Przechowanie pieniędzy brata na koncie a podatki

Czy pieniądze brata na koncie siostry są darowizną?

Nie zawsze. W opisanej sytuacji najważniejsze jest to, czy właścicielka rachunku otrzymuje rzeczywiste przysporzenie majątkowe. Darowizna, zgodnie z art. 888 § 1 Kodeksu cywilnego, polega na bezpłatnym świadczeniu na rzecz obdarowanego kosztem majątku darczyńcy. Jeżeli brat nie chce przekazać pieniędzy siostrze na własność, a środki są tylko technicznie kierowane na jej rachunek i przeznaczane na jego zobowiązania, trudno mówić o darowiźnie.

Sam fakt, że pieniądze wpływają na rachunek bankowy konkretnej osoby, nie powinien być utożsamiany automatycznie z definitywnym nabyciem tych środków przez właściciela rachunku. Dla podatków istotne jest przede wszystkim to, czy nastąpiło nabycie własności rzeczy lub praw majątkowych, czy powstał przychód albo czy strony zawarły czynność wymienioną w ustawie o podatku od czynności cywilnoprawnych.

W praktyce urząd skarbowy może zapytać o źródło regularnych wpływów, zwłaszcza gdy kwoty są wysokie albo wpływy nie pasują do dochodów właścicielki konta. Taka kontrola nie oznacza jednak automatycznie podatku. Trzeba wtedy wykazać, że pieniądze są wynagrodzeniem brata, a właścicielka rachunku jedynie pomaga mu w zarządzaniu środkami w okresie leczenia i nie wydaje ich na własne potrzeby.

Przechowanie środków pieniężnych i ryzyko depozytu nieprawidłowego

Najbliższą konstrukcją cywilnoprawną jest tu zwykłe przechowanie albo umowa nienazwana polegająca na pomocy w administrowaniu pieniędzmi brata. Art. 835 Kodeksu cywilnego stanowi, że przez umowę przechowania przechowawca zobowiązuje się zachować w stanie niepogorszonym rzecz ruchomą oddaną mu na przechowanie. Przy pieniądzach trzeba jednak zachować szczególną ostrożność, bo w prawie cywilnym istnieje także depozyt nieprawidłowy.

Zgodnie z art. 845 Kodeksu cywilnego, jeżeli z umowy albo z okoliczności wynika, że przechowawca może rozporządzać oddanymi na przechowanie pieniędzmi, stosuje się odpowiednio przepisy o pożyczce. Taka kwalifikacja ma znaczenie podatkowe, ponieważ ustawa o podatku od czynności cywilnoprawnych wymienia umowę depozytu nieprawidłowego jako czynność opodatkowaną PCC.

Dlatego w umowie i w praktyce działania trzeba wyraźnie pokazać, że siostra nie może swobodnie korzystać z pieniędzy brata. Powinna wykonywać przelewy zgodnie z jego potrzebami lub uzgodnionymi zasadami, opłacać jego zobowiązania i przechowywać dowody wydatków. Jeżeli przechowawca może po prostu wydać środki na siebie i później oddać równowartość, sytuacja staje się znacznie bardziej ryzykowna podatkowo.

Zobacz również: gdy przechowanie środków pieniężnych przeradza się w prawo do korzystania z pieniędzy, pojawia się temat depozytu nieprawidłowego.

Skutki w PIT, PCC i podatku od spadków i darowizn

Jeżeli pieniądze należą do brata, a właścicielka rachunku nie otrzymuje ich dla siebie, po jej stronie nie powstaje definitywny przychód w PIT. Nie ma bowiem realnego, trwałego wzbogacenia. Brat nadal powinien samodzielnie rozliczać swoje przychody z działalności gospodarczej, nawet jeżeli kontrahenci technicznie przelewają należności na rachunek wskazany przez niego do obsługi płatności.

W podatku od czynności cywilnoprawnych zwykła umowa przechowania nie jest wymieniona w katalogu czynności opodatkowanych. Inaczej może być przy depozycie nieprawidłowym albo pożyczce. Dla depozytu nieprawidłowego stawka PCC wynosi 0,5%, a jeżeli podatnik powołuje się na taką czynność dopiero w toku czynności sprawdzających, kontroli podatkowej, postępowania podatkowego albo kontroli celno-skarbowej i podatek nie został zapłacony, ustawa przewiduje sankcyjną stawkę 20%.

W podatku od spadków i darowizn znaczenie miałaby dopiero sytuacja, w której brat przekazałby siostrze pieniądze na własność. Rodzeństwo korzysta ze szczególnego zwolnienia dla najbliższej rodziny, ale przy większych kwotach trzeba spełnić warunki formalne, w szczególności zgłosić nabycie właściwemu naczelnikowi urzędu skarbowego w terminie 6 miesięcy i udokumentować przekazanie pieniędzy na rachunek bankowy, rachunek w SKOK albo przekazem pocztowym. Obecnie kwota graniczna, po której przekroczeniu trzeba badać obowiązek zgłoszenia w tej grupie, wynosi 36 120 zł od jednej osoby, liczona z doliczeniem nabyć z roku ostatniego nabycia i 5 poprzednich lat.

Jak udokumentować, że to nie jest darowizna?

Najrozsądniejsze jest podpisanie krótkiej umowy między bratem a siostrą. Nie musi to być akt notarialny. Wystarczy zwykła forma pisemna, ale dokument powinien jasno wskazywać, że pieniądze są własnością brata, wpływają na rachunek siostry wyłącznie organizacyjnie, a siostra nie ma prawa przeznaczać ich na własne potrzeby. Umowa powinna też określać, na co mogą być wydawane środki, jak brat może żądać zwrotu pieniędzy i jak będą dokumentowane rozliczenia.

Warto zadbać także o praktykę bankową. Tytuły przelewów od kontrahentów lub od brata powinny być opisowe, np. „środki brata do przechowania” albo „wynagrodzenie brata – rachunek techniczny”. Przy płatnościach z konta dobrze zachowywać faktury, rachunki, potwierdzenia opłat za mieszkanie, leczenie, podatki, ZUS, raty i inne zobowiązania brata. Pomocna może być osobna tabela rozliczeń pokazująca saldo pieniędzy brata.

Trzeba też odróżnić pełnomocnictwo do rachunku od własności pieniędzy. Bank zwykle traktuje właściciela rachunku jako osobę uprawnioną wobec banku, natomiast w relacji między rodzeństwem można wykazywać, komu ekonomicznie przysługują środki. W tym kontekście przydatne jest szersze omówienie, czym jest własność pieniędzy i dlaczego umowa przechowania neutralna podatkowo wymaga jasnych dowodów.

Co może zrobić urząd skarbowy lub bank?

Urząd skarbowy może wezwać właścicielkę rachunku do wyjaśnienia pochodzenia wpływów. Wtedy należy przedstawić umowę, historię rachunku, dokumenty dotyczące działalności brata i zestawienie wydatków ponoszonych z jego środków. Jeżeli z dowodów będzie wynikało, że pieniądze nie zostały przeznaczone na potrzeby siostry, argument o braku darowizny i braku przychodu jest silny.

Bank może natomiast pytać o nietypowe wpływy z powodów regulacyjnych, w tym związanych z przeciwdziałaniem praniu pieniędzy. To również przemawia za tym, aby nie prowadzić takiego rozwiązania wyłącznie ustnie. Dla banku i organów podatkowych znaczenie mają czytelne opisy transakcji i spójne dokumenty.

Jeżeli działalność gospodarcza brata jest aktywna, praktycznie bezpieczniejsze może być korzystanie z rachunku należącego do brata, ewentualnie rachunku firmowego, do którego siostra ma pełnomocnictwo. Takie rozwiązanie lepiej odpowiada rzeczywistemu właścicielowi przychodów i zmniejsza ryzyko nieporozumień przy rozliczeniach podatkowych, kontrahentach, ZUS czy ewentualnej kontroli.

Praktyczny wniosek

W opisanym stanie faktycznym nie powinno być podstaw do uznania, że samo przelewanie wynagrodzenia brata na konto siostry powoduje po jej stronie obowiązek zapłaty podatku, jeżeli środki są wydawane wyłącznie na potrzeby brata i nie stanowią jej majątku. Ryzyko pojawia się wtedy, gdy brak jest dokumentów, tytuły przelewów są niejasne, pieniądze mieszają się z prywatnymi środkami siostry albo siostra może korzystać z nich jak z własnych.

Najlepiej uporządkować sprawę pisemnie, prowadzić oddzielną ewidencję i rozważyć zmianę modelu na rachunek należący do brata z pełnomocnictwem dla osoby pomagającej. Taka konstrukcja jest zwykle czytelniejsza i podatkowo bezpieczniejsza.

FAQ

Czy muszę zgłaszać do urzędu skarbowego, że pieniądze brata wpływają na moje konto?

Nie ma ogólnego obowiązku zgłaszania zwykłego przechowania cudzych pieniędzy. Zgłoszenie może być potrzebne wtedy, gdy faktycznie dochodzi do darowizny albo innej czynności wymagającej rozliczenia podatkowego. Warto jednak mieć dokumenty pozwalające wyjaśnić pochodzenie wpływów.

Czy urząd skarbowy może uznać takie przelewy za mój dochód?

Może pytać o źródło wpływów, ale dochód powstaje wtedy, gdy uzyskuje Pani definitywne przysporzenie. Jeżeli pieniądze są brata i są przeznaczane na jego potrzeby, należy wykazywać, że nie zwiększają Pani majątku.

Czy pełnomocnictwo brata do mojego rachunku rozwiązuje problem?

Pełnomocnictwo pomaga pokazać, że brat ma dostęp do rachunku, ale nie zastępuje umowy ani ewidencji rozliczeń. Dla banku właścicielem rachunku pozostaje osoba, na którą rachunek jest prowadzony, dlatego dokumentacja między stronami nadal jest ważna.

Kiedy przechowanie pieniędzy może być opodatkowane PCC?

Ryzyko PCC pojawia się przede wszystkim wtedy, gdy przechowawca może rozporządzać pieniędzmi jak własnymi i ma obowiązek zwrotu równowartości. Taka konstrukcja może zostać uznana za depozyt nieprawidłowy albo pożyczkę, a nie za zwykłe przechowanie.

Co wpisać w umowie między rodzeństwem?

W umowie warto wskazać właściciela pieniędzy, cel przelewania środków na rachunek, zakaz korzystania z nich na potrzeby właścicielki konta, zasady opłacania zobowiązań brata, sposób dokumentowania wydatków oraz obowiązek zwrotu niewykorzystanych pieniędzy na żądanie brata.

Źródła

• Art. 835 i art. 845 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. — Kodeks cywilny: tekst aktu w ELI.
• Art. 888 i art. 890 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. — Kodeks cywilny: tekst aktu w ELI.
• Art. 1, art. 4a i art. 9 ustawy z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn: tekst jednolity w Dzienniku Ustaw.
• Art. 1 i art. 7 ustawy z dnia 9 września 2000 r. o podatku od czynności cywilnoprawnych: tekst jednolity w Dzienniku Ustaw.
• Interpretacja indywidualna Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej z 1 lutego 2019 r., sygn. 0111-KDIB2-2.4014.277.2018.2.SK.
• Interpretacja indywidualna Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej z 7 marca 2023 r., sygn. 0111-KDIB2-2.4014.22.2023.1.DR.