Żądanie zwrotu pieniędzy za uszkodzony telefon

Sprzedaż telefonu między osobami prywatnymi a prawa kupującego

Jeżeli telefon został sprzedany przez osobę prywatną innej osobie prywatnej, nie stosuje się automatycznie przepisów o odstąpieniu od umowy zawartej na odległość w terminie 14 dni. Wynika to z art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 30 maja 2014 r. o prawach konsumenta, która reguluje przede wszystkim obowiązki przedsiębiorcy wobec konsumenta, oraz z art. 22¹ ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny, który definiuje konsumenta jako osobę fizyczną dokonującą czynności prawnej z przedsiębiorcą.

Inaczej byłoby, gdyby sprzedaż telefonu była elementem faktycznie prowadzonej działalności gospodarczej, nawet jeżeli konto na portalu aukcyjnym formalnie oznaczono jako prywatne. Przedsiębiorcą jest bowiem, zgodnie z art. 43¹ Kodeksu cywilnego, osoba fizyczna, osoba prawna lub jednostka organizacyjna prowadząca we własnym imieniu działalność gospodarczą lub zawodową. Wtedy trzeba byłoby ocenić sprawę według przepisów konsumenckich, w tym ustawy o prawach konsumenta.

W typowej jednorazowej sprzedaży prywatnego, używanego telefonu podstawą oceny jest umowa sprzedaży uregulowana w art. 535 Kodeksu cywilnego oraz przepisy Kodeksu cywilnego o rękojmi za wady, w szczególności art. 556 i następne tej ustawy.

Kto musi udowodnić, że telefon był uszkodzony?

Zgodnie z art. 6 Kodeksu cywilnego ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne. Jeżeli więc kupujący twierdzi, że należy mu się zwrot ceny, powinien wykazać nie tylko to, że telefon obecnie nie działa, ale przede wszystkim to, że wada istniała w chwili istotnej dla odpowiedzialności sprzedawcy.

W przypadku rękojmi kluczowy jest art. 559 Kodeksu cywilnego. Przepis ten stanowi, że sprzedawca odpowiada za wadę fizyczną, która istniała w chwili przejścia niebezpieczeństwa na kupującego albo wynikła z przyczyny tkwiącej w rzeczy sprzedanej w tej samej chwili. Samo telefoniczne oświadczenie kupującego, że sprzęt po odbiorze jest uszkodzony, nie przesądza jeszcze o odpowiedzialności sprzedawcy.

Praktycznie oznacza to, że sprzedawca powinien poprosić kupującego o konkretne dowody: zdjęcia opakowania, zdjęcia telefonu, nagranie objawu usterki, protokół szkody od kuriera, dokumentację z serwisu albo opis, kiedy i w jakich okolicznościach wada została zauważona. Im szybciej po doręczeniu powstała dokumentacja, tym większe ma znaczenie dowodowe.

Znaczenie wysyłki kurierem i ryzyko uszkodzenia telefonu

Przy sprzedaży wysyłkowej między osobami prywatnymi istotny jest art. 544 § 1 Kodeksu cywilnego. Zgodnie z tym przepisem, jeżeli rzecz sprzedana ma zostać przesłana przez sprzedawcę do miejsca przeznaczenia za pośrednictwem przewoźnika, w razie wątpliwości uważa się, że wydanie rzeczy nastąpiło z chwilą powierzenia jej przewoźnikowi trudniącemu się przewozem rzeczy tego rodzaju.

Skutek wydania rzeczy określa art. 548 § 1 Kodeksu cywilnego: z chwilą wydania rzeczy sprzedanej przechodzą na kupującego korzyści i ciężary związane z rzeczą oraz niebezpieczeństwo jej przypadkowej utraty lub uszkodzenia. W relacji prywatny sprzedawca – prywatny kupujący może to oznaczać, że ryzyko przypadkowego uszkodzenia telefonu w transporcie przechodzi na kupującego już z chwilą prawidłowego przekazania paczki kurierowi.

Nie zwalnia to jednak sprzedawcy z obowiązku rozsądnego i bezpiecznego zapakowania telefonu. Jeżeli uszkodzenie wynikało z rażąco niewłaściwego zabezpieczenia przesyłki, kupujący może próbować wykazywać odpowiedzialność sprzedawcy na zasadach ogólnych, w szczególności na podstawie art. 471 Kodeksu cywilnego, czyli z tytułu nienależytego wykonania zobowiązania.

Z kolei art. 545 § 2 Kodeksu cywilnego nakłada na kupującego obowiązek zbadania przesyłki w czasie i w sposób przyjęty przy przesyłkach tego rodzaju. Jeżeli kupujący stwierdzi, że w czasie przewozu nastąpił ubytek lub uszkodzenie rzeczy, powinien dokonać czynności niezbędnych do ustalenia odpowiedzialności przewoźnika, w praktyce zwłaszcza zażądać sporządzenia protokołu szkody.

Protokół szkody i odpowiedzialność przewoźnika

Odpowiedzialność przewoźnika za przesyłkę wynika z art. 65 ust. 1 ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. – Prawo przewozowe. Zgodnie z tym przepisem przewoźnik odpowiada za utratę, ubytek lub uszkodzenie przesyłki powstałe od przyjęcia jej do przewozu aż do jej wydania oraz za opóźnienie w przewozie przesyłki.

Jeżeli przed wydaniem przesyłki okaże się, że jest ona uszkodzona albo naruszona, zastosowanie ma art. 74 ust. 1 Prawa przewozowego. Przewoźnik powinien niezwłocznie ustalić protokolarnie stan przesyłki oraz okoliczności powstania szkody. Powinien zrobić to również na żądanie osoby uprawnionej, jeżeli twierdzi ona, że przesyłka jest naruszona.

Bardzo ważny jest art. 76 Prawa przewozowego. Przyjęcie przesyłki bez zastrzeżeń powoduje co do zasady wygaśnięcie roszczeń z tytułu ubytku lub uszkodzenia, chyba że zachodzi jeden z wyjątków wskazanych w tym przepisie. Jednym z nich jest sytuacja, gdy szkoda niedająca się zauważyć z zewnątrz została stwierdzona po odbiorze, a uprawniony w terminie 7 dni zażądał ustalenia stanu przesyłki i udowodnił, że szkoda powstała między przyjęciem przesyłki do przewozu a jej wydaniem.

Rękojmia prywatnego sprzedawcy za używany telefon

To, że sprzedawca jest osobą prywatną, nie oznacza automatycznie braku odpowiedzialności. Art. 556 Kodeksu cywilnego stanowi, że sprzedawca jest odpowiedzialny względem kupującego, jeżeli rzecz sprzedana ma wadę fizyczną lub prawną. Wada fizyczna została opisana w art. 556¹ § 1 Kodeksu cywilnego jako niezgodność rzeczy sprzedanej z umową.

Przy używanym telefonie trzeba jednak odróżnić wadę od zwykłego zużycia. Jeżeli w ogłoszeniu jasno wskazano rysy, słabszą baterię, brak ładowarki lub inne ograniczenia, kupujący nie może skutecznie oprzeć roszczenia na okolicznościach, o których wiedział. Wynika to z art. 557 § 1 Kodeksu cywilnego, zgodnie z którym sprzedawca jest zwolniony od odpowiedzialności z tytułu rękojmi, jeżeli kupujący wiedział o wadzie w chwili zawarcia umowy.

W sprzedaży między osobami prywatnymi rękojmię można ograniczyć albo wyłączyć na podstawie art. 558 § 1 Kodeksu cywilnego. Takie wyłączenie powinno wynikać z treści umowy, ogłoszenia albo korespondencji, na przykład przez jasne zastrzeżenie, że sprzedaż następuje bez rękojmi. Zgodnie z art. 558 § 2 Kodeksu cywilnego wyłączenie lub ograniczenie rękojmi jest bezskuteczne, jeżeli sprzedawca podstępnie zataił wadę przed kupującym.

Jeżeli rękojmia nie została wyłączona, kupujący może korzystać z uprawnień określonych w art. 560 Kodeksu cywilnego, w tym złożyć oświadczenie o obniżeniu ceny albo odstąpieniu od umowy, chyba że sprzedawca niezwłocznie i bez nadmiernych niedogodności rzecz wymieni albo wadę usunie. Przy rzeczach oznaczonych indywidualnie, takich jak konkretny używany telefon, praktyczne znaczenie może mieć także art. 561 § 2 Kodeksu cywilnego, który pozwala żądać usunięcia wady.

Termin odpowiedzialności z rękojmi za rzecz ruchomą wynika z art. 568 § 1 Kodeksu cywilnego. Co do zasady sprzedawca odpowiada, jeżeli wada fizyczna zostanie stwierdzona przed upływem 2 lat od wydania rzeczy. W konkretnej sprawie trzeba jednak zawsze sprawdzić, czy rękojmia nie została skutecznie wyłączona albo ograniczona oraz czy wada rzeczywiście istniała w chwili istotnej dla odpowiedzialności sprzedawcy.

Jak powinien odpowiedzieć sprzedawca?

Najbezpieczniej odpowiedzieć kupującemu pisemnie, na przykład przez system wiadomości portalu aukcyjnego albo e-mail. Warto zachować spokojny ton i nie odmawiać automatycznie wyjaśnienia sprawy, ale też nie uznawać roszczenia bez dowodów.

W odpowiedzi można wskazać, że telefon przed wysyłką był sprawny, został prawidłowo zapakowany i nadany kurierem, a kupujący powinien przedstawić dowody uszkodzenia oraz dokumentację z odbioru przesyłki. Jeżeli sprzedawca ma zdjęcia lub nagrania telefonu wykonane przed wysyłką, potwierdzenie nadania, numer IMEI, opis stanu technicznego z ogłoszenia i korespondencję z kupującym, powinien je zabezpieczyć.

Nie należy zwracać pieniędzy bez ustalenia, co stało się z telefonem. Jeżeli strony rozważają zwrot, dobrze jest ustalić pisemnie, że telefon zostanie odesłany do sprawdzenia, w tym z kompletnym wyposażeniem, numerem IMEI i w stanie umożliwiającym ocenę usterki. Zwrot ceny bez odbioru telefonu może utrudnić późniejsze dochodzenie roszczeń od kupującego albo przewoźnika.

Kiedy sprzedawca może odmówić zwrotu pieniędzy?

Sprzedawca może odmówić natychmiastowego zwrotu pieniędzy, jeżeli kupujący nie wykazał podstaw odpowiedzialności z rękojmi, nie przedstawił dowodów na wadę istniejącą przy wydaniu telefonu albo okoliczności wskazują na możliwe uszkodzenie w transporcie. Podstawą takiego stanowiska jest art. 6 Kodeksu cywilnego w związku z art. 559 Kodeksu cywilnego.

Odmowa powinna być jednak rzeczowa. Warto napisać, że sprzedawca nie uznaje roszczenia na obecnym etapie, ponieważ brak dowodów potwierdzających, że wada istniała przy wydaniu rzeczy, ale pozostaje gotów przeanalizować dokumentację, w szczególności protokół szkody, zdjęcia i opinię serwisu.

Jeżeli kupujący odeśle telefon i okaże się, że usterka była ukryta oraz musiała istnieć już w chwili przekazania telefonu przewoźnikowi, sytuacja może się zmienić. W takim przypadku trzeba ponownie ocenić uprawnienia kupującego z art. 560 i art. 561 Kodeksu cywilnego.

FAQ

Czy prywatny sprzedawca musi oddać pieniądze, gdy kupujący twierdzi, że telefon jest uszkodzony?

Nie automatycznie. Na podstawie art. 6 Kodeksu cywilnego kupujący powinien wykazać okoliczności, z których wywodzi roszczenie, a przy rękojmi znaczenie ma art. 559 Kodeksu cywilnego, czyli istnienie wady w chwili przejścia niebezpieczeństwa na kupującego albo przyczyna tkwiąca wtedy w rzeczy.

Czy kupujący ma 14 dni na zwrot telefonu kupionego od osoby prywatnej?

Co do zasady nie. Prawo odstąpienia od umowy zawartej na odległość w terminie 14 dni wynika z ustawy z dnia 30 maja 2014 r. o prawach konsumenta i dotyczy relacji z przedsiębiorcą. Nie stosuje się go automatycznie do jednorazowej sprzedaży między osobami prywatnymi.

Czy można wyłączyć rękojmię przy sprzedaży używanego telefonu?

Tak, w sprzedaży między osobami prywatnymi art. 558 § 1 Kodeksu cywilnego pozwala ograniczyć albo wyłączyć rękojmię. Wyłączenie nie chroni jednak sprzedawcy, jeżeli podstępnie zataił wadę, co wynika z art. 558 § 2 Kodeksu cywilnego.

Co daje protokół szkody od kuriera?

Protokół szkody pomaga wykazać, że uszkodzenie mogło powstać w transporcie. Podstawą jego sporządzenia jest art. 74 ust. 1 Prawa przewozowego. Brak protokołu nie zawsze przekreśla roszczenia, ale zgodnie z art. 76 Prawa przewozowego odbiór przesyłki bez zastrzeżeń może znacząco utrudnić dochodzenie odszkodowania od przewoźnika.

Czy sprzedawca powinien przyjąć telefon do sprawdzenia?

Może to być rozsądne rozwiązanie, jeżeli kupujący zgłasza konkretną wadę. Nie oznacza to jednak automatycznego uznania roszczenia. Warto pisemnie zastrzec, że telefon zostaje odesłany w celu weryfikacji usterki, a decyzja o ewentualnym zwrocie ceny zależy od wyniku tej oceny.

Źródła

• Art. 6, art. 22¹, art. 43¹, art. 471, art. 535, art. 544 § 1, art. 545 § 2, art. 548 § 1, art. 556, art. 556¹ § 1, art. 557 § 1, art. 558 § 1–2, art. 559, art. 560, art. 561 § 2, art. 568 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny.
• Art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 30 maja 2014 r. o prawach konsumenta.
• Art. 65 ust. 1, art. 74 ust. 1, art. 76 ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. – Prawo przewozowe.