Zwrot rat kredytu partnerki po rozstaniu – kiedy jest możliwy?

Czy po rozstaniu można żądać zwrotu rat kredytu spłacanych za partnerkę?

Co do zasady – nie zawsze. W konkubinacie nie ma odpowiednika wspólności majątkowej małżeńskiej ani automatycznych rozliczeń po rozpadzie związku. Jeżeli mieszkanie stanowiło wyłączną własność partnerki, a kredyt był zaciągnięty tylko przez nią, to wpłaty drugiej osoby trzeba oceniać na podstawie przepisów prawa cywilnego, a nie przepisów o podziale majątku wspólnego.

W praktyce najczęściej rozważane są trzy podstawy prawne: bezpodstawne wzbogacenie z art. 405 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny, świadczenie nienależne z art. 410 § 1 i § 2 Kodeksu cywilnego oraz darowizna z art. 888 § 1 Kodeksu cywilnego. Czasem podstawą może być też zwykła umowa stron – ustna albo pisemna – że wpłaty będą później rozliczone.

Jeżeli jednak ktoś przez lata świadomie i dobrowolnie dokładał się do spłaty kredytu partnerki, wiedząc, że formalnie nie ma takiego obowiązku, sąd może uznać, że zastosowanie ma art. 411 pkt 1 Kodeksu cywilnego. Przepis ten wyłącza możliwość żądania zwrotu świadczenia, jeżeli spełniający wiedział, że nie był do świadczenia zobowiązany, chyba że zachodzi jeden z wyjątków wskazanych w tym przepisie. W tym kontekście znaczenie ma również zwrot spłaty kredytu żony przy rozdzielności majątkowej.

Jakie znaczenie ma art. 411 pkt 1 Kodeksu cywilnego?

To najważniejszy przepis w sprawach tego typu. Zgodnie z art. 411 pkt 1 Kodeksu cywilnego nie można żądać zwrotu świadczenia, jeżeli spełniający świadczenie wiedział, że nie był do niego zobowiązany, chyba że świadczenie spełniono z zastrzeżeniem zwrotu, w celu uniknięcia przymusu albo w wykonaniu nieważnej czynności prawnej.

Dlatego osoba, która przez lata przelewała środki na raty cudzego kredytu, ma zwykle trudną sytuację procesową. Jeżeli wiedziała, że nie jest kredytobiorcą, nie nabywa udziału w mieszkaniu i mimo to dobrowolnie płaciła, sąd może uznać, że wpłaty nie podlegają zwrotowi.

Inaczej może być wtedy, gdy od początku strony wyraźnie ustaliły, że po rozstaniu nastąpi rozliczenie albo że wpłaty są formą pożyczki, inwestycji czy finansowania przyszłego udziału w nieruchomości. Wtedy spór nie dotyczy już wyłącznie nienależnego świadczenia, ale treści konkretnego stosunku prawnego między stronami.

Kiedy można próbować dochodzić zwrotu pieniędzy?

Roszczenie może mieć większe szanse powodzenia, jeśli da się wykazać co najmniej jedną z poniższych okoliczności:

• strony zawarły umowę, że wpłaty będą rozliczone, a druga strona zobowiązała się do zwrotu całości albo części środków,
• wpłaty miały charakter pożyczki w rozumieniu art. 720 § 1 Kodeksu cywilnego,
• pieniądze były przekazywane na konkretny cel inwestycyjny, np. w zamian za obiecaną współwłasność mieszkania lub późniejsze przeniesienie udziału,
• świadczenie było spełniane z zastrzeżeniem zwrotu, o którym mowa w art. 411 pkt 1 Kodeksu cywilnego,
• okoliczności wskazują, że druga strona bez podstawy prawnej wzbogaciła się kosztem wpłacającego w rozumieniu art. 405 Kodeksu cywilnego.

W każdej z tych sytuacji kluczowe będą dowody: przelewy, tytuły przelewów, wiadomości SMS, e-maile, korespondencja z komunikatorów, projekt umowy, notatki, zeznania świadków czy potwierdzenia rozmów o późniejszym rozliczeniu.

Zobacz również:

• konkubinat a spłata kredytu
• rozliczenie mieszkania partnerów

Kiedy wpłaty mogą zostać uznane za darowiznę?

Jeżeli jedna osoba dobrowolnie finansuje cudzy kredyt bez oczekiwania zwrotu i bez ekwiwalentu, może to zostać ocenione jako darowizna w rozumieniu art. 888 § 1 Kodeksu cywilnego. Nie musi chodzić o jedną dużą kwotę – także seria wpłat może zostać potraktowana jako nieodpłatne przysporzenie.

To nie oznacza automatycznie, że każda spłata raty partnerki jest darowizną. Ocena zależy od stanu faktycznego: wspólnego gospodarstwa domowego, celu wpłat, treści ustaleń, wysokości przekazywanych kwot i tego, czy wpłacający czerpał z tego równoległą korzyść, np. mieszkał w lokalu i współfinansował bieżące koszty wspólnego życia.

Z punktu widzenia podatkowego znaczenie może mieć ustawa z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn. Obowiązek podatkowy przy darowiźnie powstaje co do zasady z chwilą złożenia oświadczenia w formie aktu notarialnego, a gdy umowa jest zawarta bez zachowania tej formy – z chwilą spełnienia przyrzeczonego świadczenia; wynika to z art. 6 ust. 1 pkt 4 tej ustawy. W przypadku partnerów pozostających poza najbliższą rodziną zastosowanie mają zasady właściwe dla III grupy podatkowej, w tym kwota wolna określona w art. 9 ust. 1 pkt 3 ustawy. Limity podatkowe i skutki fiskalne mogą się zmieniać, dlatego przed formułowaniem stanowiska wobec urzędu trzeba sprawdzić aktualne brzmienie przepisów na moment powstania obowiązku.

Nie należy jednak traktować wątku podatkowego jako prostego narzędzia nacisku. To może mieć znaczenie uboczne w negocjacjach, ale nie zastępuje samodzielnej podstawy cywilnej do odzyskania pieniędzy.

Bezpodstawne wzbogacenie i nienależne świadczenie – czym się różnią?

Na podstawie art. 405 Kodeksu cywilnego ten, kto bez podstawy prawnej uzyskał korzyść majątkową kosztem innej osoby, powinien wydać korzyść w naturze, a gdy to niemożliwe – zwrócić jej wartość. Z kolei art. 410 § 1 Kodeksu cywilnego stanowi, że przepisy o bezpodstawnym wzbogaceniu stosuje się w szczególności do świadczenia nienależnego.

Świadczenie jest nienależne m.in. wtedy, gdy ten, kto je spełnił, nie był w ogóle zobowiązany albo gdy podstawa świadczenia odpadła – art. 410 § 2 Kodeksu cywilnego. W sporach między byłymi partnerami problemem bywa jednak właśnie art. 411 pkt 1 Kodeksu cywilnego, który może zablokować zwrot świadczenia spełnionego świadomie i dobrowolnie.

Dlatego w praktyce korzystniejsze bywa udowadnianie, że strony łączyła umowa o rozliczenie, umowa pożyczki albo porozumienie inwestycyjne, zamiast opierać sprawę wyłącznie na twierdzeniu, że świadczenie było nienależne.

Jakie dowody są najważniejsze?

Największą wartość mają dowody pokazujące nie tylko sam fakt wpłat, ale też ich charakter prawny. Sam wyciąg z konta zwykle nie wystarczy. Sąd będzie ustalał, czy były to:

• normalne koszty wspólnego życia,
• dobrowolna pomoc partnerce,
• darowizna,
• pożyczka,
• nakład podlegający późniejszemu rozliczeniu.

Przydatne mogą być zwłaszcza: tytuły przelewów typu „pożyczka”, „do rozliczenia”, „moja część mieszkania”, e-maile o przyszłym zwrocie, wiadomości o przepisaniu udziału w nieruchomości, projekt umowy, wspólne zestawienia finansowe, a także zeznania osób, które znały ustalenia partnerów.

Jeżeli sprawa dotyczy nie tylko rat, ale także innych wydatków na lokal, warto porównać ją z problemem, jaki pojawia się przy rozliczeniach po rozstaniu, gdy partnerka dopłaca do kredytu albo gdy po rozpadzie związku powstaje spór o konkubenci raty za dom.

Czy roszczenie może się przedawnić?

Tak. Zgodnie z art. 118 Kodeksu cywilnego termin przedawnienia wynosi co do zasady 6 lat, a dla roszczeń o świadczenia okresowe oraz roszczeń związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej – 3 lata. W sprawach między partnerami najczęściej rozważa się termin 6-letni, ale początek biegu przedawnienia zależy od przyjętej podstawy prawnej roszczenia.

Jeżeli ktoś powołuje się na pożyczkę, znaczenie będzie miał moment wymagalności zwrotu. Jeżeli chodzi o bezpodstawne wzbogacenie, trzeba ocenić, kiedy roszczenie stało się wymagalne według art. 120 § 1 Kodeksu cywilnego. W praktyce może to wymagać osobnej analizy dla każdej grupy wpłat.

Warto też pamiętać, że po upływie terminu przedawnienia roszczenie nie znika, ale dłużnik może podnieść zarzut przedawnienia. W relacjach między osobami nieprowadzącymi działalności gospodarczej sąd co do zasady nie uwzględnia tego zarzutu z urzędu, lecz po jego podniesieniu przez pozwaną stronę.

Jak postępować przed wejściem do sporu sądowego?

Najbezpieczniej zacząć od uporządkowania materiału dowodowego i przygotowania rozliczenia. W praktyce warto:

• zebrać historię rachunku i wyodrębnić tylko wpłaty związane z kredytem,
• ustalić, czy środki rzeczywiście pochodziły z Pana majątku, a nie z bieżących wspólnych wpływów,
• oddzielić raty kredytu od opłat eksploatacyjnych, czynszu, mediów i zwykłych kosztów utrzymania,
• zabezpieczyć korespondencję dotyczącą rozliczeń,
• wezwać drugą stronę do dobrowolnego wyjaśnienia sposobu rozliczenia i zająć stanowisko na piśmie.

Jeżeli brak jest wyraźnych dowodów na umowę o zwrot, często rozsądniejsza od szybkiego pozwu bywa próba ugodowa. W niektórych sprawach dopiero odpowiedź byłej partnerki ujawnia, jak sama rozumiała charakter wpłat.

Zobacz również:

• zwrot prezentów i pieniędzy po rozstaniu konkubentów

Tabela: kiedy szanse na zwrot są większe, a kiedy mniejsze?

FAQ

Czy mogę żądać zwrotu połowy wszystkich rat, które wpłacałem?

Nie automatycznie. Trzeba wykazać podstawę prawną zwrotu i udowodnić, że wpłaty nie były dobrowolną pomocą ani zwykłym udziałem w kosztach wspólnego życia.

Czy samo to, że większość pieniędzy na wspólnym koncie pochodziła ode mnie, wystarczy?

Nie zawsze. To ważny dowód źródła środków, ale sąd będzie jeszcze badał, na jakiej podstawie pieniądze były wydawane i czy strony uzgadniały późniejsze rozliczenie.

Czy ustna umowa o zwrocie pieniędzy ma znaczenie?

Tak, ale trzeba ją udowodnić. Pomocne są wiadomości, świadkowie, nagrania zgodne z prawem, zestawienia rozliczeń i tytuły przelewów.

Czy każda taka wpłata jest darowizną?

Nie. O tym decydują okoliczności konkretnej sprawy. Jeżeli wpłaty były nieodpłatnym przysporzeniem bez zamiaru odzyskania pieniędzy, mogą zostać ocenione jako darowizna, ale nie dzieje się tak automatycznie.

Po ilu latach roszczenie może się przedawnić?

Najczęściej trzeba analizować termin z art. 118 Kodeksu cywilnego, czyli co do zasady 6 lat, ale początek biegu przedawnienia zależy od przyjętej podstawy roszczenia i momentu jego wymagalności.

Źródła

1. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny – Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93.

2. Ustawa z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn – tekst aktu w ISAP.

3. Art. 411 pkt 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny – link do przepisu.