Rozstanie bez ślubu a zwrot pieniędzy i rzeczy partnerki

Brak wspólności majątkowej w konkubinacie

W związku nieformalnym nie działa ustrój wspólności ustawowej przewidziany dla małżonków w art. 31 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Oznacza to, że sam fakt wspólnego życia nie tworzy wspólnego majątku partnerów.

Co do zasady każdy z partnerów pozostaje właścicielem tego, co nabył we własnym imieniu i za własne środki. Jeżeli natomiast dana rzecz została kupiona wspólnie, może powstać współwłasność w częściach ułamkowych na podstawie art. 195 i art. 196 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny.

W praktyce przy rozstaniu najważniejsze są: umowy, potwierdzenia przelewów, faktury, wiadomości SMS i e-mail, historia rachunku, a także dowody na to, jaki był cel płatności. Szerzej o rozliczeniach po rozstaniu przeczytasz w materiale: rozliczenia konkubinatu po rozstaniu.

Jak ustala się, co jest czyją własnością

Jeżeli samochód, sprzęt, meble albo oszczędności zostały nabyte przez jedną osobę i na nią są udokumentowane, to co do zasady należą do niej. Samo wspólne używanie rzeczy nie przenosi własności.

Jeżeli jednak druga strona finansowała zakup w części, może powstać spór o współwłasność albo o zwrot nakładów. Taki spór zawsze zależy od konkretnego stanu faktycznego: kto płacił, z jakiego konta, na czyje nazwisko wystawiono dokumenty i czy strony umawiały się na wspólne nabycie.

W sprawach bardziej złożonych, np. gdy partnerzy inwestowali w lokal należący tylko do jednej osoby, znaczenie mogą mieć roszczenia z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia z art. 405 Kodeksu cywilnego albo rozliczenia nakładów wynikające z przepisów o współwłasności, jeżeli współwłasność rzeczy rzeczywiście powstała.

Czy były partner może żądać zwrotu wszystkich przelewów

Nie. Sam fakt, że jedna osoba przelewała drugiej pieniądze w trakcie związku, nie oznacza jeszcze obowiązku ich zwrotu po rozstaniu.

Były partner musiałby wykazać podstawę prawną roszczenia. W praktyce najczęściej wchodzą w grę trzy konstrukcje:

Jeżeli przelewy służyły bieżącemu utrzymaniu, opłatom, zakupom domowym, paliwu, jedzeniu czy wspólnemu funkcjonowaniu, bardzo często nie da się ich później traktować jak pożyczki tylko dlatego, że związek się zakończył. Duże znaczenie mają tytuły przelewów oraz korespondencja między stronami.

Jeżeli partner przesyłał środki na utrzymanie wspólnego gospodarstwa domowego, a Pani wydawała je zgodnie z tym celem, to jego późniejsze twierdzenie, że wszystko było „do oddania”, wymaga mocnych dowodów. W podobnych sporach pomocny może być materiał o roszczeniach po rozpadzie relacji: zwrot pieniędzy konkubinatu.

Czy przelewy mogły być darowizną

To także jest możliwe, ale ocena zależy od okoliczności. Darowizna jest uregulowana w art. 888 § 1 Kodeksu cywilnego. Jeżeli partner przekazywał środki nieodpłatnie, z zamiarem przysporzenia na Pani rzecz, można rozważać taki charakter świadczenia.

Trzeba jednak ostrożnie używać tego argumentu. W wielu związkach przelewy nie są ani klasyczną darowizną, ani pożyczką, lecz po prostu finansowaniem wspólnego życia. Dlatego przed sądem kluczowe będzie ustalenie, czy pieniądze miały służyć bieżącemu utrzymaniu, czy miały wrócić, czy były prezentem, czy stanowiły rozliczenie konkretnego wydatku.

Koszty mieszkania i samochodu po rozstaniu

Co do zasady były partner nie może skutecznie „po fakcie” dowolnie naliczyć opłat za to, że w czasie związku mieszkała Pani z nim albo korzystała z jego samochodu, jeżeli wcześniej strony nie umawiały się na odpłatność.

Jeżeli właściciel lokalu albo samochodu godził się na bezpłatne korzystanie z rzeczy, taka sytuacja może odpowiadać umowie użyczenia z art. 710 Kodeksu cywilnego. Użyczenie polega na zezwoleniu na bezpłatne używanie rzeczy przez czas oznaczony lub nieoznaczony.

To nie znaczy, że druga strona nigdy nie może dochodzić żadnych należności. Jeżeli przykładowo strony wyraźnie ustaliły, że jedna osoba płaci połowę czynszu lub określone raty, a tego nie robiła, wtedy roszczenie może być dochodzone na zasadach ogólnych z art. 3531 oraz art. 471 Kodeksu cywilnego. Ale trzeba to udowodnić.

Inaczej wygląda sytuacja przy konkretnych rachunkach eksploatacyjnych ponoszonych za okres, w którym Pani faktycznie mieszkała w lokalu. Jeżeli partycypowała Pani w kosztach albo pieniądze partnera były przeznaczane na ten cel, należy zachować dowody tych płatności.

Oszczędności utworzone z przelewów partnera

Jeżeli część środków odłożono na lokacie lub koncie oszczędnościowym, spór może być trudniejszy niż przy pieniądzach wydanych na życie codzienne. W takim zakresie druga strona może twierdzić, że nadal doszło do wzbogacenia po Pani stronie.

Znów decydujące będzie jednak to, jaki był cel przekazywania pieniędzy. Jeżeli środki miały tworzyć wspólną rezerwę finansową na potrzeby obojga, a nie były przeznaczone wyłącznie dla Pani, sąd może oceniać ten fragment inaczej niż wydatki na czynsz czy żywność. Każdą większą kwotę warto przeanalizować oddzielnie.

Przy relacjach, w których partnerzy mieszkali osobno albo w różnych krajach, ocena celu przelewów bywa jeszcze trudniejsza. Zobacz też: konkubinat na odległość.

Jak odzyskać rzeczy pozostawione w mieszkaniu byłego partnera

Jeżeli w mieszkaniu byłego partnera zostały Pani rzeczy osobiste, w pierwszej kolejności należy wysłać pisemne wezwanie do ich wydania. W piśmie warto:

• wymienić rzeczy możliwie precyzyjnie,
• wskazać termin odbioru albo wydania,
• zaproponować konkretny sposób przekazania,
• zachować dowód wysłania i odbioru pisma.

Podstawą prawną jest art. 222 § 1 Kodeksu cywilnego, zgodnie z którym właściciel może żądać od osoby faktycznie władającej rzeczą, aby rzecz została mu wydana, chyba że tej osobie przysługuje skuteczne względem właściciela uprawnienie do władania rzeczą.

Jeżeli były partner odmawia, przetrzymuje rzeczy „na złość”, uzależnia ich wydanie od zapłaty albo utrudnia odbiór, można skierować sprawę do sądu cywilnego o wydanie rzeczy. W razie ryzyka utraty, zniszczenia albo ukrycia przedmiotów warto szybko skonsultować treść pisma i strategię procesową.

Czy można wejść po swoje rzeczy bez zgody byłego partnera

Nie należy samodzielnie wchodzić do cudzego mieszkania bez zgody osoby władającej lokalem. Może to prowadzić do dalszego konfliktu, a nawet do zarzutów naruszenia miru domowego z art. 193 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny.

Bezpieczniej jest wezwać do wydania rzeczy na piśmie i zaproponować odbiór w obecności świadka. Jeżeli istnieje obawa agresji lub eskalacji konfliktu, warto rozważyć odbiór przy osobie trzeciej albo podjąć dalsze kroki formalne.

Przedawnienie roszczeń

Roszczenia majątkowe co do zasady przedawniają się na zasadach określonych w art. 117 § 1 oraz art. 118 Kodeksu cywilnego. Termin ogólny wynosi obecnie 6 lat, a dla roszczeń o świadczenia okresowe oraz roszczeń związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej – 3 lata. Koniec terminu przedawnienia przypada co do zasady na ostatni dzień roku kalendarzowego, chyba że termin jest krótszy niż 2 lata.

W praktyce dla każdej dochodzonej kwoty trzeba oddzielnie ustalić, od kiedy termin biegnie. Inaczej liczy się termin dla pożyczki, inaczej dla bezpodstawnego wzbogacenia, a jeszcze inaczej dla roszczenia o wydanie rzeczy.

Warto też pamiętać, że roszczenie windykacyjne właściciela o wydanie rzeczy co do zasady nie przedawnia się tak jak zwykłe roszczenie o zapłatę, dopóki właściciel pozostaje właścicielem rzeczy i nie doszło np. do zasiedzenia lub innych szczególnych zdarzeń prawnych. Dlatego w sprawach o wydanie rzeczy nie należy automatycznie przyjmować 6-letniego terminu jak dla roszczeń pieniężnych.

Jak przygotować się do sporu z byłym partnerem

Najlepiej od razu uporządkować materiał dowodowy:

• historię przelewów z opisem, czego dotyczyły,
• wiadomości o tym, na co miały iść pieniądze,
• faktury, paragony i potwierdzenia opłat,
• listę rzeczy pozostawionych w mieszkaniu,
• dowody własności rzeczy, np. rachunki, zamówienia, zdjęcia.

Jeżeli druga strona wysyła żądania zwrotu pieniędzy, dobrze odpowiedzieć na piśmie rzeczowo i bez emocji, wskazując, które kwoty były przeznaczone na wspólne utrzymanie, które stanowiły własne wydatki partnera, a które ewentualnie wymagają osobnej analizy.

FAQ

Czy były partner może domagać się zwrotu pieniędzy tylko dlatego, że robił przelewy?

Nie. Musi wykazać, że przelewy miały charakter zwrotny albo że doszło do nienależnego świadczenia czy bezpodstawnego wzbogacenia. Same przelewy nie wystarczą.

Czy w konkubinacie istnieje wspólny majątek jak po ślubie?

Nie. Wspólność ustawowa z art. 31 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego dotyczy małżonków, a nie partnerów żyjących bez ślubu.

Czy można żądać opłaty za mieszkanie po zakończeniu związku, jeśli wcześniej nie było takich ustaleń?

Co do zasady jest to trudne. Jeżeli strony godziły się na bezpłatne wspólne zamieszkanie, sytuacja może odpowiadać użyczeniu z art. 710 Kodeksu cywilnego.

Jak odzyskać rzeczy z mieszkania byłego partnera?

Najpierw należy wysłać wezwanie do wydania rzeczy. Jeżeli to nie zadziała, można wnieść pozew o wydanie rzeczy na podstawie art. 222 § 1 Kodeksu cywilnego.

Czy można zabrać swoje rzeczy bez zapowiedzi?

Lepiej tego nie robić bez zgody osoby władającej lokalem. Samowolne wejście do mieszkania może rodzić ryzyko konfliktu, a nawet konsekwencji karnych.

Źródła

1. Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy – Dz.U. 1964 nr 9 poz. 59

2. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny – Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93

3. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny – Dz.U. 1997 nr 88 poz. 553