobu rozliczenia pojazdu.

Czy trzeba przerejestrować auto przed darowizną?

Nie ma przepisu, który uzależnia ważność darowizny od wcześniejszego przerejestrowania pojazdu. Umowa darowizny może zostać zawarta, jeżeli darczyńcy są właścicielami samochodu i potrafią wykazać tytuł własności, np. fakturą wykupu oraz dokumentami spółki.

Po darowiźnie obdarowana powinna dopełnić obowiązków związanych z rejestracją pojazdu. Zgodnie z art. 73 ust. 1 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. – Prawo o ruchu drogowym rejestracji dokonuje, na wniosek właściciela, starosta właściwy ze względu na miejsce jego zamieszkania. Natomiast art. 78 ust. 2 pkt 1 tej ustawy przewiduje obowiązek zawiadomienia starosty o nabyciu lub zbyciu pojazdu w terminie 30 dni.

Trzeba też pamiętać o obowiązkach wobec ubezpieczyciela. Zgodnie z art. 32 ust. 1 ustawy z dnia 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, UFG i PBUK posiadacz pojazdu mechanicznego, który przeniósł prawo własności pojazdu, ma obowiązek przekazać nabywcy potwierdzenie zawarcia umowy OC oraz powiadomić ubezpieczyciela o zbyciu pojazdu.

Jak sporządzić umowę darowizny samochodu?

Umowa darowizny samochodu nie wymaga aktu notarialnego, jeżeli przyrzeczone świadczenie zostanie spełnione. Wynika to z art. 890 § 1 Kodeksu cywilnego. W praktyce dla samochodu wystarcza zwykła forma pisemna.

W umowie warto wskazać:

• dokładne dane darczyńcy albo wszystkich darczyńców,
• dane córki jako obdarowanej,
• markę, model, numer VIN, numer rejestracyjny, rok produkcji,
• podstawę nabycia auta przez darczyńców,
• oświadczenie o nieodpłatnym przeniesieniu własności,
• datę wydania pojazdu, kluczyków i dokumentów,
• wartość rynkową pojazdu – istotną dla celów podatkowych.

Jeżeli darowizna jest dokonywana przez wspólników spółki cywilnej albo po uprzednim wycofaniu auta z majątku wspólnego, dokumentacja powinna być spójna: uchwała lub porozumienie wspólników, ewentualny protokół wycofania pojazdu oraz sama umowa darowizny.

Podatek od spadków i darowizn – kiedy córka nie zapłaci podatku?

Córka należy do tzw. grupy zerowej. Zwolnienie wynika z art. 4a ust. 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn. Aby z niego skorzystać, musi:

• należeć do kręgu osób wymienionych w tym przepisie – córka spełnia ten warunek jako zstępna,
• zgłosić nabycie właściwemu naczelnikowi urzędu skarbowego na formularzu SD-Z2 w terminie 6 miesięcy od dnia powstania obowiązku podatkowego,
• w razie gdy przedmiotem darowizny są środki pieniężne i wartość przekracza limit ustawowy – udokumentować ich przekazanie; ten warunek nie dotyczy samochodu jako rzeczy ruchomej.

Obowiązek podatkowy przy darowiźnie powstaje co do zasady z chwilą złożenia przez darczyńcę oświadczenia w formie aktu notarialnego, a jeżeli umowa została zawarta bez zachowania tej formy – z chwilą spełnienia przyrzeczonego świadczenia. Stanowi o tym art. 6 ust. 1 pkt 4 ustawy o podatku od spadków i darowizn.

W praktyce przy pisemnej umowie darowizny samochodu termin 6 miesięcy najbezpieczniej liczyć od dnia zawarcia umowy i wydania pojazdu, jeżeli to wtedy nastąpiło wykonanie darowizny.

Czy brak SD-Z2 zawsze oznacza 20% podatku?

Nie zawsze. Brak zgłoszenia w terminie powoduje przede wszystkim utratę zwolnienia z art. 4a ustawy o podatku od spadków i darowizn, a wtedy nabycie podlega opodatkowaniu według zasad właściwych dla I grupy podatkowej, z uwzględnieniem kwoty wolnej i skali podatkowej.

Stawka sankcyjna 20% nie działa automatycznie przy każdym spóźnieniu. Wynika ona z art. 15 ust. 4 ustawy o podatku od spadków i darowizn i ma zastosowanie w szczególnej sytuacji: gdy obowiązek podatkowy powstał wskutek powołania się przez podatnika przed organem podatkowym lub organem kontroli celno-skarbowej na fakt dokonania darowizny, a należny podatek nie został wcześniej zapłacony. Dlatego informacja, że „zawsze będzie 20%”, byłaby zbyt daleko idąca.

Sprzedaż auta przez córkę po darowiźnie

Jeżeli córka po otrzymaniu samochodu będzie chciała go sprzedać, trzeba uwzględnić art. 10 ust. 1 pkt 8 lit. d ustawy o PIT. Odpłatne zbycie rzeczy ruchomej przed upływem 6 miesięcy, licząc od końca miesiąca, w którym nastąpiło nabycie, może powodować obowiązek podatkowy w PIT.

Jeżeli córka sprzeda samochód po upływie tego terminu, przychód z tego tytułu co do zasady nie podlega PIT. Przy samej umowie sprzedaży samochodu podatek od czynności cywilnoprawnych obciąża kupującego, zgodnie z art. 4 pkt 1 ustawy z dnia 9 września 2000 r. o podatku od czynności cywilnoprawnych, a stawka wynosi 2% wartości rynkowej rzeczy na podstawie art. 7 ust. 1 pkt 1 lit. a tej ustawy.

Najbezpieczniejsza kolejność działań

W typowej sytuacji praktycznej warto rozważyć następujący schemat:

Przykłady

Poniższe sytuacje pokazują, jak ten sam problem może wyglądać w różnych konfiguracjach własnościowych i podatkowych.

FAQ

Czy brak przerejestrowania auta po wykupie uniemożliwia darowiznę?

Nie. O ważności darowizny decyduje własność pojazdu i prawidłowa umowa, a nie wcześniejsza zmiana danych w dowodzie rejestracyjnym.

Czy córka zawsze jest zwolniona z podatku od darowizny samochodu?

Nie automatycznie. Zwolnienie z art. 4a ust. 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn wymaga co do zasady zgłoszenia nabycia na formularzu SD-Z2 w terminie 6 miesięcy.

Czy darowizna samochodu ze spółki cywilnej rodzi VAT?

Może rodzić. Kluczowe jest to, czy przy nabyciu auta przysługiwało prawo do odliczenia VAT i czy pojazd należał do przedsiębiorstwa w rozumieniu ustawy o VAT.

Czy wystarczy umowa darowizny podpisana przez jednego wspólnika?

Zwykle nie, jeżeli auto należy do majątku wspólnego wspólników spółki cywilnej. Potrzebne jest działanie zgodne z zasadami reprezentacji i współwłasności łącznej.

Kiedy córka może sprzedać darowany samochód bez PIT?

Co do zasady po upływie 6 miesięcy, licząc od końca miesiąca, w którym nastąpiło nabycie auta w drodze darowizny.

Źródła

1. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny – Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93

2. Ustawa z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn – Dz.U. 1983 nr 45 poz. 207

3. Ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych – Dz.U. 1991 nr 80 poz. 350

4. Ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług – Dz.U. 2004 nr 54 poz. 535

5. Ustawa z dnia 20 czerwca 1997 r. – Prawo o ruchu drogowym – Dz.U. 1997 nr 98 poz. 602

6. Ustawa z dnia 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, UFG i PBUK – Dz.U. 2003 nr 124 poz. 1152

7. Ustawa z dnia 9 września 2000 r. o podatku od czynności cywilnoprawnych – Dz.U. 2000 nr 86 poz. 959

8. Wyrok NSA – Ośrodek Zamiejscowy w Szczecinie z 21 stycznia 1999 r., SA/Sz 219/98.