Zwrot prezentów i pieniędzy po rozstaniu konkubentów

Co decyduje o tym, czy można odzyskać prezent po rozstaniu?

W sporach po zakończeniu konkubinatu najważniejsze jest nie to, jak strony dziś nazywają dane świadczenie, ale jaki był jego rzeczywisty charakter w chwili przekazania. W praktyce sąd zwykle bada, czy chodziło o:

• darowiznę – art. 888 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny,
• użyczenie – art. 710–719 Kodeksu cywilnego,
• pożyczkę – art. 720–724 Kodeksu cywilnego,
• współwłasność rzeczy kupionej wspólnie – art. 195 i nast. Kodeksu cywilnego,
• nakłady lub rozliczenia między byłymi partnerami – zależnie od stanu faktycznego, najczęściej na tle przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu, art. 405 i nast. Kodeksu cywilnego.

Jeżeli łódź została kupiona partnerowi jako prezent, co do zasady przeszła na jego własność. Jeżeli natomiast została tylko oddana do korzystania, właścicielem nadal pozostaje osoba, która ją kupiła.

Zobacz również: rozliczenia po rozstaniu konkubentów

Darowizna, użyczenie czy pożyczka – najważniejsze różnice

Właśnie dlatego przed wysłaniem wezwania warto sporządzić listę wszystkich spornej wartości: kto zapłacił, na czyją rzecz kupiono przedmiot, kto z niego korzystał, jak strony o nim mówiły w wiadomościach i czy były ustalenia co do zwrotu.

Kiedy łódź albo inna rzecz może być uznana za użyczoną?

Zgodnie z art. 710 Kodeksu cywilnego przez umowę użyczenia użyczający zobowiązuje się zezwolić biorącemu, przez czas oznaczony lub nieoznaczony, na bezpłatne używanie oddanej mu w tym celu rzeczy. Jeżeli więc jedna osoba kupiła rzecz i jedynie pozwoliła partnerowi z niej korzystać, własność nie przechodzi.

Przy ocenie sąd bierze pod uwagę przede wszystkim:

• kto został wskazany w fakturze, umowie zakupu lub potwierdzeniu przelewu,
• czy rzecz miała pozostać u kupującego po zakończeniu związku,
• czy były wiadomości potwierdzające, że rzecz jest „moja”, „pożyczona”, „do korzystania”,
• czy partner mógł rzeczą swobodnie rozporządzać jak właściciel, np. ją sprzedać.

Jeżeli była to rzecz użyczona, można najpierw wezwać byłego partnera do jej wydania. Jeżeli nie zwróci jej dobrowolnie, w zależności od okoliczności możliwe jest powództwo o wydanie rzeczy właścicielowi na podstawie art. 222 § 1 Kodeksu cywilnego.

Kiedy pieniądze przekazane partnerowi można traktować jak pożyczkę?

Na podstawie art. 720 § 1 Kodeksu cywilnego dający pożyczkę zobowiązuje się przenieść na własność biorącego określoną ilość pieniędzy albo rzeczy oznaczonych tylko co do gatunku, a biorący zobowiązuje się zwrócić tę samą ilość pieniędzy albo tę samą ilość rzeczy tego samego gatunku i tej samej jakości.

W praktyce problemem nie jest samo przekazanie pieniędzy, ale udowodnienie obowiązku zwrotu. Pomagają w tym zwłaszcza:

• tytuły przelewów, np. „pożyczka”, „oddasz po wypłacie”,
• SMS-y, e-maile, komunikatory,
• potwierdzenia częściowych spłat,
• świadkowie znający ustalenia stron.

Jeżeli termin zwrotu nie był ustalony, zastosowanie ma art. 723 Kodeksu cywilnego: dłużnik ma obowiązek zwrócić pożyczkę w ciągu 6 tygodni od wypowiedzenia przez pożyczkodawcę. Oznacza to, że przed pozwem zwykle warto wysłać pisemne wypowiedzenie i wezwanie do zapłaty.

Czy można odwołać darowiznę po rozstaniu?

Samo zakończenie związku nie oznacza jeszcze możliwości cofnięcia prezentu. Zgodnie z art. 898 § 1 Kodeksu cywilnego darczyńca może odwołać darowiznę już wykonaną, jeżeli obdarowany dopuścił się względem niego rażącej niewdzięczności.

To pojęcie jest interpretowane restrykcyjnie. Zwykle nie wystarczy zwykłe rozczarowanie, zdrada czy zerwanie relacji. Znaczenie mogą mieć natomiast zachowania poważne, np. przemoc, ciężkie znieważenie, świadome działanie na szkodę darczyńcy czy uporczywe naruszanie jego dóbr.

Trzeba też pamiętać o art. 899 § 3 Kodeksu cywilnego: darowizna nie może być odwołana po upływie roku od dnia, w którym uprawniony dowiedział się o niewdzięczności obdarowanego. Termin ten ma charakter zawity, więc jego przekroczenie zwykle zamyka drogę do skutecznego odwołania darowizny.

Odwołanie darowizny powinno nastąpić przez oświadczenie złożone obdarowanemu na piśmie zgodnie z art. 900 Kodeksu cywilnego. Jeżeli po odwołaniu obdarowany nie zwraca przedmiotu darowizny lub jego wartości, konieczne może być dochodzenie roszczenia przed sądem.

Zobacz również: zakończenie konkubinatu oraz zwrot pieniędzy konkubinatu

Zakupy na Allegro i przelewy na konto partnera – czy można odzyskać pieniądze?

Takie roszczenia są możliwe, ale tylko wtedy, gdy z okoliczności wynika, że nie były to zwykłe prezenty ani dobrowolne finansowanie wspólnego życia. W praktyce trzeba ustalić osobno każdą pozycję:

• czy kupowany przedmiot miał należeć do kupującego, partnera czy do obojga,
• czy środki były przekazane na konkretny zakup do późniejszego rozliczenia,
• czy partner zobowiązał się oddać pieniądze,
• czy to był prezent okolicznościowy lub codzienne wsparcie.

Jeżeli pieniądze były tylko „przelewane technicznie”, np. z uwagi na korzystanie z konta partnera w serwisie zakupowym, czasem da się wykazać, że partner był jedynie pośrednikiem. Jeżeli jednak kupowane rzeczy były od początku przeznaczone dla niego jako prezenty, roszczenie o zwrot najczęściej będzie słabe.

Jakie dowody są najważniejsze w sporze po rozstaniu?

W sprawach między byłymi konkubentami bardzo często nie ma pisemnych umów. To nie przekreśla roszczenia, ale zwiększa znaczenie innych dowodów. Najbardziej przydatne bywają:

• potwierdzenia przelewów i historia rachunku,
• faktury, paragony, zamówienia internetowe,
• korespondencja SMS, e-mail, Messenger, WhatsApp,
• zdjęcia rzeczy i dowody, kto z niej korzystał,
• świadkowie obecni przy ustaleniach stron,
• wezwania do zwrotu i odpowiedzi drugiej strony.

Warto też pamiętać, że zgodnie z art. 74 § 1 Kodeksu cywilnego niezachowanie formy dokumentowej lub pisemnej nie zawsze eliminuje możliwość dowodzenia, ale może powodować spory dowodowe. Dodatkowo art. 720 § 2 Kodeksu cywilnego wymaga zachowania formy dokumentowej dla pożyczki, której wartość przekracza 1000 zł, jednak brak tej formy nie powoduje nieważności umowy, lecz utrudnia jej wykazanie.

Jak działać krok po kroku?

W praktyce warto przyjąć następującą kolejność:

1. sporządzić listę wszystkich spornej rzeczy i przelewów,
2. przypisać każdej pozycji możliwą podstawę: darowizna, pożyczka, użyczenie, współwłasność,
3. zebrać dowody do każdej pozycji osobno,
4. wysłać pisemne wezwanie do wydania rzeczy albo zapłaty,
5. przy pożyczce bez terminu – wypowiedzieć ją zgodnie z art. 723 Kodeksu cywilnego,
6. w razie darowizny i rażącej niewdzięczności – złożyć oświadczenie o odwołaniu darowizny na piśmie,
7. rozważyć ugodę, mediację albo pozew.

Jeżeli sprawa dotyczy większych nakładów na nieruchomość lub wspólnej budowy domu, analiza prawna jest zwykle bardziej złożona niż przy zwykłych prezentach. W takich sytuacjach warto porównać zasady dotyczące zwrot nakładów.

FAQ

Czy po rozstaniu można żądać zwrotu wszystkich prezentów?

Nie. Jeżeli była to zwykła darowizna w rozumieniu art. 888 § 1 Kodeksu cywilnego, samo rozstanie nie daje prawa do jej cofnięcia. Potrzebne są szczególne podstawy, np. rażąca niewdzięczność z art. 898 § 1 Kodeksu cywilnego.

Czy brak pisemnej umowy przekreśla szanse na odzyskanie pieniędzy?

Nie, ale utrudnia sprawę. Roszczenie można opierać na przelewach, wiadomościach i zeznaniach świadków. Im większa kwota i im mniej dokumentów, tym większe ryzyko sporu dowodowego.

Ile czasu ma były partner na zwrot pożyczki bez terminu?

Po wypowiedzeniu pożyczki ma 6 tygodni na zwrot, zgodnie z art. 723 Kodeksu cywilnego.

Czy niezgłoszenie prezentu do urzędu skarbowego oznacza, że można go odzyskać?

Nie. Obowiązki podatkowe nie przesądzają o własności rzeczy między stronami. To, czy doszło do darowizny, ocenia się według przepisów prawa cywilnego i okoliczności sprawy.

Czy można od razu zgłosić sprawę na policję?

Co do zasady spór o zwrot prezentu, pożyczki lub rzeczy użyczonej jest przede wszystkim sprawą cywilną. Zawiadomienie o podejrzeniu przestępstwa może mieć sens tylko w szczególnych okolicznościach, np. przy przywłaszczeniu z art. 284 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny, ale wymaga to odrębnej oceny konkretnego stanu faktycznego.

Podsumowanie

Po rozstaniu konkubentów można dochodzić zwrotu tylko tych rzeczy lub pieniędzy, co do których istnieje wyraźna podstawa prawna. Najczęściej decydujące będzie rozróżnienie między darowizną, pożyczką i użyczeniem. Im lepiej da się wykazać ustalenia stron oraz źródło finansowania, tym większa szansa na skuteczne odzyskanie majątku albo pieniędzy.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny – Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93
2. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny – Dz.U. 1997 nr 88 poz. 553
3. Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy – Dz.U. 1964 nr 9 poz. 59